Chuyện đi thực tập mà không có lương từ lâu đã khiến giới trẻ "dậy sóng" không ngừng. Trong khi nhiều công ty cứ tuyển intern mà chẳng hỗ trợ xu nào, câu hỏi đặt ra là: Đây là cơ hội học hỏi thực sự hay chỉ đơn giản là… ăn hiếp sức lao động thôi?
Thực tập không lương để lấy... kinh nghiệm (ảo)
Ngọc Minh, sinh viên năm cuối ngành Quản trị kinh doanh tại Hà Nội, chia sẻ về 2 tháng thực tập tại một công ty xuất nhập khẩu. Bạn ấy kể là công việc chính của mình là xử lý đơn hàng, làm báo cáo tồn kho và thỉnh thoảng support các team khác. Dù công việc đòi hỏi phải tỉ mỉ và tốn nhiều thời gian, nhưng Ngọc Minh lại không nhận được bất kỳ khoản phụ cấp nào từ công ty luôn.
"Ban đầu mình nghĩ đi thực tập với mindset là học hỏi thôi. Nhưng khi phải tự lo chi phí đi lại, ăn trưa, mình bắt đầu thấy áp lực vô cùng, nhất là khi tần suất làm việc giống hệt nhân viên chính thức," Minh tâm sự.
Nữ sinh cho biết thực ra những bạn sinh viên đi thực tập sẽ không đặt nặng chuyện có lương lắm vì vẫn đang trong giai đoạn học hỏi, sẵn sàng trade-off vài tháng để lấy kinh nghiệm. Nhưng đó là trong trường hợp phải học được gì đó từ công ty hoặc có mentor chất lượng chứ.
"Mình được hứa sẽ tham gia các dự án lớn, nhưng thực tế chỉ toàn làm công việc giấy tờ nhàm chán, đi làm như nhân viên chính thức mà không lương, không phụ cấp khiến mình mất hết động lực và thấy phí thời gian vãi," Minh nói thêm.
Tương tự, Hoàng Hải (23 tuổi, Đồng Nai), cử nhân mới tốt nghiệp chuyên ngành Kế toán tại TP.HCM, không giấu được sự thất vọng khi nhớ lại kỳ thực tập kéo dài 3 tháng tại một công ty tư nhân.
"Lúc nhận được thông báo thực tập, mình háo hức lắm vì nghĩ đây là cơ hội để cọ xát thực tế và học thêm skill. Ban đầu mình không quá bận tâm chuyện lương bổng, vì mục tiêu là tích lũy kinh nghiệm và làm đẹp CV," Hải kể.
Tuy nhiên, mọi chuyện không như chàng trai Đồng Nai tưởng tượng. Suốt thời gian thực tập, Hải thường xuyên phải làm từ 8h sáng đến 6h tối, thậm chí có ngày kéo dài đến tận 9h tối khi công ty có nhiều việc cần xử lý gấp.
"Công việc chính của mình là nhập liệu, check hóa đơn và support bộ phận tài chính. Tuy là công việc cơ bản nhưng khối lượng rất nhiều, đòi hỏi phải chính xác và tỉ mỉ. Nhưng dù làm bao nhiêu giờ đi nữa thì mình cũng không nhận được một đồng support nào từ công ty cả," Hải chia sẻ.
Ngoài việc không được trả lương, Hải còn thấy áp lực khi phải tự chi trả mọi chi phí liên quan đến công việc. Từ tiền xăng xe, gửi xe đến tiền ăn trưa, mỗi tháng bạn ấy phải bỏ ra gần 3 triệu đồng để duy trì kỳ thực tập.
"Có lần mình hỏi HR về việc công ty có support chi phí đi lại không, thì nhận được câu trả lời khá thẳng: 'Chúng tôi đang tạo cơ hội cho bạn học hỏi, lấy kinh nghiệm, bạn cần phải biết tận dụng cơ hội này'. Nghe xong mình chỉ biết câm nín," Hải bộc bạch.
Chàng trai 23 tuổi cho biết thêm, không chỉ mình anh mà nhiều bạn bè cùng ngành cũng gặp tình trạng tương tự khi thực tập ở các công ty khác.
