LinhNana8320
New member
Nhờ khả năng "trường sinh bất lão" thần thánh, nó đã đóng góp vô vàn cho khoa học, cứu được hàng tỷ người trên Trái đất luôn nha!
Bình thường thì tế bào ung thư trong cơ thể hoạt động cực mạnh, phân chia liên tục gây hại khủng khiếp. Nhưng mà một khi rời khỏi cơ thể rồi, dù có "ngầu" đến mấy thì chúng cũng không thể phân chia mãi được đâu. Thường sau không quá 50 lần phân chia, chúng sẽ phải trải qua apoptosis - tức là "chết theo lịch trình" vậy. Đây là những sự kiện hóa sinh dẫn đến những thay đổi đặc trưng về hình thái tế bào và boom - tạch luôn!
Rời khỏi cơ thể, cái chết của các tế bào dường như đã được "set sẵn" rồi.
Nhưng mà có một số tế bào đặc biệt, gọi là dòng tế bào bất tử, lại có thể được nuôi trong ống nghiệm siêu lâu. Một số trong chúng xuất phát từ tế bào ung thư đấy!
Với sự phát triển của công nghệ hiện tại, con người giờ đã làm chủ được cách can thiệp nhân tạo để tạo ra các dòng tế bào bất tử rồi. Nhưng ngày xưa thì các nhà khoa học chỉ có thể mò mẫm tìm kiếm những tế bào bất tử được hình thành do đột biến tự nhiên thôi.
Dòng tế bào bất tử đầu tiên mà các nhà khoa học phát hiện chính là tế bào HeLa, được tìm ra vào năm 1951. Và đã hơn 70 năm trôi qua kể từ lúc đó, tế bào HeLa vẫn đang được nuôi cấy đến tận bây giờ luôn á!
Tế bào HeLa đang được nuôi cấy trong phòng thí nghiệm.
Tế bào HeLa trông như nào?
Mặc dù tế bào HeLa thực sự có thể phân chia và sinh sôi liên tục nhưng chúng không được nuôi ở chỉ một chỗ đâu nhé, cũng không được duy trì một cách liên tục. Ngược lại, chúng bị chia thành vô số phần và xuất hiện trong các phòng thí nghiệm khác nhau trên toàn cầu. Và mỗi phần này đều sẽ bị "clear" khi sử dụng hết.
Lý do là vì tế bào HeLa là dòng tế bào bất tử từ cơ thể người, nên nhiều nghiên cứu trên người sẽ dùng nó cho các thí nghiệm để có data thực tế nhất. Ví dụ như vaccine, thuốc và thậm chí cả sữa rửa mặt hay kem chống nắng cũng sử dụng tế bào HeLa đấy! Nó còn được dùng trong lập bản đồ gen và phát triển vaccine COVID-19 nữa.
Tế bào HeLa có thể nhân bản vô hạn - chính là "máy photocopy" sống!
Vài năm sau khi phát hiện ra tế bào HeLa, một nhà máy sản xuất tế bào HeLa đã được thành lập luôn, mục đích là nuôi cấy và bán cho các phòng thí nghiệm khác. Người ta tin rằng mỗi tuần nhà máy có thể sản xuất ra 60.000 tỷ tế bào HeLa sống - con số khủng khiếp!
Theo dữ liệu từ năm 2011, tổng khối lượng của các tế bào HeLa đã được phát triển (kể cả phần bị phá hủy) vào thời điểm đó đã là ít nhất 50 triệu tấn rồi nha!
Tế bào Hela phân chia cực nhanh, chỉ trong chưa đầy một ngày là xong.
Nếu chưa thấy con số này "sợ" thì nghe tiếp này: nếu cứ để tế bào này phân chia thoải mái, người ta ước tính rằng toàn bộ Trái đất sẽ không thể chứa hết tế bào HeLa trong vòng 80 năm nữa!
