Nghe có vẻ nghịch lý nhưng thật đấy! Trong khi lạm phát vẫn còn "hot" khắp thế giới, người đi làm ở nhiều nước đang rơi vào bẫy kinh tế siêu tinh vi mang tên "Fiscal Drag" (tạm dịch: Sức cản thuế khóa - nghe fancy vậy thôi chứ ảnh hưởng thì... không fancy tí nào ).
Câu chuyện là thế này: Lương danh nghĩa thì có tăng để bù giá cả leo thang, nhưng thực tế người ta lại nghèo đi vì bị đẩy vào các bậc thuế cao hơn. Đây chính là chiêu mà các chính phủ thu thêm hàng tỷ USD mà không cần công bố tăng thuế suất chính thức nào cả - chuẩn "thuế ngầm" đấy!
## Case study từ nước Anh: Bài học xương máu
Bản chất của Fiscal Drag nằm ở chỗ: chính sách đứng yên trong khi nền kinh tế cứ lao đao không dứt. Theo OECD (Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế) trong báo cáo năm 2024, hiện tượng này xảy ra khi các ngưỡng tính thuế hoặc mức giảm trừ gia cảnh không được điều chỉnh theo lạm phát.
Tưởng tượng scenario này nhé: Công ty tăng lương 5% để giữ chân bạn trước làn sóng giá cả tăng vọt. Nghe thì vui lắm phải không? Nhưng plot twist là khoản tăng lương này lại đẩy thu nhập của bạn vượt ngưỡng chịu thuế hiện tại, hoặc rơi vào bậc thuế lũy tiến cao hơn (gọi là Bracket creep).
Kết quả? Phần lương tăng thêm bị cơ quan thuế "hốt" đi, trong khi giá trị thực tế của thu nhập sau thuế lại giảm mạnh do đồng tiền mất giá. Sức mua của gia đình cũng bị ảnh hưởng theo. Đó là lý do tại sao được tăng lương nhưng vẫn thấy cuộc sống khó khăn hơn mỗi ngày
Vương quốc Anh hiện đang là ví dụ điển hình của chiến lược "đóng băng" các ngưỡng thuế để xử lý khủng hoảng tài chính hậu COVID. Thay vì điều chỉnh thuế suất (chắc chắn sẽ bị dân phản đối ầm ĩ), Chính phủ Anh đã chọn cách "freeze" các ngưỡng thuế thu nhập và bảo hiểm quốc gia từ năm 2021 đến 2028.
Theo số liệu từ Văn phòng Trách nhiệm Ngân sách (OBR), đến năm 2028, khoảng 4 triệu người sẽ lần đầu tiên phải nộp thuế và 3 triệu người khác sẽ chuyển từ bậc thuế cơ bản (20%) lên bậc thuế cao (40%).
Dự kiến, ngân sách quốc gia Anh có thể thu thêm khoảng 40 tỷ Bảng (tương đương 50 tỷ USD) mỗi năm vào cuối giai đoạn này. Các chuyên gia tài chính đánh giá đây là công cụ giúp chính phủ củng cố nguồn lực tài chính công trong dài hạn, dù nó tạo ra áp lực nhất định lên mức sống của tầng lớp trung lưu trong ngắn hạn.
OBR thẳng thắn gọi đây là đợt tăng thuế lớn nhất trong một thế hệ tại xứ sở sương mù - một "cơn bão lặng lẽ" làm xói mòn tài chính của tầng lớp trung lưu mà không cần tranh luận công khai nào tại Nghị viện. Silent but deadly!
## Mô hình Đức: Khi chính phủ thực sự care người dân
Ngược lại hoàn toàn, Đức lại chọn cách ưu tiên bảo vệ sức mua của người dân thông qua các điều chỉnh chính sách định kỳ. Chính phủ Đức cho rằng việc điều chỉnh khung thuế theo lạm phát là cần thiết để đảm bảo công bằng và duy trì động lực làm việc.
Thông qua Đạo luật Công bằng Thuế (Inflation Compensation Act), Đức thiết lập cơ chế thay đổi các ngưỡng thuế dựa trên mức độ lạm phát thực tế của nền kinh tế. Cụ thể trong năm 2024, ngưỡng chịu thuế cơ bản đã được nâng lên mức 11.604 Euro, đồng thời các khoản giảm trừ gia cảnh cũng được tăng theo.
Việc chủ động cập nhật các định mức thuế giúp Đức cân bằng giữa nhu cầu thu ngân sách và mục tiêu đảm bảo thu nhập thực cho người lao động, giúp họ tránh khỏi việc bị tăng nghĩa vụ thuế một cách thụ động do lạm phát.
Thực tế, Anh không phải nước duy nhất có tình trạng Fiscal Drag và Đức cũng không phải nền kinh tế duy nhất có sự điều chỉnh ngược lại đâu nhé!
Báo cáo của OECD xác nhận rằng gánh nặng thuế trên thu nhập của người lao động đang có xu hướng tăng tại nhiều quốc gia thành viên. Nguyên nhân chủ yếu là do thiếu các cơ chế điều chỉnh tự động theo lạm phát.
Đặc biệt, nhóm người lao động có thu nhập trung bình và thấp thường nhạy cảm nhất với hiện tượng Fiscal Drag (tức là chịu ảnh hưởng nặng nề nhất ).
## Giải pháp: Làm sao thoát khỏi vòng luẩn quẩn?
Để giải quyết vấn đề này, nhiều quốc gia như Mỹ, Canada và Pháp đã áp dụng cơ chế "Chỉ số hóa" (Indexation) - tức là tự động điều chỉnh ngưỡng thuế dựa trên chỉ số giá tiêu dùng (CPI).
Phương thức này giúp loại bỏ yếu tố ngẫu nhiên của lạm phát ra khỏi nghĩa vụ thuế của công dân, tạo ra một môi trường tài chính ổn định và dự báo được.
Dưới góc độ kinh tế vĩ mô, Fiscal Drag đóng vai trò như một "phanh hãm" tự nhiên đối với cầu nội địa. Khi tỷ lệ thu nhập khả dụng thực tế tăng chậm hơn lạm phát, chi tiêu tiêu dùng của hộ gia đình có thể bị thắt chặt, ảnh hưởng gián tiếp đến doanh thu của các doanh nghiệp bán lẻ và dịch vụ.
Bên cạnh đó, chính sách thuế cũng ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thu hút và giữ chân nhân tài của một quốc gia. Trong thị trường lao động toàn cầu hóa, các quốc gia có cơ chế điều chỉnh thuế linh hoạt thường sở hữu lợi thế cạnh tranh cao hơn trong việc thu hút lực lượng lao động trình độ cao.
Các chuyên gia kinh tế cho rằng, việc tìm ra điểm cân bằng giữa nhu cầu củng cố tài chính công và việc giảm bớt áp lực thuế cho người dân sẽ là bài toán then chốt đối với các nhà điều hành chính sách trong những năm tới.
Túm lại, được tăng lương mà vẫn nghèo đi là có thật chứ không phải tưởng tượng đâu nhé!
Nguồn: soha.vn