"Nhiều công ty tuyển intern chủ yếu để làm những việc lặt vặt, mang tính thời vụ nhưng lại trên danh nghĩa là tạo điều kiện cho thực tập sinh lấy kinh nghiệm. Đôi khi mình có cảm giác bọn mình chỉ là 'chân sai vặt' chứ không phải nhân sự cần được đào tạo," anh chia sẻ.
Tuy nhiên, trái với những lời chỉ trích về việc thực tập không lương, một số bạn trẻ lại cho rằng đây là cơ hội quý để sinh viên tích lũy kinh nghiệm.
Phương Anh, sinh viên năm 3 chuyên ngành Marketing, nhận xét: "Mình không nghĩ thực tập không lương là vấn đề lớn nếu như công ty thật sự mang lại giá trị học hỏi. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần transparent từ đầu để sinh viên biết được họ sẽ nhận lại gì sau kỳ thực tập."
Cần minh bạch quyền lợi và trách nhiệm đối với intern
Th.S Nguyễn Mai Lan, Trưởng phòng nhân sự tại Công ty Cổ phần One Mount cho rằng: "Việc trả lương cho thực tập sinh hay không phụ thuộc vào ngân sách và quy mô của doanh nghiệp. Tuy nhiên, nếu intern thực sự tạo ra giá trị, doanh nghiệp nên có chính sách thưởng hoặc hỗ trợ. Điều này không chỉ khích lệ các bạn mà còn giúp giữ chân nhân tài sau kỳ thực tập," chị phân tích.
Th.S Nguyễn Mai Lan nhấn mạnh, mối quan hệ giữa doanh nghiệp và thực tập sinh cần được nhìn nhận dựa trên sự tự nguyện, nơi cả hai bên đều có lợi ích và trách nhiệm tương xứng.
"Không thể khẳng định rằng doanh nghiệp phải trả lương thì sinh viên mới thực tập, hay thực tập sinh không cần lương chỉ để lấy kinh nghiệm. Điều quan trọng là phải đánh giá việc thực tập dựa trên giá trị mà cả hai bên nhận được, bao gồm những đóng góp cho doanh nghiệp và những bài học, kỹ năng mà intern có được," chị chia sẻ.
Mặc dù mang lại lợi ích cho cả hai bên, quá trình thực tập cũng tiềm ẩn những khó khăn và rủi ro nhất định đối với cả công ty lẫn intern.
Từ góc độ doanh nghiệp, việc nhận thực tập sinh đòi hỏi nguồn lực không nhỏ để đào tạo, hướng dẫn và quản lý. Không chỉ vậy, nếu không có cam kết bảo mật rõ ràng, doanh nghiệp còn đối mặt với nguy cơ rò rỉ thông tin nội bộ khi intern tiếp cận các tài liệu quan trọng.
Về phía intern, nếu doanh nghiệp không giao việc cụ thể hoặc thiếu người hướng dẫn bài bản, các bạn sẽ cảm thấy lãng phí thời gian và công sức mà không thu được nhiều giá trị thực tế. Điều này có thể khiến công ty khó thu hút được nguồn nhân lực trẻ có chất lượng. Đồng thời, thực tập sinh khi không nhận được đãi ngộ phù hợp sẽ thiếu động lực làm việc và không gắn bó với công việc được giao.
"Doanh nghiệp cần hiểu rằng, intern tuy chưa có kinh nghiệm nhưng các bạn cũng đóng góp sức lao động và ý tưởng sáng tạo. Vì vậy, nếu doanh nghiệp quyết định tuyển intern, việc support một khoản lương hoặc phụ cấp nhỏ là cần thiết, tùy vào năng lực tài chính và quy mô của công ty," chị Lan bày tỏ.
Chị gợi ý, để khuyến khích intern nỗ lực hơn, các doanh nghiệp có thể triển khai chính sách khen thưởng cho những cá nhân có thành tích xuất sắc. Điều này không chỉ thúc đẩy tinh thần làm việc của intern mà còn giúp doanh nghiệp khai thác được tối đa tiềm năng từ đội ngũ lao động trẻ.
Chuyện thực tập không lương vẫn sẽ tiếp tục là topic gây tranh cãi khi mỗi bên đều có lý lẽ riêng. Tuy nhiên, để tránh xảy ra mâu thuẫn và tạo ra môi trường làm việc healthy, doanh nghiệp cần minh bạch về quyền lợi và trách nhiệm của thực tập sinh ngay từ đầu thôi!
Nguồn: svvn.tienphong.vn