Chuyện quản lý thuốc lá thế hệ mới, đặc biệt là thuốc lá nung nóng (TLNN) đang nóng hơn bao giờ hết! Ông Lê Đại Hải, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp luật Dân sự - Kinh tế, Bộ Tư pháp đã đưa ra đề xuất khá xịn: có thể áp dụng Luật Đầu tư và sửa đổi Nghị định 67/2013/NĐ-CP để "gọi tên" các em thuốc lá này. Câu chuyện được bàn luận sôi nổi tại tọa đàm "Đề xuất chính sách quản lý thuốc lá thế hệ mới" trên Truyền hình Quốc hội ngày 24/9 vừa qua.
Pháp luật cần rõ ràng từ đầu nhé!
Theo các chuyên gia trong buổi tọa đàm, việc nhận diện TLNN là sản phẩm thuốc lá không hề khó, lý do rất đơn giản:
Một là, TLNN được làm từ nguyên liệu thuốc lá tự nhiên y chang thuốc lá truyền thống (khác với thuốc lá điện tử - TLĐT chứa dung dịch tinh dầu nha). Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp của Quốc hội Nguyễn Mạnh Cường từng nói rõ: "Tuy TLĐT chưa được đề cập trong Luật PCTHTL; nhưng TLNN lại rất sát với định nghĩa về thuốc lá của luật này".
Hai là, cả WHO, WCO, ISO... toàn bộ các tổ chức quốc tế lớn đều công nhận TLNN là thuốc lá và khuyến nghị các nước quản lý theo luật kiểm soát thuốc lá hiện hành luôn.
Ông Hải cho rằng cần nhìn hệ thống pháp luật một cách tổng thể. Trong Luật Đầu tư, thuốc lá là ngành nghề kinh doanh có điều kiện và Chính phủ sẽ quy định điều kiện quản lý. Vậy nên ông khẳng định: "Nếu như chúng ta xác định thuốc lá thế hệ mới, cụ thể là TLNN, là sản phẩm thuốc lá, thì đủ điều kiện để đưa vào quản lý. Bằng Luật Đầu tư, có thể sửa Nghị định 67/2013/NĐ-CP về sản xuất, kinh doanh thuốc lá."
Hiện tại, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (PCTHTL) được ban hành năm 2012, kèm theo các Nghị định 77/2013/NĐ-CP và Nghị định 67/2013/NĐ-CP. Các văn bản này đã được sửa đổi bởi Nghị định 106 và Nghị định 08.
Thực ra, hệ thống pháp luật hiện tại đã khá đầy đủ để quản lý cả hai vấn đề: kinh doanh và phòng chống tác hại của mọi loại thuốc lá, kể cả TLNN rồi đó!
Ông Lê Đại Hải còn gợi ý thêm một chiêu: dùng tem nhãn (giống như Tổng cục Thuế đang làm với thuốc lá điếu) để phân biệt thuốc lá mới hợp pháp và "xử" luôn những sản phẩm không qua kiểm định.
Còn Bộ Y tế thì đang chơi lớn với đề xuất dùng thuế để kiểm soát tiêu dùng thuốc lá trong dự thảo Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt (sửa đổi). Bà Hoàng Thị Thu Hương, Vụ Pháp chế (Bộ Y tế) cho biết tại hội thảo ngày 24/9: "Thuế là giải pháp hữu hiệu nhất để Việt Nam đạt mục tiêu kép về giảm tiêu dùng, giảm bệnh tật và tử vong, đồng thời giúp tăng ngân sách Nhà nước. Ước tính nếu thuế thuốc lá tăng 10%, tỷ lệ sử dụng thuốc lá sẽ giảm từ 5-8%." Nghe xịn không nào!
Bộ máy quản lý? Không thiếu đâu nha! ️
Bà Nguyễn Quỳnh Liên - Trưởng ban Dân chủ, Giám sát và Phản biện xã hội, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phân tích rõ: Thuốc lá truyền thống hiện được kiểm soát bởi cả một hệ thống cơ quan Nhà nước, từ xuất nhập khẩu, thuế, hải quan, quản lý thị trường đến công an chuyên trách. Còn có cả Ban Chỉ đạo 389 chống buôn lậu nữa cơ! Bà Liên khẳng định: "Tôi nghĩ rằng về mặt tổ chức bộ máy và cơ chế thực thi thì chúng ta không thiếu".
Ông Hải cũng tự tin: "Nếu như tới đây cơ quan Nhà nước có thẩm quyền đánh giá, kiểm nghiệm thuốc lá mới, đặc biệt là TLNN do dễ nhận diện là sản phẩm thuốc lá hơn, thì chúng ta đưa ra những quy định quản lý như khuyến cáo của WHO, đó là cần phải quản lý như đối với thuốc lá truyền thống, thì chúng ta đã có sẵn kinh nghiệm, bộ máy, con người để có thể thực hiện được điều này".
Tuy nhiên, vấn đề là các bộ tham mưu cho Chính phủ vẫn chưa thống nhất được quan điểm trong quản lý thuốc lá mới. Các đại biểu đều thông cảm với Bộ Công Thương và Bộ Y tế, vì mỗi bên có góc nhìn riêng nhưng đều có cơ sở hợp lý. Nhưng chính sự chưa thống nhất này lại làm chậm việc hoàn thiện chính sách quản lý.
TS. Nguyễn Minh Phong, chuyên gia kinh tế, Nguyên Trưởng Phòng nghiên cứu kinh tế, Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế - xã hội Hà Nội cảnh báo: để thuốc lá mới tràn lan mà không giám sát sẽ ảnh hưởng xấu đến vai trò quản lý nhà nước.
Nhìn ra thế giới, trong số 184 quốc gia không cấm TLNN, nhiều nước thấy "lợi ích lớn hơn nguy cơ" khi hợp pháp hóa TLNN. Ví dụ điển hình là Nhật Bản: theo báo cáo tháng 8/2024 của Bộ Y tế Nhật Bản, tỷ lệ hút thuốc lá điếu ở xứ sở hoa anh đào giờ chỉ còn 10% so với 20,7% năm 2012, với 4,6% người hút thuốc chuyển sang dùng TLNN. Và quan trọng nhất: tỷ lệ giới trẻ Nhật dùng TLNN cực thấp, chỉ 0,1% thôi nha!
Nguồn: svvn.tienphong.vn