Theo tục thì tất cả thức ăn đều phải để trên lá chuối tươi, cho dù nhà có điều kiện bao nhiêu đi nữa thì cũng phải làm như vậy...
Truyền thống ông cha để lại đây rồi
Hội người Dao mình có tới 3 cái Tết "xịn sò" trong năm luôn nha: Tết Thanh Minh, Rằm tháng Bảy và Tết năm cùng. Nhưng mà quan trọng nhất vẫn là Tết năm cùng nè! Vì đây là dịp để "report" với ông bà tổ tiên về kết quả KPI một năm của cả gia đình, cả dòng họ luôn.
Đối với anh em người Dao ở miền Tây Thanh Hóa nói chung và huyện Cẩm Thủy nói riêng, cuối năm là lúc lũ con cháu đi làm ăn xa về sum họp với gia đình. Ngay từ đầu tháng 12 Âm lịch, tuỳ budget mỗi nhà mà sắm sửa cho một cái Tết thật là linh đình. Đây cũng là dịp để anh em họ hàng tập trung lại góp sức tổ chức Tết cho thật to, nhà ai có gì góp nấy, nhưng vị trí "main character" vẫn là trưởng họ nha!
Từ đầu tháng 9 Âm lịch, trưởng họ đã phải chuẩn bị gạo nếp ngon, nuôi lợn, nuôi gà để cuối năm "đãi" cả họ. Năm nào họ hàng và bạn bè đến đông thì Tết được xem là "vibe chill" và đông vui lắm á.
Gia đình ông Phùng Văn Thái ở thôn Sơn Lập, xã Cẩm Châu, năm nay cũng tổ chức Tết năm cùng, nhưng không được "xịn" như mọi năm vì một năm qua làm ăn hơi "ế" tí. Để chuẩn bị cho cái Tết quan trọng này, gia đình ông cũng nuôi được con lợn 60kg và một yến gà để làm lễ báo cáo với tổ tiên về một năm lao động vất vả. Năm nay tất cả họ hàng nội ngoại trong gia đình ông đều có mặt đông đủ, lợn đã thịt sẵn, chỉ chờ các cụ cao tuổi có chức sắc đến làm lễ cúng thôi.
Giã bánh dầy - màn "flex" sức khoẻ của trai làng
Nét đặc biệt nhất của Tết năm cùng là làm bánh dầy nè. Đây là truyền thống lâu đời của người Dao. Mỗi khi đến Tết, những trai làng khoẻ nhất, nhiệt tình nhất đều có mặt để tham gia vào việc giã bánh. Ngay giữa mùa đông lạnh "run cầm cập" nhưng để giã được một khối bánh, các thanh niên khoẻ mạnh ai cũng vã mồ hôi "ròng ròng" luôn á!
Bánh dầy được làm từ gạo nếp đồ thành xôi chín rồi đổ vào cối đá cho 4-5 thanh niên cùng nhau giã, họ giã đến khi nào những hạt cơm nếp nhuyễn ra tạo thành một khối dẻo "chuẩn không cần chỉnh" mới thôi. Sau đó bột được nặn thành từng cái một chấm với muối vừng ăn - ngon phết đó!
Để bánh ngon hơn, dẻo hơn thì trước đó nhà chủ phải chọn gạo nếp thật ngon, ngâm từ đêm hôm trước đến hôm sau mới mang ra đồ, có như vậy thì bánh mới để được lâu. Mẻ bánh đầu tiên không ai được nếm hay thử đâu nha vì đây là mẻ bánh dành để cúng ông bà tổ tiên, từ mẻ bánh thứ hai trở đi mọi người mới được ăn, các cụ cao tuổi là người được thử trước.
