Chuyện ngưỡng an toàn của thuốc bảo vệ thực vật nghe qua thì cứ tưởng ez với các chuyên gia, nhưng với bác nông dân thì... ơ ơ quá trời luôn á! Khó hiểu, khó nhớ, khó áp dụng - combo đủ cả. Mà nghĩ lại thấy hơi bựa, sao lại để những người ít hiểu biết nhất chịu trách nhiệm cho an toàn của chúng ta nhỉ?
Bên Tây họ làm thế nào?
Ngưỡng cho phép hay ngưỡng tồn dư tối đa (maximum residue level – MRL) nghe fancy vậy thôi chứ thật ra với nông dân ở đâu cũng khó hiểu như nhau, kể cả ở các nước phát triển nha!
Nhưng mà điểm mấu chốt là bên đó họ biết "dịch" những quy định rắc rối, tiêu chuẩn phức tạp thành sách hướng dẫn, cẩm nang siêu dễ hiểu do chính các cơ quan nhà nước làm.
Theo Luật chung về kinh doanh thực phẩm của Ủy ban châu Âu EC 178/2002, bất kỳ ai - cá nhân hay tổ chức, làm vì tiền hay không - miễn là tham gia bất kỳ khâu nào trong chuỗi sản xuất và phân phối thực phẩm (từ trồng trọt, chế biến, bảo quản, vận chuyển đến phân phối thức ăn cho người và vật nuôi, kể cả nuôi động vật của riêng mình) đều được coi là người hành nghề thực phẩm luôn.
Dựa theo luật này, nước Anh quy định nông dân, người chế biến thực phẩm, thức ăn gia súc đều phải đăng ký với cơ quan nhà nước.
Cục Tiêu chuẩn thực phẩm (Food Standard Agency - FSA) đã đưa ra các hướng dẫn với thủ tục, biểu mẫu siêu đơn giản, dễ làm theo. Tất cả đều phải cam kết an toàn thực phẩm, thức ăn gia súc theo tiêu chuẩn châu Âu.
FSA cũng đặt ra tiêu chuẩn chi tiết về việc dùng thuốc bảo vệ thực vật, quy trình bảo quản, vận chuyển từng loại hàng - tất cả đều hướng đến mục tiêu: dễ hiểu, dễ làm.
Nếu có sự cố mất an toàn như quá dư lượng, nhiễm khuẩn, người sản xuất, vận chuyển, lưu trữ và phân phối phải báo ngay cho cơ quan địa phương hoặc FSA để thu hồi, tiêu hủy hoặc thông báo cho người tiêu dùng.
Còn Cục An toàn và Sức khỏe (Health and Safety Executive - HSE) của Anh tuy khác chức năng nhưng lại hướng dẫn chi tiết các địa chỉ mua thuốc bảo vệ thực vật, các hóa chất khác.
HSE ban hành quy tắc sử dụng, bảo quản các chất này sao cho an toàn với người dùng, liều lượng cho từng loại ruộng, vườn, vườn nhà và vệ sinh công cộng.
Với sản xuất nông nghiệp, một cơ sở dữ liệu đăng ký các sản phẩm thuốc bảo vệ thực vật được update liên tục.
Trong đó ghi rõ thuốc trừ sâu, nấm, bệnh nào được phép lưu hành, thành phần, nhãn hiệu, liều lượng, giới hạn thời gian trước thu hoạch...
Việc bắt buộc đăng ký hành nghề nông nghiệp, chế biến thực phẩm, minh bạch tiêu chuẩn nhưng hướng dẫn theo cách đơn giản nhất giúp quy trình sản xuất nông nghiệp của nước Anh nói riêng và EU nói chung trở nên an toàn và đáp ứng được những tiêu chuẩn vệ sinh ở mức cao nhất.
