Chắc hẳn bạn từng nghe về hệ thống chấm điểm công dân ở Trung Quốc phải không? Nghe đã thấy rùng rợn rồi đúng không nào! Nhưng plot twist là các ông lớn công nghệ Mỹ cũng đang làm việc tương tự luôn đó! Điểm khác biệt duy nhất? Ở TQ thì có luật pháp quy định rõ ràng, còn bên Mỹ thì do các công ty tư nhân tự đặt ra luật chơi riêng cho mình thôi!
Trung Quốc đang làm gì vậy?
Để "dắt mũi" công dân đi theo hướng tích cực, Trung Quốc đã cho ra đời hệ thống chấm điểm công dân – basically là dùng công nghệ để giám sát mọi hành vi của bạn luôn á! Theo lời chính phủ họ thì mục tiêu là "cho người ngoan đi khắp nơi, còn người xấu thì đứng yên một chỗ". Nghe sao mà drama thế!
Hệ thống này sẽ cộng điểm nếu bạn làm việc thiện như quyên góp từ thiện, đưa người lạ đi bệnh viện,... Nhưng mà nếu bạn không trả nợ, cày game quá lố, diss chính phủ, không chịu quét dọn vỉa hè, hút thuốc hay mở nhạc to trên tàu điện thì gg luôn nha!
Hình phạt thì nặng vãi chưởng á: cấm xuất cảnh, cấm đi phương tiện công cộng, cấm vào khách sạn, không được làm việc lương cao, con không được học trường tư. Thậm chí còn bị "nerf" tốc độ mạng hoặc bị bêu riếu trên mạng xã hội nữa chứ! Kinh khủng ghê!
Hệ thống này bắt đầu từ năm 2014 và dự kiến sẽ "lên sóng" toàn quốc vào năm sau (tính từ thời điểm bài viết).
Người phương Tây nghe xong thấy sợ vãi, vì nó vi phạm cả đạo đức lẫn luật pháp của họ. Nhưng mà ironically, họ cũng đang có hệ thống tương tự ngay tại Mỹ mà không biết đó! Và các ông lớn công nghệ Silicon Valley đang góp phần xây dựng nó đây này!
Những ví dụ real ở Mỹ nè:
Các công ty bảo hiểm
Đầu năm nay (tính từ thời điểm bài viết), New York cho phép các công ty bảo hiểm nhân thọ tính phí dựa trên... những gì bạn đăng trên mạng xã hội luôn á!
Ví dụ như bạn chụp hình đang "trêu chọc" gấu xám với ly rượu trên tay, hoặc hình hút thuốc thì chuẩn bị chảy máu ví nhé! Ngược lại nếu bạn flex ảnh tập yoga trên Facebook thì có thể được giảm giá đấy!
Nó giống như mở rộng phần câu hỏi khi đăng ký bảo hiểm vậy. Kiểu bạn tích "không" vào mục thích leo núi nhưng lại đăng ảnh solo leo El Capitan thì... busted!
PatronScan
Công ty này đang bán các thiết bị kiểu máy kiosk, máy tính để bàn và hệ thống cầm tay giúp quán bar, nhà hàng quản lý khách. Chúng có thể phát hiện ID giả và những người gây rối.
Trên website, họ nói rằng đã lập danh sách đen những người bị loại vì "đánh nhau, tấn công tình dục, ma túy, trộm cắp và các hành vi xấu khác". Danh sách này được share "công khai" giữa các khách hàng của PatronScan luôn á! Nghĩa là bạn bị ban ở quán bar Mỹ thì sang cả Anh, Canada cũng bị cấm luôn nha! Global ban đó!
Uber và Airbnb
Các app kinh tế chia sẻ này giúp đi lại, du lịch dễ dàng hơn, nhưng cũng có thể khiến bạn khốn đốn không kém đâu!
Với hơn 6 triệu chỗ ở trong hệ thống, bị Airbnb ban nghĩa là mất đi cả núi lựa chọn khi đi du lịch luôn á! Airbnb có thể vô hiệu hóa tài khoản vì BẤT KỲ lý do nào họ muốn, và không cần phải giải thích cho bạn biết tại sao nữa! Có khi chỉ vì chủ nhà kể tội bạn với Airbnb thôi đấy. Các đối thủ của họ cũng chơi kiểu này luôn!
Uber cũng vậy nha! Fun fact: tài xế cũng được đánh giá bạn đấy! Theo policy mới từ tháng 5 (tính từ thời điểm bài viết), nếu điểm của bạn "thấp hơn đáng kể mức trung bình", Uber sẽ block bạn luôn! Vậy là xong career đi Uber rồi đó!
Có thể bạn cũng bị ban khỏi app nhắn tin này đó! Ví dụ như quá nhiều người block bạn, gửi spam, nhắn tin đe dọa, hack hoặc dùng app không được cấp phép thì bye bye WhatsApp!
Vậy chấm điểm công dân có hoàn toàn sai không?
Thật ra thì không ai thích những hành vi toxic, bạo lực, thô lỗ, ích kỷ hay nguy hiểm cả. Vậy tại sao các hệ thống dùng công nghệ để "guide" người ta làm người tốt lại không được ưa?
Lý do nằm ở bản chất của những hệ thống này á! Những người bị coi là "tội phạm" không được xét xử bởi pháp luật, nghĩa là không có nguyên tắc "vô tội cho đến khi được chứng minh có tội", không có luật sư bào chữa, không có thẩm phán và cũng không được kháng cáo. Nói ngắn gọn, đây là hệ thống pháp lý nơi bị cáo có ít quyền lực hơn nhiều!
Trong khi các "đặc quyền" xã hội liên quan đến dịch vụ như đi lại, lưu trú, liên lạc và mức phí chúng ta phải trả ngày càng tăng, phần lớn đang bị các công ty công nghệ kiểm soát hoặc ảnh hưởng. Đáng lo hơn, các quy tắc của Silicon Valley để được dùng dịvụ của họ cũng ngày càng khắt khe hơn!
Nguồn: soha.vn