Thầy Vũ Khắc Ngọc - người từng dùng thống kê để lật tẩy vụ gian lận Hà Giang 2018 vừa có những chia sẻ cực thẳng thắn về drama điểm Toán "phi lý" ở Tuyên Quang đang gây bão mạng!
Từ bảng điểm gây sốc đến cuộc điều tra "thần tốc"
Sáng 1/7, hàng triệu thí sinh cả nước hồi hộp tra điểm thi tốt nghiệp THPT. Nhưng chưa kịp vui hay buồn, netizen đã phát hiện một "sự cố" cực kỳ bất thường tại Tuyên Quang
Con số gây choáng: 154 bài thi đạt 10 điểm môn Toán tại tỉnh này. Đáng nói hơn, trong số đó có tận 147 bài tập trung ở những số báo danh gần nhau tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang.
Thông tin này nhanh chóng viral khắp MXH và báo chí. Ai cũng đặt câu hỏi: sao lại "trúng" nhiều thế? Sao lại kết đống ở cùng một chỗ thế?
Chỉ 4 ngày sau, đến ngày 5/7, Công an tỉnh Tuyên Quang đã thực hiện lệnh giữ người trong trường hợp khẩn cấp đối với giáo viên Nguyễn Hà Duy - người từng học và làm việc tại Trường THPT chuyên Tuyên Quang.
Từ bảng điểm gây nghi ngờ đến động thái điều tra chỉ trong vài ngày - theo thầy Vũ Khắc Ngọc, đây chính là điểm đáng suy ngẫm nhất của vụ việc này!
Người trong cuộc thường là người "ngửi" ra vấn đề sớm nhất
Năm 2018, thầy Vũ Khắc Ngọc nổi như cồn khi là một trong những người đầu tiên dùng thống kê để bóc phốt vụ gian lận điểm thi Hà Giang. Nhưng thầy tiết lộ, mọi thứ không bắt đầu từ những con số đâu nhé!
Trước khi ngồi vào phân tích data, thầy đã nhận được nhiều tin nhắn "tố giác" từ chính các em học sinh dự thi. Các em là người hiểu rõ nhất năng lực thật của bạn bè xung quanh, nên khi thấy vài case điểm số cao "vượt mặt" năng lực thực tế, các em đã bức xúc lên tiếng
Từ những phản ánh ban đầu đó, một nhóm giáo viên mới bắt đầu rà soát điểm thi, đối chiếu phổ điểm và dùng các phương pháp thống kê để kiểm chứng.
Theo thầy Ngọc, với một kỳ thi có hơn một triệu thí sinh và hàng triệu lượt bài thi, chẳng ai rảnh ngồi kiểm từng con số nếu không có dấu hiệu đáng ngờ từ trước.
Vì vậy, ở vụ Tuyên Quang, thầy cho rằng những người đầu tiên "ngửi thấy mùi" rất có thể vẫn là học sinh trong phòng thi - những người biết rõ ai học giỏi, ai học tàm tạm và điểm nào là "không thể tin được". Từ tiếng nói của học sinh, drama mới lan rộng ra cộng đồng. Sau đó báo chí vào cuộc và cơ quan chức năng có căn cứ để vào cuộc
AI khiến các dấu hiệu "sus" khó lọt qua "tay"
So với 2018, khả năng kiểm tra dữ liệu giờ đã khác một trời một vực. Trước đây, để kiểm chứng một nghi vấn, người phân tích phải mất cả tá giờ đồng hồ xử lý số liệu, lập bảng, đối chiếu và vẽ biểu đồ. Nhưng giờ, AI đã giúp rút ngắn thời gian đáng kể!
Theo thầy Vũ Khắc Ngọc, khi đã có nghi vấn, bạn có thể nhờ AI hỗ trợ rà soát data, thống kê, dựng biểu đồ và thực hiện hàng tá phép so sánh khác nhau trong chớp mắt
Thực tế, chỉ trong thời gian ngắn sau khi phổ điểm ở Tuyên Quang được công bố, hàng loạt phân tích đã xuất hiện trên MXH và truyền thông. Các phân tích đi từ so sánh điểm Toán với các môn khác, đối chiếu kết quả của học sinh Trường THPT chuyên Tuyên Quang với các trường chuyên top cả nước, đến đánh giá xác suất thống kê.
Điểm khác biệt lớn: nghi vấn không còn phụ thuộc vào tiếng nói đơn lẻ nữa. Khi data được share, công cụ phân tích dễ tiếp cận hơn và MXH giúp thông tin lan truyền cực nhanh, cả cộng đồng có thể cùng nhau giám sát
AI giúp rút ngắn thời gian phân tích. MXH giúp rút ngắn thời gian lan truyền. Khi hai yếu tố này cùng xuất hiện, khoảng cách từ nghi vấn đến khi cơ quan chức năng vào cuộc cũng được thu hẹp đáng kể.
Công nghệ không thay con người phát hiện gian lận. Nhưng công nghệ làm cho năng lực giám sát của xã hội mạnh hơn, nhanh hơn và khó bị "bỏ qua" hơn!