Nhưng chỉ thế thôi thì chưa đủ đâu, phải kèm theo biện pháp kiểm tra của các cơ quan chức năng và chế tài hà khắc nữa. Nông dân nếu không tuân thủ quy định của HSE và FSA có thể bị cắt phần tiền hỗ trợ nông nghiệp từ EU, còn nặng hơn thì bị truy tố hình sự với mức án tối đa hai năm tù, đồng thời có thể phải chịu thêm hình phạt tiền không giới hạn luôn. Nghiêm khắc vãi!
Vậy còn nông dân Việt mình thì sao?
"Ít học" nghe có vẻ không hay với một số người làm nghề nông, nhưng phải chấp nhận thực tế là đại đa số nông dân Việt Nam không có trình độ học vấn cao.
Ngưỡng an toàn của thuốc bảo vệ thực vật không phải câu hỏi quá khó với các chuyên gia hay người quản lý, nhưng với nông dân, người bán hàng thì quá phức tạp, khó tra cứu, khó hiểu, khó nhớ, khó áp dụng.
Minh bạch các tiêu chuẩn này thực ra khá dễ nhưng chưa đủ. Việc đưa toàn bộ hàng ngàn trang văn bản lên mạng hay dán đâu đó trong công sở là việc quá đơn giản, nhưng đọc hiểu nó lại quá sức với đại đa số nông dân.
Câu chuyện về vượt ngưỡng cho phép các chất kích thích, chất bảo quản, thuốc bảo vệ thực vật hay các chất tồn dư khác trong thực phẩm ở Việt Nam không hề mới mẻ gì.
Hàng loạt vụ việc bị phát hiện, xử lý nhưng vẫn cứ tái diễn mãi. Họ cứ mua thuốc tự do, cứ phun, cứ tưới, cứ kích thích, miễn là sâu bọ chết, miễn là rau củ quả tăng trưởng tốt, hình thức đẹp là được.
Chẳng ai mong muốn làm điều ác cả, nhưng có vẻ như tính dễ áp dụng của các tiêu chuẩn an toàn chưa được quan tâm đúng mức.
Thật sự khá bựa nếu chúng ta quy trách nhiệm và phó mặc sự an toàn của mình cho những người được xem là ít hiểu biết nhất.
Đặt ra những tiêu chuẩn cao siêu rồi bắt người ít học thực hiện không thể gọi là quản lý mà là đánh đố. Hậu quả rất to, kể cả trong trường hợp quản lý đầu ra, loại bỏ các sản phẩm nhiễm độc.
Ngoài an toàn cho sức khỏe cộng đồng thì tiền bạc, công sức của nông dân, xử lý ô nhiễm đất, nguồn nước do đổ bỏ các sản phẩm bị loại cũng là chuyện vô cùng phức tạp, tốn kém.
Giải pháp nào cho Việt Nam?
Sẽ gây ngạc nhiên lớn và có vẻ hơi buồn cười nếu chúng ta bắt nông dân phải đăng ký hành nghề nông nghiệp, và nếu vi phạm các tiêu chuẩn an toàn thì bị cấm sản xuất, phạt hành chính, thậm chí hình sự như ở EU.
Các cơ quan nhà nước sẽ ban hành sổ tay, cẩm nang canh tác, sử dụng chất kích thích tăng trưởng và thuốc bảo vệ thực vật theo hướng dễ hiểu, dễ làm, đồng thời kiểm soát chặt chẽ, cấp chứng chỉ, phê chuẩn các điểm bán các hóa chất phục vụ nông nghiệp.
Điều này cũng kéo theo hàng loạt thủ tục hành chính mới và ít nhiều tạo thêm gánh nặng cho ngân sách nhà nước cũng như người dân.
Nghe lạ lẫm và khó khăn cho cải cách đúng không? Thế nhưng, nếu không quản lý việc làm ra thực phẩm thì chúng ta quản lý cái gì? Và khi những khẩu hiệu, những biên bản xét nghiệm xử lý không mang thông tin nhằm hướng dẫn tuân thủ thì còn ý nghĩa gì?
Nguồn: soha.vn