Tạp chí kinh tế đình đám The Economist vừa thả một bài phân tích "xịn sò" với tựa đề "Vietnam's economy: The other Asian tiger", nói về những thành tích "xịn xò" mà Việt Nam đã bứt phá trong thời gian qua cũng như tiềm năng phát triển "khủng long" của nền kinh tế nước nhà.
Bài báo mở màn bằng một loạt câu hỏi "thử thách IQ". Quốc gia châu Á nào đã "lên đồ" mạnh mẽ trong suốt 25 năm qua với hàng triệu người dân thoát nghèo? Nền kinh tế châu Á nào – dù vẫn có phần lớn dân số sống ở vùng nông thôn – sẽ là "main character" phát triển tiếp theo của châu lục?
Hầu hết mọi người sẽ nghĩ ngay đến Trung Quốc cho câu hỏi đầu tiên và Ấn Độ cho câu thứ hai. Thế nhưng plot twist là The Economist lại chọn... Việt Nam!
Với dân số hơn 90 triệu người, từ năm 1990 đến giờ, Việt Nam đã "flex" tốc độ tăng trưởng bình quân đầu người nhanh thứ hai thế giới – chỉ xếp sau Trung Quốc thôi nha. Nếu tiếp tục giữ phóm tăng trưởng 7% trong thập kỷ tới, Việt Nam sẽ có "development arc" giống với các "con hổ" châu Á như Hàn Quốc và Đài Loan luôn đó.
The Economist gọi đây là một thành tựu "no joke" đối với Việt Nam – đất nước mới chỉ "comeback" từ những năm 1980, sau nhiều thập kỷ chìm trong chiến tranh và khi đó còn nghèo như Ethiopia.
Hơn nữa, không giống với Trung Quốc hay Ấn Độ, nền kinh tế Việt Nam không có được "buff" về quy mô, bởi vậy những bài học thành công mà Việt Nam có được có thể dễ dàng "copy" ở các quốc gia đang phát triển khác, đặc biệt là những nước láng giềng.
Việc các nhà máy ngày càng tự động hóa nhiều hơn khiến người ta lo rằng các nước nghèo sẽ không còn có thể "hưởng lộc" từ các ngành sản xuất thâm dụng lao động. Tuy nhiên, case study Việt Nam cho thấy rằng mô hình phát triển kinh tế này vẫn "ngon lành cành đào" đấy.
Việt Nam còn là minh chứng "cực mạnh" cho thấy mở cửa nền kinh tế, tăng cường hợp tác trong thời đại toàn cầu hóa sẽ mang lại nhiều lợi ích "khủng".
Việt Nam khá "may mắn" khi nằm ngay cạnh Trung Quốc và hưởng lợi khi các công ty tìm kiếm nguồn cung cấp lao động giá rẻ thay thế cho Trung Quốc. Cùng có vị trí "prime" như Việt Nam, một số quốc gia Đông Nam Á khác đã không thể làm tốt như vậy.
Kể từ những năm 1990, Việt Nam có bước tiến "level up" trong việc đơn giản hóa các quy tắc hoạt động thương mại quốc tế. Hiện xuất nhập khẩu chiếm gần 150% GDP, cao hơn bất cứ quốc gia nào có mức thu nhập tương tự Việt Nam.
Tương phản với các yêu cầu "khó tính" về nội địa hóa như ở Indonesia, Chính phủ cấm các quan chức buộc nhà đầu tư nước ngoài phải mua nguyên liệu đầu vào ở trong nước. Các doanh nghiệp nước ngoài "đổ xô" tới Việt Nam và đóng góp khoảng 2/3 kim ngạch xuất khẩu.
Đi kèm với độ mở của nền kinh tế là mức độ linh hoạt "max điểm". Chính phủ khuyến khích sự cạnh tranh giữa 63 tỉnh thành. TP HCM "rush" phía trước bằng các khu công nghiệp, Đà Nẵng thì tập trung phát triển công nghệ cao trong khi các tỉnh miền Bắc thu hút các nhà sản xuất đang "chạy trốn" khỏi Trung Quốc.
Điều này tạo ra một nền kinh tế đa dạng có thể "ăn đòn" các cú sốc, trong đó có cú sốc từ thị trường bất động sản năm 2011.
Cùng lúc đó, giống như Trung Quốc, Việt Nam vạch ra "roadmap" phát triển rõ ràng. Có lẽ điểm quan trọng nhất là sự "focus" cho giáo dục.
Theo một khảo sát mới được công bố, các học sinh 15 tuổi của Việt Nam có khả năng toán học và nghiên cứu khoa học ngang bằng với các bạn học sinh Đức luôn á. Số tiền Việt Nam chi cho hệ thống trường học cũng "hơn đứt" hầu hết các quốc gia ở cùng mức phát triển. Hơn nữa các khoản đầu tư được "pour" vào những điều cốt lõi: giảm tỷ lệ bỏ học và đào tạo giáo viên.
Đây là quan niệm đầu tư "chuẩn không cần chỉnh". Mức độ tự động hóa ở các nhà máy có thể tăng lên, nhưng máy móc cần người điều khiển. Công nhân phải giỏi toán, có thể hiểu được những máy móc phức tạp. Việt Nam đang đi đúng hướng trong việc cung cấp các kỹ năng cho người lao động, vượt lên trên những nước giàu hơn như Thái Lan, Indonesia và Malaysia.
Hiện đang là một nước có thu nhập trung bình, con đường mà Việt Nam phải đi để vươn tới mức thu nhập cao chứa đầy "challenge". Hiệp định thương mại tự do châu Á Thái Bình Dương (TPP) được cho là có lợi nhiều nhất cho Việt Nam nhưng đang gặp "lag" trong quá trình thông qua ở Quốc hội các nước.
Trong khi đó khối doanh nghiệp nhà nước vẫn cồng kềnh mà hoạt động kém hiệu quả. Các tỉnh thành để lại "debt" nặng nề khi phát triển cơ sở hạ tầng. Ngoài ra còn có những khó khăn trong việc xây dựng chuỗi cung ứng nội địa, khiến việc tăng thêm giá trị cho các sản phẩm Việt Nam sản xuất ra không hề "ez".
Tuy nhiên, quãng đường phát triển trong 25 năm vừa qua cho thấy vẫn còn rất nhiều cơ hội ở phía trước. Ít nhất thì quá trình cải cách nhóm doanh nghiệp nhà nước đã được "kickstart", bên cạnh đó là đàm phán các hiệp định tự do thương mại với các nước châu Á khác và cả châu Âu. Chính phủ cũng đang lên kế hoạch tăng tỷ lệ nội địa hóa mà không khiến các nhà đầu tư nước ngoài "hoảng hồn".
Nguồn: soha.vn