Vì sao ư? Bởi vì các tế bào HeLa phân chia siêu nhanh sau mỗi 20-24 giờ, và sẽ không chết đi như các tế bào khác. Tức là trong vòng chưa đầy một ngày, toàn bộ chúng đã tăng gấp đôi trọng lượng rồi!
Những đặc tính này khiến nó trở nên độc nhất vô nhị, vì trước khi có tế bào HeLa, rất khó để tìm thấy một tế bào bất tử từ cơ thể người.
Tế bào HeLa ra đời như thế nào?
Các tế bào HeLa đến từ tế bào ung thư cổ tử cung của Henrietta Lacks, một phụ nữ Mỹ gốc Phi. Năm 1951, bà mẹ của 5 đứa con nhỏ này đến khám tại bệnh viện Johns Hopkins ở Baltimore, bang Maryland và được chẩn đoán mắc ung thư cổ tử cung. Do sự phân biệt chủng tộc nghiêm trọng lúc đó, bệnh viện Johns Hopkins là một trong số ít những nơi dám nhận và điều trị cho người da đen.
Henrietta Lacks - người phụ nữ đằng sau phát hiện vĩ đại này.
Lacks ban đầu không biết mình bị ung thư cổ tử cung, chỉ mô tả cơn đau ở háng với các bác sĩ và nói rằng căn bệnh này đã cản trở công việc của cô.
Vào thời điểm đó, bác sĩ điều trị đã biết ngay đó là khối u ác tính sau vài quan sát đơn giản. Một mẫu tế bào ung thư của cô đã được lấy trong hoàn cảnh đó và gửi đến phòng thí nghiệm mô gần đó của tiến sĩ George Gey.
Nhóm mẫu tế bào ung thư này chính là các tế bào HeLa đầu tiên, có thể được nuôi cấy vô số lần. Thực ra trước khi xuất hiện tế bào HeLa, tiến sĩ Gey và team của ông đã mò mẫm tìm kiếm tế bào người có thể nuôi cấy trong ống nghiệm trong nhiều năm mà không thành công.
Việc phát hiện ra tế bào HeLa chắc chắn là một breakthrough khủng trong ngành y học của nhân loại, vì các nhà nghiên cứu có thể thực hiện nhiều thí nghiệm với chúng, sau đó tìm ra cách chữa bệnh cho con người.
Thực ra, tế bào HeLa giống như "chuột bạch" trong phòng thí nghiệm vậy, và chúng có thể được nuôi cấy với chi phí rất thấp. Điều quan trọng nhất là chúng có thể tồn tại trong nhiều thí nghiệm, đặc biệt là các thí nghiệm so sánh, giúp các nhà nghiên cứu có thêm thời gian và không gian để tìm hiểu vấn đề.
Các tế bào HeLa vừa được phân chia - nhìn như alien vậy á!
Vì tế bào HeLa quá xuất sắc nên cho đến nay đã có hơn 65.000 bài báo khoa học được hoàn thành với sự hỗ trợ của nó, cũng như gần 11.000 bằng sáng chế liên quan đến chúng. Chỉ tính riêng trong thế kỷ 21, đã có 5 giải Nobel y học liên quan trực tiếp đến tế bào bất tử này!
Và chỉ tính riêng hai nghiên cứu liên quan đến sự phát triển của vaccine bại liệt và vaccine HPV thôi, tế bào HeLa đã góp phần cứu hàng tỷ người rồi đó!
Tuy nhiên, tế bào HeLa không hoàn hảo 100% và chúng cũng có nhiều mặt trái nhé.
Nhược điểm của tế bào HeLa là gì?
Tế bào HeLa thực chất là một tế bào ung thư cổ tử cung "đột biến", vì Lacks đã bị nhiễm virus HPV sau khi bị ung thư cổ tử cung. Tức là tế bào ung thư của Lacks đã bị nhiễm virus HPV và thay đổi cấu trúc cơ bản.
