Này này, bạn có biết không? "Thoái thực ký văn" chính là một bộ bách khoa toàn thư siêu xịn của tổ tiên mình đấy! Cuốn sách này ghi chép lại đủ thứ trên đời, từ A đến Z luôn á. Mặc dù từ lâu đã có người để ý và dịch, nhưng mãi gần 100 năm sau thì mới có bản dịch đủ miếng. Nhờ vào sự tâm huyết của dịch giả Nhượng Lê - người đã bám sát nguyên bản, cày cuốc đối chiếu với đủ loại tư liệu lịch sử khác, cuối cùng cũng cho ra lò bản dịch hoàn chỉnh rồi nè!
Giải mã cái tên "Thoái thực ký văn" thì hiểu nôm na là "note lại mấy thứ nghe được khi nghỉ hưu về già" ấy mà. Đây là dạng sách kiểu bách khoa toàn thư, ghi chép đủ thứ linh tinh xếp theo từng mục, tổng cộng 8 quyển luôn:
1. Phong vực: Nói về bản đồ hành chính từ thời Hùng Vương đến Minh Mệnh, cả thiên văn, thời tiết, đường xá, núi sông, kèm luôn info về các nước như Cao Man, Xiêm La, Miến Điện và mấy phong tục lạ lùng nữa.
2, 3. Chế độ: Toàn bộ về chức quan, lương bổng, thi cử, quân đội, thuế má, đền miếu, lăng mộ, trang phục, lễ nhạc... từ thời Lý đến Minh Mệnh.
4. Nhân phẩm: Kể về những người xịn xò thời xưa, có tâm có tầm, thông minh mưu trí từ thời Trần đến Minh Mệnh.
5. Cổ tích: Ghi lại các địa điểm check-in xưa kia, từ núi non sông nước đến thành quách chùa chiền khắp cả nước.
6. Trưng kỳ: Chuyện kỳ bí, thần tiên ma quái liên quan đến các nhân vật lịch sử - kiểu ghostwriter thời xưa ấy
7. Tạp sự: Các story vặt vãnh về văn chương, thi cử, nhân cách, xử án...
8. Vật loại: Danh sách động thực vật Việt Nam thời đó.
Thực ra cuốn sách này giá trị lắm nên ai cũng muốn dịch từ sớm rồi. Nhưng mà plot twist là... chưa ai dịch xong cả bộ cả! Cố học giả Phan Khôi có dịch vài mẩu đăng báo. Năm 1944, nhà xuất bản Tân Việt ra mắt bản dịch của cố Giáo sư Nguyễn Đổng Chi và Nguyễn Lợi, nhưng chỉ mới có 3 phần: Trưng kỳ, Tạp sự, Vật loại thôi. Khoảng 1997, cố học giả Hoàng Văn Lâu dịch "Mẫn Hiên thuyết loại" của Cao Bá Quát, trong đó có lồng ghép 2 phần Cổ tích và Nhân phẩm từ "Thoái thực ký văn". Nhưng vì chỉ là phần "quote" nên cũng không tránh khỏi sai sót. Ngoài ra còn có vài đoạn được trích dịch rải rác trong các sách như "Tuyển tập truyện ma Việt Nam", "Truyện Việt Nam thế kỷ 19"... Tóm lại là đến giờ vẫn chưa có bản dịch full nào cả!
Chính vì thế, việc có một bản dịch đầy đủ là cực kỳ cần thiết rồi! Trong quá trình chuyển ngữ, dịch giả đã phải lục tung các bản chép tay và tư liệu để so sánh đối chiếu cho chuẩn. Có thể nói là cuốn "Thoái thực ký văn" giờ đã được dịch gần như trọn vẹn nguyên bản rồi đó!
Về cách trình bày, cuốn sách được chia làm 7 chương theo đúng 7 mục mà tác giả đã chia. Trong mỗi chương, dịch giả còn chia thêm các mục nhỏ để ae đọc dễ follow hơn.
Ngoài việc bám sát nguyên văn, dịch giả còn so với nhiều bộ sử khác của cả Việt Nam lẫn Trung Quốc để cho ra bản dịch chất lượng cao và có đầy đủ chú thích nữa nhé!
VỀ TÁC GIẢ - Ông tổ viết sách siêu đỉnh
Trương Quốc Dụng (1797-1864) là bậc danh thần đời Nguyễn, phục vụ trải qua ba đời vua: Minh Mệnh, Thiệu Trị, Tự Đức. Xuất thân từ gia đình Nho học, ông là người học rộng, mê sách, đặc biệt giỏi về thiên văn lịch số (kiểu expert thiên văn học thời xưa ấy). Đi làm quan được đi khắp Bắc Trung Nam nên thấy biết nhiều lắm.
"Đại Nam nhất thống chí" có viết: "Ông tính liêm khiết, giữ được phong độ. Lúc làm ở bộ Hình, nhiều án được ông điều tra ra sự thực. Ông học rất rộng, lại rất giỏi môn chiêm tinh."
Còn "Đại Nam liệt truyện" nhận xét: "Quốc Dụng là người trầm tĩnh, dẫu làm quan song chưa từng rời quyển sách, mọi người đều suy tôn là học rộng. Tương truyền nhà làm lịch bị thất truyền, khi Quốc Dụng làm quản lĩnh Khâm thiên giám, hằng ngày truyền dạy cho, đến nay mới nối được nghề học ấy. Quốc Dụng ngày thường có kiến văn được điều gì đều ghi chép cả, có tập Thoái thực ký văn truyền lại ở đời."
Ngoài việc tham gia biên soạn các sách như "Khâm định Việt sử thông giám cương mục", "Đại Nam thực lục", "Chiếu biểu luận thức", "Văn quy tân thể"... ông còn có những tác phẩm riêng bằng cả chữ Hán và chữ Nôm, nổi bật có "Trương Nhu Trung thi tập" và đặc biệt là "Thoái thực ký văn".
Nguồn: svvn.tienphong.vn