Tiến sĩ Đặng Hoàng Giang: Mấy năm gần đây, mình đã dành khá nhiều thời gian để đồng hành cùng các bạn trẻ - tức là những người đang ở giai đoạn "hậu tuổi thơ" (không còn là trẻ con nữa, nhưng mà cũng chưa phải người lớn hẳn, chưa độc lập hoàn toàn). Và kết quả là cuốn sách "Tìm mình trong thế giới hậu tuổi thơ" ra đời đó!
Qua quá trình này, mình nhận ra rằng gen Z Việt Nam có rất nhiều chấn thương tâm lý đến từ tuổi thơ, từ gia đình, mà có thể chia thành 3 nhóm chính luôn:
Nhóm 1: Các bạn bị bỏ rơi về mặt cảm xúc - do bố mẹ hoặc mải mê làm ăn kiếm tiền, hoặc không có ý thức quan tâm chăm sóc con cái, hoặc bố mẹ có vấn đề về bạo lực gia đình, rượu chè, hoặc có những tâm bệnh khác nhau. Kết quả là các bạn không được quan tâm, chăm sóc đúng mức
Nhóm 2: Những bạn bị cha mẹ kỳ vọng quá cao, phải sống theo kế hoạch, định hướng của gia đình mà không được quyền sống theo mong muốn của chính mình. Các bạn này trở thành "công cụ" để cha mẹ khoe khoang, làm đẹp mặt. Cha mẹ biến con thành phiên bản nối dài của bản thân, để thực hiện ước mơ của họ chứ không để con được là chính mình.
Nhóm 3: Các bạn phải chịu cảnh cha mẹ không có khả năng làm cha mẹ - dù về mặt tình cảm, tinh thần hay vật chất. Vì thế các bạn phải trưởng thành sớm, bỏ qua giai đoạn tuổi thơ và trở thành người bạn đồng hành của cha mẹ, thậm chí thành "cha mẹ" của chính cha mẹ mình luôn! Ở đây có sự đảo ngược vai trò: Cha mẹ quá yếu ớt về tinh thần hoặc vật chất nên con cái phải trở thành người lớn, đứng ra che chở cha mẹ. Xã hội thường khen những trường hợp này là "ngoan, biết chuyện," nhưng cái giá phải trả là tuổi thơ bị đánh mất
Tiến sĩ Đặng Hoàng Giang: Cả 3 nhóm vấn đề này đều dẫn đến hệ quả là các bạn trẻ gặp "bug" về mặt tâm lý, tinh thần đó. Các bạn có đời sống tinh thần còi cọc vì thiếu yêu thương, không được quan tâm; hoặc bị méo mó vì không được sống với chính bản thân mình; hoặc trở thành những đứa trẻ già trước tuổi.
Họ có thể vẫn học giỏi, có thành tích, bằng cấp xịn xò, nhưng bên trong có sự trống rỗng, một lỗ hổng về tâm lý và tinh thần. Vì thế sau này khả năng bị rơi vào các vấn đề như khủng hoảng, trầm cảm, hoặc lo âu rất cao; khả năng thiết kế cuộc sống ổn định, cân bằng, xây dựng quan hệ tốt với bạn đời và con cái trong tương lai cũng bị ảnh hưởng nặng nề. Do đó, vấn đề này sẽ được "truyền" từ thế hệ này sang thế hệ khác - những bạn trẻ này rồi cũng sẽ cư xử với con cái của mình như cách bố mẹ đã cư xử với họ
Tiến sĩ Đặng Hoàng Giang: Chính xác! Nên khi gặp phải tình huống stress cực mạnh, ví dụ như đại dịch Covid-19, hoặc những tổn thất, thất bại trong cuộc đời, thì họ không hoặc ít có khả năng ứng phó. Gặp phải stress nặng, họ dễ chao đảo hoặc rơi vào các rối loạn tâm lý hơn nhiều.
Chúng ta có thể hình dung thế này nè: Khi nhỏ, nếu bị ăn uống thiếu chất, không được luyện tập, cơ thể yếu đuối, thì lớn lên mình sẽ còi cọc, không mang vác nặng được. Khi cần vất vả như phải mang đồ nặng, đi ngoài trời nắng chang chang... thì nhanh chóng bị oải, mệt, mất sức, ốm. Tương tự, khi nhỏ mà có tuổi thơ bất hạnh, cằn cỗi thì sức khỏe tinh thần cũng yếu kém. Và khi lớn lên, gặp phải những sự kiện tiêu cực sẽ dễ bị gục ngã hơn những người hồi nhỏ được yêu thương, chăm sóc, được sống là chính bản thân mình.
Tiến sĩ Đặng Hoàng Giang: Khi còn nhỏ, trẻ em phụ thuộc hoàn toàn vào bối cảnh gia đình, nên nếu không may trải qua tuổi thơ bất hạnh thì điều mình có thể làm khi lớn lên là:
Ghi nhận những vấn đề mình đã trải qua Hiểu rằng đó KHÔNG PHẢI là lỗi của mình Khắc phục hoàn cảnh khó khăn bằng cách loại bỏ những yếu tố độc hại trong cuộc sống - dù những yếu tố đó có thể đến từ chính gia đình, người thân của mình Đồng thời, tìm đến những mối quan hệ có tính nuôi dưỡng, chữa lành hơn, nơi mình được tôn trọng, yêu thươngĐó chính là nguồn năng lượng tích cực để bù đắp cho những mối quan hệ độc hại mà mình đã hoặc đang có trong môi trường sống
Tiến sĩ Đặng Hoàng Giang: Mình nghĩ bản thân việc sử dụng thiết bị số không phải là vấn đề, hoặc không phải là cái gốc rễ của vấn đề đâu! Người ta có thể xài iPad, iPhone, lướt Internet nhiều nhưng vẫn có đời sống tinh thần lành mạnh mà.
Và đâu chỉ giới trẻ đâu, cả những người trung niên, lớn tuổi cũng lao vào các thiết bị số, thậm chí còn "nghiện" mạng xã hội, ngày nào cũng đăng ảnh selfie nữa kìa Nên đấy không phải là vấn đề riêng của gen Z!
Nguồn: svvn.tienphong.vn