MamCute5590
New member
Bao giờ bạn thắc mắc là điểm chung giữa bức "Mona Lisa" huyền thoại và thuyết tương đối đỉnh nóc kịch trần là gì không? Hay tại sao những bộ óc thiên tài như Einstein, Edison, da Vinci, Darwin, Picasso hay Mozart lại "built different" đến thế?
Hôm nay mình sẽ đưa bạn vào hành trình khám phá những chiến lược tư duy đỉnh cao đã tạo nên các thiên tài có công lớn với nhân loại, từ khoa học đến nghệ thuật nha! (Bài này lược dịch từ Creativity Post đó)
IQ cao ≠ Thiên tài? Plot twist đây rồi!
Trong nhiều năm qua, giới học giả cố mò mẫm tìm hiểu về thiên tài qua đủ kiểu số liệu thống kê.
Năm 1904, bác sĩ Havelock Ellis để ý thấy hầu hết thiên tài đều có ba trên 30 tuổi, mẹ dưới 25, và hay ốm khi còn bé. Các nghiên cứu khác thì cho biết nhiều thiên tài sống độc thân (như Descartes), có người mất ba sớm (Dickens) hoặc mất mẹ sớm (Darwin).
Nhưng cuối cùng thì... đống data này chả giải thích được gì cả!
Giới học thuật cũng thử đo mối liên hệ giữa IQ và thiên tài. Nhưng thông minh thôi chưa đủ nha các bạn! Ví dụ như Marilyn vos Savant - người có IQ khủng 228 (cao nhất từng được ghi nhận) - nhưng cũng chỉ là cây bút chuyên mục hỏi đáp của tạp chí Parade thôi, chứ không đóng góp gì to tát cho khoa học hay nghệ thuật đâu.
Còn Richard Feynman - một trong những nhà vật lý đỉnh nhất thế kỷ 20, người tham gia chế tạo bom nguyên tử và ẵm giải Nobel năm 1965 - IQ chỉ 122 thôi (chỉ hơn mức trung bình một tý), trong khi IQ của thiên tài thường rơi vào khoảng 145-160 theo Wilderdom. Nhưng Feynman được công nhận là thiên tài vĩ đại cuối cùng của nước Mỹ luôn!
Vậy nên nhớ nha: Thiên tài không phải là SAT 1600 điểm, thành thạo 14 ngoại ngữ lúc 7 tuổi, hay làm bài test Mensa (câu lạc bộ IQ cao) trong thời gian kỷ lục đâu nhé!
Sáng tạo ≠ Thông minh! Mind blown chưa?
Sau một cuộc tranh luận sâu sắc do nhà tâm lý học hàng đầu J. P. Guilford khởi xướng vào những năm 1960, các nhà tâm lý kết luận: sáng tạo và trí thông minh là hai thứ khác nhau hoàn toàn! Một người có thể sáng tạo hơn nhiều so với trí thông minh của họ, hoặc ngược lại.
Lấy ví dụ nè: Khi được hỏi "Một nửa của 13 là gì?", hầu hết chúng ta đều trả lời ngay "6,5" phải không? Rồi move on luôn.
Thông thường, chúng ta nghĩ theo kiểu "copy-paste" những vấn đề tương tự đã gặp trước đây. Gặp vấn đề là chúng ta tự hỏi: "Mình đã được dạy gì về cách giải quyết vấn đề này rồi nhỉ?". Rồi chọn giải pháp hứa hẹn nhất dựa trên kinh nghiệm, loại bỏ các phương pháp khác, và đi theo một hướng rõ ràng. Vì dựa vào kinh nghiệm quá khứ nên chúng ta trở nên tự tin (thậm chí hơi ngạo) về kết luận của mình.
Nhưng các thiên tài khác! Họ suy nghĩ theo hướng sáng tạo (productive) chứ không phải tái hiện (reproductive).
Thay vì hỏi "Mình đã được dạy gì?", họ hỏi:
• "Có bao nhiêu cách khác nhau để mình nhìn vấn đề này?"
• "Mình có thể tư duy lại cách nhìn của mình thế nào?"
• "Có bao nhiêu cách khác nhau để giải quyết nó?"
Họ nghĩ ra nhiều đáp án khác nhau, một số khá unusual và độc đáo. Quay lại câu hỏi "Một nửa của 13 là gì?", một người tư duy sáng tạo sẽ trả lời:
• 6.5
• 13 = 1 và 3 → một nửa là 1 và 3
• MỘT BA (viết chữ) → một nửa là 4 chữ cái
• XIII (số La Mã) → một nửa là 11 và 2 (cắt ngang)
• XIII → một nửa là 8 (cắt dọc)
Wibu chưa?
Với tư duy sáng tạo, bạn sẽ tạo ra nhiều cách tiếp cận nhất có thể. Bạn xem xét cả giải pháp mơ hồ lẫn khả thi. Điều quan trọng là sẵn lòng khám phá mọi giải pháp, kể cả sau khi đã tìm ra một giải pháp hứa hẹn rồi!
