Mấy hôm nay, MXH dậy sóng với loạt bài đăng tố bạn cùng phòng thi gian lận, ai cũng đặt câu hỏi: Sao không tố cáo luôn trong phòng thi mà đợi xong mới lên mạng "bóc phốt"? Và câu hỏi nóng hơn nữa: Im lặng trước gian lận có phạm pháp không?
Trao đổi với Sinh Viên Việt Nam, Luật sư Nguyễn Văn Đồng - Trưởng Văn phòng Luật sư Nhân Chính (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) khẳng định luôn: Im lặng ≠ vi phạm pháp luật nha! Nhưng nếu muốn lên tiếng thì phải làm đúng cách để tự bảo vệ mình.
Thí sinh không có nghĩa vụ làm "thám tử" trong phòng thi
Theo luật sư Đồng, việc thấy ai đó gian lận mà không báo ngay cho giám thị KHÔNG tự động bị coi là bao che hay không tố giác tội phạm đâu nha các bạn!
Lý do đơn giản: pháp luật chỉ quy định trách nhiệm khi có căn cứ cụ thể, mà hiện tại cả Quy chế thi của Bộ GD&ĐT lẫn các quy định khác đều chưa bắt buộc thí sinh phải chủ động "soi" và báo cáo vi phạm của người khác ngay trong phòng thi.
Luật sư Đồng nhấn mạnh: "Cần phân định rõ trách nhiệm giữa người dự thi và người thực thi công vụ". Thí sinh đến thi là để làm bài trong môi trường công bằng, an toàn chứ không phải đến làm công an phòng thi Hoàn toàn KHÔNG có nghĩa vụ pháp lý phải kiểm tra, phát hiện hay xử lý vi phạm của thí sinh khác.
Trách nhiệm quan sát, giữ kỷ luật, phát hiện và xử lý vi phạm là của giám thị và thanh tra kỳ thi. Vì vậy, nếu bạn chọn tập trung 100% cho bài làm của mình thay vì đứng lên tố cáo ngay, về mặt pháp lý thì chill hết, không ai có quyền nói bạn bao che được!
Còn với những ý kiến cho rằng có thể bị xử lý tội "Không tố giác tội phạm" theo Bộ luật Hình sự, luật sư Đồng khẳng định đây là hiểu lầm to đùng!
Quy định này chỉ áp dụng với một số tội phạm nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng được liệt kê cụ thể. Trong khi đó, gian lận thi cử thông thường không thuộc diện này.Rào cản tâm lý và "lỗ hổng" trong cơ chế bảo vệ học sinh
Dù không vi phạm pháp luật, nhưng về mặt đạo đức và giữ gìn sự công bằng, việc cung cấp thông tin cho cơ quan có thẩm quyền vẫn đáng được khuyến khích. Tuy nhiên, luật sư Đồng hiểu rằng sự im lặng của nhiều bạn học sinh có nguyên nhân thực tế cần được thấu hiểu.
Thực tế là nhiều bạn im lặng không phải vì ủng hộ gian lận, mà vì sợ việc đứng lên tố cáo sẽ khiến mình bị chú ý, mất tập trung, ảnh hưởng đến kết quả bài thi Bên cạnh đó, tâm lý sợ bị trả đũa hay tẩy chay sau kỳ thi ở lứa tuổi học sinh là hoàn toàn có thật.
"Không thể đặt toàn bộ gánh nặng bảo vệ sự công bằng của kỳ thi lên vai học sinh trong khi cơ chế bảo vệ người phản ánh còn nhiều hạn chế", Luật sư Nguyễn Văn Đồng chia sẻ.
Luật Tố cáo hiện hành chủ yếu bảo vệ người tố cáo trong hoạt động quản lý nhà nước, còn trong môi trường thi cử vẫn chưa có quy trình chuyên biệt về tiếp nhận thông tin, bảo mật danh tính và bảo vệ học sinh ngay khi kỳ thi diễn ra. Một cơ chế pháp lý tốt phải giúp người có thông tin yên tâm báo cáo mà không phải đánh đổi sự an toàn của chính mình!
Rủi ro pháp lý từ xu hướng "bóc phốt" trên MXH
Trend gần đây là nhiều bạn chọn đăng lên MXH sau khi thi xong thay vì phản ánh qua kênh chính thức. Luật sư Nguyễn Văn Đồng cảnh báo ngay: Xu hướng này tiềm ẩn CỰC NHIỀU rủi ro pháp lý cho chính người lên tiếng đấy!
Thiện chí đấu tranh với tiêu cực là tốt, nhưng phương thức thực hiện bắt buộc phải đúng pháp luật. MXH không phải cơ quan xác minh chứng cứ, nên khi thông tin chưa được kiểm chứng mà lan truyền rộng rãi, hậu quả pháp lý có thể rất nặng mà ngay cả người tố cáo cũng không ngờ tới.
Cụ thể nè:
• Nếu nội dung đăng thiếu căn cứ, chưa đầy đủ chứng cứ hoặc chưa kiểm chứng mà làm ảnh hưởng đến danh dự, nhân phẩm của người khác → người đăng phải đối mặt với nhiều chế tài nghiêm khắc
• Mức nhẹ: Bị xử phạt vi phạm hành chính, buộc cải chính và xin lỗi công khai. Nếu gây thiệt hại về vật chất hoặc tinh thần → phải bồi thường dân sự
• Mức nặng: Nếu cơ quan chức năng xác định có dấu hiệu bịa đặt, cố ý lan truyền thông tin sai sự thật để xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự → có thể bị xử lý hình sự về tội "Vu khống"
Kiến nghị thiết lập đường dây phản ánh độc lập, tức thời tại điểm thi
Từ vụ việc tại Tuyên Quang và nhiều kỳ thi trước đây, Trưởng Văn phòng Luật sư Nhân Chính cho rằng đã đến lúc ngành giáo dục cần hoàn thiện quy định pháp luật để thiết lập cơ chế tiếp nhận phản ánh vừa độc lập, vừa bảo mật và có tác dụng tức thời để bảo vệ tuyệt đối cho người dám lên tiếng.
Theo đó, tại mỗi điểm thi cần có:
Đường dây nóng, mã QR hoặc cổng tiếp nhận phản ánh điện tử kết nối trực tiếp với Ban Chỉ đạo thi cấp tỉnh và lực lượng thanh tra độc lập Cho phép thí sinh gửi thông tin nhanh chóng ngay trong hoặc sau buổi thi mà không cần đối mặt trực tiếp với giám thị Quy định rõ nguyên tắc bảo mật tuyệt đối danh tính người phản ánh Chế tài xử lý thật nặng với mọi hành vi tiết lộ thông tin hoặc trù dập, gây bất lợi cho học sinh đã dũng cảm cung cấp sự thậtQuan trọng nhất, ngành giáo dục cần xây dựng văn hóa khuyến khích phản ánh trung thực thay vì vô tình tạo ra tâm lý "im lặng cho an toàn" trong học đường. Chỉ khi người lên tiếng được pháp luật và nhà trường bảo vệ một cách thực chất, các hành vi gian lận mới được phát hiện, xử lý kịp thời, từ đó góp phần bảo đảm sự công bằng, minh bạch và giữ gìn niềm tin của xã hội đối với các kỳ thi quốc gia
Nguồn: svvn.tienphong.vn