Không nên vì sai phạm cục bộ mà "đánh đồng" cả kỳ thi
Dù kết luận cuối cùng về vụ Tuyên Quang vẫn cần chờ cơ quan chức năng công bố, thầy Vũ Khắc Ngọc cho rằng xã hội cũng cần có cái nhìn tỉnh táo hơn về các kỳ thi. Theo thầy, một kỳ thi hoàn toàn không có sai sót là điều "mission impossible" trong thực tế. Bất cứ kỳ thi nào có con người tham gia và gắn với lợi ích đều có nguy cơ phát sinh tiêu cực.
Ngay cả nhiều kỳ thi chuẩn hóa quốc tế cũng từng xuất hiện nghi vấn mua bán đề, gian lận hoặc phải điều chỉnh kết quả sau khi phát hiện vấn đề
Vì vậy, điều quan trọng không phải là khẳng định một hệ thống sẽ không bao giờ có sai phạm. Điều quan trọng là khi sai phạm xuất hiện, nó phải được phát hiện, làm rõ, xử lý nghiêm và bịt lại lỗ hổng để không lặp lại.
Theo thầy Ngọc, điều đáng sợ nhất không phải là có gian lận, mà là một hệ thống để gian lận tồn tại, che giấu và tiếp tục "sống khỏe" qua nhiều kỳ thi.
Từ vụ việc ở Tuyên Quang, điều cần làm không phải là "bỏ luôn" kỳ thi tốt nghiệp THPT. Đây vẫn là kỳ thi có mức độ công khai cao, thu hút sự theo dõi lớn của xã hội và liên quan trực tiếp đến hàng triệu thí sinh, phụ huynh.
Nếu chỉ vì một số sai phạm cục bộ mà quay lại mô hình thi tập trung tại các thành phố lớn, chi phí xã hội sẽ rất nặng nề. Hàng triệu học sinh, phụ huynh sẽ phải di chuyển, thuê chỗ ở, lo ăn uống trong những ngày thi. Trong khi đó, giáo dục đại học hiện nay đã phổ cập hơn rất nhiều, không còn là cánh cửa dành cho một nhóm rất nhỏ như trước.
Cần bịt tiếp những lỗ hổng mới trong kỳ thi
Sau vụ gian lận Hà Giang 2018, nhiều khâu trong kỳ thi tốt nghiệp THPT đã được siết chặt hơn, đặc biệt là ra đề, bảo mật đề thi và chấm thi.
Nếu kết quả điều tra vụ Tuyên Quang cho thấy sai phạm xảy ra ở khâu coi thi, đây sẽ là lời cảnh báo rằng hệ thống cần tiếp tục rà soát những điểm yếu mới
Theo thầy Vũ Khắc Ngọc, một số giải pháp có thể được cân nhắc là khôi phục việc xáo trộn thí sinh giữa các trường, tăng cường vai trò của giám thị là giảng viên đại học, đồng thời từng bước trang bị camera an ninh hoặc camera AI tại phòng thi.
Việc có camera trong phòng thi không chỉ phục vụ kiểm tra sau sự việc. Sự hiện diện của camera tự thân đã tạo ra tác dụng răn đe. Khi biết mình đang được giám sát, con người thường có xu hướng tuân thủ quy định tốt hơn.
Cách này tương tự camera phạt nguội trên đường phố: không cần lúc nào cũng có người đứng nhắc, chỉ cần biết hành vi có thể bị ghi lại, nhiều người đã tự điều chỉnh
Điều đáng mừng nhất: hệ thống giám sát xã hội đang mạnh hơn
Vụ việc tại Tuyên Quang rồi sẽ có kết luận chính thức. Nếu có sai phạm, những cá nhân liên quan sẽ phải chịu trách nhiệm trước pháp luật.
Nhưng nhìn rộng hơn, vụ việc này cũng để lại một dấu mốc đáng chú ý
Trong kỷ nguyên data mở, AI và MXH, những bất thường trong thi cử không còn dễ "ẩn mình" trong bóng tối. Học sinh có thể lên tiếng. Giáo viên có thể phân tích. Báo chí có thể đặt câu hỏi. Cộng đồng có thể cùng kiểm chứng. Cơ quan chức năng có thêm sức ép và căn cứ để vào cuộc nhanh hơn.
Không phải vì vụ việc xảy ra, mà vì xã hội đã có khả năng phát hiện nó nhanh hơn. Không phải vì hệ thống không có lỗ hổng, mà vì lỗ hổng ngày càng khó bị che đậy
Trong một kỳ thi có ảnh hưởng đến tương lai của hàng triệu học sinh, sự giám sát ấy là rất cần thiết. Nó nhắc tất cả những ai có ý định "đi đêm" rằng: thời của những toan tính kín đáo đang hẹp lại, còn ánh sáng từ dữ liệu, công nghệ và cộng đồng thì ngày càng mạnh hơn!
Nguồn: techz.vn