Điều đó khiến cho các tế bào ung thư của cô ấy có từ 76 đến 80 nhiễm sắc thể, trong khi các tế bào của con người chỉ có 46 nhiễm sắc thể thôi. Và những nhiễm sắc thể thừa đó là kết quả của việc nhiễm virus.
Do đó, tế bào HeLa không thực sự là tế bào của con người nữa. Đây chính là một trong những thiếu sót của nó, khiến nó không thể được sử dụng như một tế bào thực sự của con người trong một số trường hợp.
Sự khác biệt về nhiễm sắc thể giữa tế bào HeLa và tế bào người - nhiều vãi!
Nhược điểm thứ hai của tế bào HeLa là nó có thể "gây ô nhiễm" cho các dòng tế bào khác. Đây là nhược điểm nghiêm trọng nhất của tế bào HeLa, vì trong quá trình nuôi cấy chúng sẽ tiết ra một số chất hóa học làm ô nhiễm các dòng tế bào khác, khiến nhiều phòng thí nghiệm phải cấm sử dụng tế bào HeLa luôn.
Đặc điểm này của tế bào HeLa hơi giống quá trình một loài đàn áp các loài khác để tồn tại vậy, nên hiện nay một số người đã đề nghị nên coi các tế bào HeLa như một loài độc lập luôn!
Tuy nhiên, cũng chính sự đột biến kể trên đã tạo cho tế bào HeLa khả năng "trường sinh bất lão" siêu đỉnh.
Thông thường, trong quá trình phân chia tế bào, các telomere (các chuỗi DNA lặp đi lặp lại ở các đầu của nhiễm sắc thể) dần dần cạn kiệt, khiến tế bào không thể phân chia vô hạn được nữa. Đó là một trong những lý do cơ bản khiến chúng ta già đi đấy!
Tuy nhiên, các tế bào HeLa bị đột biến đã có được một loại enzyme gọi là telomerase, được kích hoạt trong quá trình phân chia tế bào. Khi hoạt động, telomerase sẽ xây dựng lại các telomere bị tiêu thụ trong quá trình phân chia, cho phép tế bào tăng sinh vô hạn - chính là "hack" sống mãi vậy!
Cái kết cho hậu duệ của Henrietta Lacks
Với sự tiến bộ của y học, khả năng và đóng góp trong y học của tế bào HeLa đã không còn quá nổi bật như trước. Nhưng không ai có thể phủ nhận sự đóng góp của nó cho thế giới!
Nhưng quay trở lại với câu chuyện về Henrietta Lacks thì buồn lắm nha: các bác sĩ đã lấy tế bào ung thư của cô nhưng không hề cho cô hay biết gì cả. Vì vậy, mặc dù góp công tạo ra vô số công trình khoa học cũng như hàng triệu tấn tế bào đã được nuôi dưỡng, gia đình Lacks không hề nhận được bất kỳ lợi ích nào và thậm chí còn không biết rằng tế bào HeLa có liên quan đến họ luôn.
Bản thân Henrietta Lacks thì đã được chôn tại một ngôi mộ không nhiều người biết tới sau khi qua đời.
Một bức tượng kích thước thật của Henrietta Lacks, được khánh thành tại Đại học Bristol năm 2021 - muộn màng quá rồi!
Mãi tới gần đây, khi người ta phát hiện ra rằng các tế bào HeLa đang lây nhiễm sang các dòng tế bào khác và gen của chúng cần được giải trình tự lại để tìm ra lý do, hậu duệ của Henrietta Lacks mới được liên hệ lại để lấy mẫu xét nghiệm DNA.
Vào tháng 10/2021, kỷ niệm 70 năm ngày mất của bà, gia đình Henrietta Lacks đã đệ đơn kiện liên bang chống lại công ty Thermo Fisher Scientific do đã làm giàu bất chính và sử dụng vô cớ các tế bào và mẫu mô của bà.
Nguồn: soha.vn