Đối với người Dao thì nghi lễ báo công phải mời các thầy cúng có chức sắc trong làng đến tham gia làm lễ, họ là những người có mặt sớm nhất để lo cho buổi lễ không "lỗi" gì. Người Dao không quan trọng vật lễ đâu, gia đình có gì thì cúng cái đó. Tuỳ vào điều kiện kinh tế từng gia đình, nhà ai có điều kiện làm càng to càng tốt nhưng đầu lợn và gà trống, bánh dầy là những thứ không thể thiếu nha!
Từ đầu tháng 12 Âm lịch trở đi, bà con người Dao đã được sống trong không khí những ngày Tết tràn đầy hạnh phúc và vui tươi, trong nhà ngoài ngõ ai ai cũng "hưng phấn" với không khí ngày Tết. Với họ Tết năm cùng là quan trọng nhất. Bao nhiêu tiền "dành dụm" trong một năm cũng dồn vào đây hết. Trong một năm, mỗi trưởng họ đều chuẩn bị 30 - 40 triệu để lo cho 3 cái tết: Thanh Minh, Rằm tháng 7 và Tết năm cùng, tốn kém thật đó nhưng nhà ai cũng làm vì họ cho rằng đây là truyền thống ông cha để lại.
Bữa cơm Tết "chanh sả" lắm nha ️
Sau khi tất cả những lễ vật được bày trước bàn thờ gia tiên, thầy cúng có chức sắc nhất đứng trước bàn thờ cầm "Gậy thần" (chiếc gậy có một đầu nhọn bịt bằng sắt, đầu kia tiện hoa văn rất đẹp, luôn đặt ở vị trí trang trọng nhất của bàn thờ) và một cành lá tươi, đại diện cho gia chủ báo cáo quá trình một năm lao động và xin gia tiên phù hộ cho một năm mới đạt được nhiều thành tựu hơn.
Sau khi cành lá được thầy cúng cắm ra trước cửa thì lần lượt các thầy cúng khác kế tiếp nhau vào làm lễ, cứ như vậy sau 2 tiếng đồng hồ thì lễ vật được mang xuống dọn ra mâm cho con cháu cùng ăn.
Trong lễ cúng tổ tiên, người Dao không dùng hương để đốt mà dùng một thứ vỏ cây mỏng rất thơm mua về bỏ vào một cái chén nhỏ. Mỗi lần đốt một cái vỏ cây lại phải dùng một viên than hồng để đốt cùng, cho đến khi nào cái chén đầy than và vỏ hương mới thôi.
Mâm cơm Tết năm cùng cũng rất đặc biệt nè. Thầy cúng và các vị chức sắc trong làng được bố trí ngồi cao nhất và được phép ăn trước, sau đó lần lượt đến khách mời của bố mẹ, con cái và anh em nội ngoại.
"Mỗi dịp cuối năm ai đi xa cũng vậy, rất nhớ những lễ tết năm cùng. Tục lệ đã ăn sâu vào mỗi thế hệ con người nơi đây rồi cứ đến ngày này ai cũng thấy phấn khởi nô nức để về dự tết với gia đình", anh Phùng Văn Tuấn chia sẻ.
Theo tục của người Dao thì tất cả thức ăn đều phải để trên lá chuối tươi, cho dù nhà có điều kiện bao nhiêu đi nữa thì cũng phải làm như vậy nha. Trong mâm cơm Tết năm cùng này, thứ nước luộc từ thịt lợn là ngon nhất mà bất kỳ một khách mời nào đến cho dù có khó tính mấy cũng không thể chê được đâu. Nước chấm cũng làm từ nước luộc thịt nhưng lại cho hành sống làm gia vị vì quan điểm trong mâm cỗ có gì thì chế biến từ thứ đó ra để dùng, vừa lành lại vừa ngon á!
Trước khi "xơi" bữa, mọi người cùng nâng chén, trưởng họ phải đi một vòng mời rượu để báo cáo với bà con họ hàng về bữa cơm Tết năm cùng này để mọi người cùng phấn đấu hơn trong năm sau.
Nguồn: soha.vn