Năm 1960, hai nhà tâm lý học Eleanor Gibson và Richard Walk ở Đại học Cornell đã thả một "quả bom tâm lý" với thí nghiệm Visual Cliff (Vách đá thị giác) - một trong những thí nghiệm iconic nhất mọi thời đại! Mục tiêu? Giải đáp câu hỏi tưởng ez mà khó vãi: liệu khả năng nhận biết chiều sâu là "tự có" từ khi sinh ra, hay phải học qua việc... té sấp mặt nhiều lần?
Plot twist bắt đầu khi Gibson đi picnic ở Grand Canyon và để ý thấy con gái nhỏ của bà đang bò tưng tửng, nhưng lại dừng cóng lại khi tới gần mép vực. Bà liền nghĩ: "Ủa, sao bé biết sợ nhỉ? Hay là đã từng đau thương từ trước?"
Để kiểm chứng, hai nhà khoa học đã design một cái bàn siêu xịn: phủ kính trong suốt, một bên đặt tấm vải caro sát kính (nhìn an toàn), bên kia đặt cách xa xuống (nhìn như vực thẳm luôn á) Tuy nhiên, mặt kính vẫn nguyên vẹn nên về mặt vật lý thì vẫn safe 100%.
Các em bé từ 6-14 tháng tuổi (lứa đã biết bò) được đặt ở giữa bàn - chính là ranh giới giữa "vùng an toàn" và "vùng nguy hiểm". Mẹ đứng bên kia, ở phía trông sâu hun hút, rồi gọi con bò qua.
Kết quả? Chấn động luôn! Đa số các bé sẵn sàng bò khi ở bên "nông", nhưng đến gần rìa vách đá thì... ơ kìa, đứng hình! Các bé tỏ ra lo lắng, thậm chí khóc nức nở, từ chối bò tiếp dù mẹ có dỗ ngọt lịm hay gọi có nồng nàn đến mấy. Một số bé còn cố sờ mó, gõ gõ tay xuống kính như đang fact-check, nhưng vẫn không dám tiến thêm bước nào.
Còn drama hơn nữa! Khi test trên động vật non như gà con, dê con, cừu non thì chúng né tránh gần như... instant, chỉ vài giờ sau khi chào đời thôi - khi mà chúng chưa kịp té lăn quay đủ kiểu Điều này chứng minh khả năng nhận thức chiều sâu có phần là bẩm sinh hoặc phát triển cực sớm, có thể kết hợp với trải nghiệm vận động đầu đời.
Thí nghiệm Visual Cliff giờ đã thành huyền thoại trong cuộc tranh luận "bẩm sinh hay nuôi dưỡng" (nature vs. nurture), đồng thời cho thấy mối liên kết giữa thị giác và cảm xúc sợ hãi xuất hiện từ rất sớm. Nó cũng làm dấy lên những câu hỏi về đạo đức khi nghiên cứu trên trẻ nhỏ, dù thiết kế thí nghiệm đã đảm bảo zero nguy hiểm vật lý.
Nguồn: tinhte.vn