Einstein từng nói về sự khác biệt giữa ông và người bình thường: Nếu yêu cầu người bình thường tìm kim trong đống cỏ khô, họ sẽ dừng ngay khi tìm được một cây kim. Còn ông? Ông sẽ xé nát toàn bộ đống cỏ khô để tìm TẤT CẢ các cây kim có thể!
Bí mật nằm ở đâu? Hóa ra ai cũng học được!
Làm sao các thiên tài nghĩ ra nhiều giải pháp và dự đoán đỉnh cao thế? Tại sao họ có vô vàn ý tưởng phong phú và khác biệt?
Tin vui là: Ngày càng nhiều học giả cung cấp bằng chứng rằng AI CŨNG CÓ THỂ bắt chước cách suy nghĩ của các thiên tài!
Bằng cách nghiên cứu sách vở, thư tín, các cuộc đàm thoại và ý tưởng của những nhà tư tưởng vĩ đại nhất thế giới, họ tìm ra các phong cách và chiến lược tư duy phổ biến đặc biệt ở thiên tài - những thứ đã cho phép họ nghĩ ra các ý tưởng độc đáo, mới mẻ một cách phi thường.
NHỮNG CHIẾN LƯỢC ĐỈNH CAO
Dưới đây là những nét chính trong các chiến lược tư duy của các thiên tài sáng tạo về khoa học, nghệ thuật và công nghiệp trong lịch sử nha!
1. TƯ DUY ĐA CHIỀU - Nhìn vấn đề từ mọi góc độ!
Thiên tài thường đi từ việc nhận ra một góc nhìn mà không ai nhận ra. Leonardo da Vinci cho rằng, để hiểu rõ bản chất của vấn đề, bạn phải bắt đầu bằng cách tái cấu trúc nó theo nhiều cách khác nhau.
Ông cảm thấy cách đầu tiên nhìn vào vấn đề quá thiên về cách nhìn thông thường. Vì thế ông sẽ tái cấu trúc vấn đề bằng cách nhìn từ góc độ này, chuyển sang góc độ khác, rồi một góc độ nữa. Với mỗi lần dịch chuyển góc nhìn, hiểu biết của ông càng sâu sắc hơn và ông bắt đầu hiểu rõ bản chất thật sự của vấn đề.
Về cơ bản, thuyết tương đối của Einstein là sự mô tả sự tương tác giữa những góc nhìn khác nhau đó. Còn các phương pháp phân tích của Freud được thiết kế để nhận ra các chi tiết không phù hợp với quan điểm truyền thống, từ đó tìm ra những quan điểm hoàn toàn mới.
Để giải quyết vấn đề một cách sáng tạo, một nhà tư tưởng phải từ bỏ cách tiếp cận đầu tiên (thường bắt nguồn từ kinh nghiệm quá khứ) và khái quát hóa lại vấn đề. Bằng cách không cố định mình vào một quan điểm nào đó, các thiên tài không chỉ giải quyết các vấn đề hiện tại mà còn xác định được những vấn đề mới.
Một thiên tài như Freud không phân tích giấc mơ ngay đâu. Đầu tiên, ông sẽ hỏi khách hàng: các giấc mơ đó có ý nghĩa gì với họ. Smart!
2. KÝ HỌA - Suy nghĩ bằng hình ảnh!
Sự bùng nổ sáng tạo trong thời Phục Hưng liên quan chặt chẽ với việc lưu giữ và truyền tải kiến thức bằng ngôn ngữ thứ hai bên cạnh ngôn ngữ lời nói: ngôn ngữ của tranh vẽ, đồ thị, sơ đồ - ví dụ như các sơ đồ nổi tiếng của Leonardo da Vinci và nhà thiên văn học Galileo.
Khi thời đại của ông còn dùng phương pháp toán học và lời nói theo truyền thống, Galileo đã làm nên cuộc cách mạng khoa học bằng cách diễn tả rõ ràng suy nghĩ của mình qua sơ đồ, bản đồ, tranh vẽ.
Dường như khi các thiên tài có được năng khiếu sử dụng từ ngữ ở mức tối thiểu nhất định, họ sẽ phát triển các khả năng không gian và thị giác giúp họ có sự linh hoạt để trình bày thông tin bằng nhiều cách khác nhau.
Khi Einstein suy nghĩ về một vấn đề, ông luôn thấy việc công thức hóa đề tài bằng nhiều cách khác nhau nhất có thể (bao gồm cả bằng sơ đồ) là cần thiết. Einstein có bộ óc rất trực quan. Ông suy nghĩ về các hình thức không gian và thị giác nhiều hơn là suy nghĩ theo những dòng lập luận thuần túy bằng lời hay toán học.
Thực tế là, Einstein cho rằng từ ngữ và các con số khi được nói hay viết ra đều không có vai trò quan trọng trong tiến trình suy nghĩ của ông. Chấn động chưa!
---
Nguồn: soha.vn