Trước tình trạng sinh viên ngày càng chịu nhiều áp lực và dễ mất focus, ThS. Dương Trần Minh Đoàn - Giảng viên Khoa Tâm lý học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQG TP. HCM) đã nghĩ ra một chiêu "độc": cho sinh viên ngồi yên vài phút trước giờ học Phóng viên Chuyên trang Sinh Viên Việt Nam - Báo Tiền Phong đã phỏng vấn thầy Đoàn về cách làm thú vị này nè!
Xuất phát điểm từ đâu mà thầy lại nghĩ ra việc "ngồi yên" trong tiết học lý thuyết, và phương pháp này có cơ sở khoa học gì không ạ?
Thầy Dương Trần Minh Đoàn: Dạy học một thời gian, thầy thấy các bạn sinh viên bây giờ stress và xao nhãng kinh khủng luôn Vừa bước vào lớp là mang theo cả đống áp lực, tâm trí chưa ổn định để hấp thú kiến thức ngay được. Thầy là người dạy chuyên ngành nên cũng băn khoăn làm sao support các bạn tốt hơn ngay trong lớp chứ không chỉ "đổ" kiến thức thuần túy.
Thầy tìm thấy câu trả lời từ MBSR (Mindfulness-Based Stress Reduction) - Liệu pháp giảm căng thẳng dựa trên chánh niệm. Đây là chương trình do Jon Kabat-Zinn phát triển, đã được chứng minh hiệu quả qua nhiều nghiên cứu quốc tế trong y học và tâm lý học thần kinh đấy. Các nghiên cứu chỉ ra rằng khi cơ thể được thư giãn và nhịp thở chậm lại, các vùng não liên quan đến sự chú ý, trí nhớ và chức năng điều hành hành vi sẽ hoạt động hiệu quả hơn Chỉ cần vài phút tĩnh lặng cũng giúp giảm quá tải nhận thức rồi. Đó là cơ sở khoa học khiến thầy yên tâm áp dụng kỹ thuật này ở mức độ vừa phải, khoảng ba đến năm phút mỗi buổi để giúp sinh viên "khởi động" tinh thần.
Nhiều người hay nhầm lẫn việc ngồi yên và quan sát hơi thở với "thiền" tôn giáo. Thầy giải thích thế nào với sinh viên và cách thực hiện cụ thể như nào ạ?
Thầy Dương Trần Minh Đoàn: Thầy luôn nói rõ với sinh viên rằng thầy xin phép tránh dùng từ "thiền" nhé Thầy gọi đây là những thực hành giản dị như: ngồi yên, vài phút tĩnh lặng, thở bình an hay quan sát cảm giác cơ thể. Với thầy, đây thuần túy là các kỹ thuật tâm lý học ứng dụng để hỗ trợ việc học thôi, không mang yếu tố tôn giáo hay trị liệu chuyên sâu gì đâu.
Cách thực hiện rất đơn giản và linh hoạt, không đòi hỏi không gian riêng biệt: sinh viên ngồi ngay tại chỗ, lưng thẳng vừa phải, thả lỏng vai và chú ý vào hơi thở theo hướng dẫn. Thầy không yêu cầu tư thế đặc biệt hay bắt buộc phải nhắm mắt. Nguyên tắc quan trọng nhất là sự tự nguyện và tôn trọng trạng thái người học; các bạn hoàn toàn có quyền lựa chọn thực hành hoặc không nha.
Trong những lần đầu áp dụng, phản ứng của sinh viên ra sao và thầy xử lý thế nào khi các bạn không thể ngồi yên hoặc buồn ngủ?
Thầy Dương Trần Minh Đoàn: Phản ứng ban đầu khá là đa dạng luôn Có bạn thấy lạ lẫm, ngại ngùng, cười đùa hoặc đơn giản là chưa quen với việc phải ngồi yên một chỗ. Thậm chí, có sinh viên chia sẻ thẳng thắn rằng càng ngồi càng thấy buồn ngủ nữa.
Thầy xem tất cả những điều đó là bình thường hết á. Khi sinh viên buồn ngủ, thầy sẽ rút ngắn thời gian, cho các bạn mở mắt hoặc chuyển sang hoạt động nhẹ nhàng hơn như giãn người, hít thở đứng. Thầy không bao giờ cố duy trì bằng mọi giá hay đặt áp lực các bạn phải làm "đúng" hay đạt được một trạng thái nào đó cả. Khi sinh viên hiểu đây chỉ là vài phút thư giãn để vào bài tốt hơn, không có sự phán xét, các bạn dần thoải mái và hợp tác hơn rất nhiều.
Sau một thời gian kiên trì áp dụng, thầy nhận thấy phương pháp này đã tạo ra những thay đổi gì với không khí lớp học và sự tiếp thu của sinh viên?
Thầy Dương Trần Minh Đoàn: Điều thầy nhận thấy rõ rệt nhất là thái độ học tập và không khí lớp học tích cực hơn hẳn Sinh viên bớt xao nhãng, tham gia bài giảng chủ động hơn và sự kết nối giữa thầy - trò cũng được cải thiện. Có những bạn đã trực tiếp chia sẻ rằng họ cảm thấy đầu óc nhẹ nhàng hơn sau vài phút hít thở và xin hướng dẫn để tự thực hành tại nhà nữa.
Tuy nhiên, thầy cũng muốn chia sẻ thêm rằng trong chương trình đào tạo cử nhân Tâm lý học hiện nay đã có các học phần như "Tâm lý học Tích cực" và "Chánh niệm, yoga và sức khỏe tinh thần" được giảng dạy bài bản ở năm thứ hai và năm thứ ba rồi. Còn hoạt động "ngồi yên" của thầy chỉ là những kỹ thuật bổ trợ nhỏ thôi. Dù chưa có chương trình đánh giá chính thức về tác động đến điểm số, nhưng những chuyển biến tích cực về mặt tinh thần là điều thầy cảm nhận được rất rõ.
Hiện nay, nhiều bạn trẻ thường xuyên rơi vào trạng thái "overthinking" (suy nghĩ quá mức) và lo âu. Thầy có lời khuyên nào cho các bạn sinh viên và thầy có dự định lan tỏa cách làm này rộng rãi hơn không ạ?
Thầy Dương Trần Minh Đoàn: Thầy không nghĩ có một phương pháp nào là chìa khóa vạn năng cho tất cả mọi người đâu. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, sinh viên thực sự rất cần kỹ năng biết "dừng lại" và tự điều chỉnh Những phút tĩnh lặng giúp các bạn nhận diện được mình đang căng thẳng hay mệt mỏi, từ đó có những khoảng nghỉ ngắn để phục hồi và quay lại việc học một cách chủ động hơn.
Về việc lan tỏa, thầy tin rằng mỗi giảng viên sẽ có phương pháp riêng phù hợp với môn học của mình. Nếu phương pháp này được nhân rộng, thầy mong nó được hiểu đúng bản chất: đây là ứng dụng kỹ thuật tâm lý học để giảm căng thẳng và tăng sự tập trung, chứ không phải là đưa tôn giáo vào giảng đường nhé.
Xin cảm ơn thầy nhiều ạ!
Nguồn: svvn.tienphong.vn