Trung Quốc đang cố gắng hết sức để bảo vệ các di tích lịch sử khỏi những dự án xây dựng hiện đại. Nhưng ở Tây An - thành phố được gọi là "thánh địa của những lăng mộ" thì chuyện này... hơi phức tạp đấy!
Năm 2013, các nhà khảo cổ học ở Tây An (Thiểm Tây, Trung Quốc) đã "choáng váng" khi phát hiện ngôi mộ 1.300 năm tuổi của Thượng Quan Uyển Nhi - một trong những nữ quan quyền lực nhất lịch sử Trung Quốc. Plot twist là hầm mộ này được tìm thấy trong lúc... đang sửa đường thôi nha!
Thượng Quan Uyển Nhi từng là thừa tướng của Võ Tắc Thiên - nữ Hoàng đế duy nhất của Trung Quốc. Nhưng sau khi nữ đế qua đời, bà bị giết trong một cuộc đảo chính đẫm máu. Nơi an nghỉ của bà đã là bí ẩn suốt nhiều thế kỷ cho đến khi...
Phát hiện này đã làm "chấn động" làng khảo cổ và lịch sử Trung Quốc luôn. Nhưng đối với các nhà khảo cổ thì cảm giác lúc đó là vừa vui vừa... buồn lắm á!
Đào mộ cổ: Vui hay buồn đây?
"Chúng tôi không cần khai quật mộ bà ấy lên. Bà đã nằm yên ở đó suốt 1.300 năm, vì sao chúng tôi lại quật mộ lên vào năm 2013? Nhưng khi lăng mộ bị hư hại do dự án xây dựng, chúng tôi bắt buộc phải thực hiện nhiệm vụ của mình" - Lê Minh, nhà nghiên cứu dẫn đầu cuộc khai quật, tâm sự với Sixth Tone.
Tình trạng này diễn ra rất phổ biến ở các thành phố cổ của Trung Quốc, đặc biệt là Tây An trong những năm gần đây.
Ngày nay, Trung Quốc siêu coi trọng việc bảo tồn di sản văn hóa. Bộ phận chịu trách nhiệm di sản văn hóa Trung Quốc hiện đang tham gia vào mọi dự án phát triển đô thị lớn, đồng thời tiến hành khảo sát để xác định và bảo vệ các di tích lịch sử trước khi bất kỳ công trình nào được xây dựng.
Các biện pháp mới đã thay đổi "cuộc chơi" trong ngành khảo cổ học Trung Quốc, dẫn đến nhiều phát hiện siêu đỉnh. Nhưng chúng cũng tạo ra những thách thức "đau đầu" đối với các thành phố cổ như Tây An - nơi mà đi đâu cũng gặp hiện vật lịch sử cả!
Tây An nằm ở tỉnh Thiểm Tây thuộc vùng tây bắc Trung Quốc, nơi mà lịch sử chất đống ở khắp nơi luôn á. Vị Hoàng đế đầu tiên của Trung Quốc là Tần Thủy Hoàng đã xây dựng lăng tẩm và đội quân chiến binh đất nung siêu nổi tiếng cách hàng chục km về phía Đông Bắc. Một số triều đại sau đã dùng thành phố này làm kinh đô, bao gồm cả các đế chế thịnh vượng như nhà Hán và nhà Đường.
Đặc biệt, triều đại nhà Đường (618-907) được xem là thời kỳ hoàng kim của Trung Quốc. Tây An, tên gọi cũ là Trường An, là một trong những thành phố đỉnh nhất thế giới vào thời điểm đó.
Bảo vệ các di sản này là một nhiệm vụ "địa ngục" luôn á! Tây An có tận 3.246 "di sản văn hóa vật thể", trong đó có 52 di tích văn hóa trọng điểm quốc gia. Con số này tăng lên hàng năm vì cứ xây dựng gì là lại phát hiện ra mộ cổ mới!
Lý Minh cho biết chi phí bảo vệ những địa điểm này rất lớn, ảnh hưởng một phần đến sự phát triển của thành phố. Nhiều dự án đã bị đình công hoặc thay đổi kế hoạch xây dựng sau khi phát hiện những di tích cổ mộ.
Lý Minh từng làm việc tại Viện khảo cổ tỉnh Thiểm Tây trước khi được bổ nhiệm làm phó chủ tịch Bảo tàng Hán Dương Lăng, cũng phải "đau đầu nhức óc" vì phát hiện cổ mộ quan triều đình nhà Đường trong thời gian kế hoạch sửa đường năm 2019.
Ngôi mộ thuộc về Tiết Thiệu, người chồng đầu tiên của Thái Bình công chúa, con gái của Võ Tắc Thiên.
Giống như nhiều ngôi mộ thời Đường khác, mộ cổ được phát hiện là một công trình kiến trúc nguy nga, nhưng... không có hài cốt luôn! Sự tồn tại của những lăng mộ không có hài cốt phản ánh một góc thực trạng trong xã hội nhà Đường thời bấy giờ.
Lý Minh cho biết, các nhà khảo cổ muốn tránh khai quật những địa điểm này càng nhiều càng tốt. Biện pháp lý tưởng nhất để bảo vệ hiện vật lịch sử là giữ chúng mãi mãi yên nghỉ dưới lòng đất. Nhóm của ông chỉ hành động khi các tàn tích đang lâm nguy, chẳng hạn như lăng mộ của Thượng Quan Uyển Nhi và Tiết Thiệu.
Các nhà khảo cổ đang cố gắng lập bản đồ các khu mộ đã biết ở Tây An để bảo vệ chúng khỏi những dự án phát triển trong tương lai. Nhưng công việc vẫn còn "gai góc" lắm!
Những bí mật ẩn giấu trong lăng mộ cổ
Trong cuộc phỏng vấn với Sixth Tone, Lý Minh đã chia sẻ về những thách thức trong việc bảo tồn di sản văn hóa của Tây An và giá trị lịch sử chứa đựng trong những khu mộ cổ.
Những ngôi mộ nhà Đường kể gì về xã hội thời đó?
Thời bấy giờ có chế độ quy định siêu nghiêm ngặt về nghi thức tang lễ đấy! Vào thời cổ đại, đặc biệt là thời nhà Đường, mọi thứ từ độ sâu của lăng mộ cho đến việc lựa chọn vị trí đều phải tuân thủ nghiêm túc. Các nghi thức được đặt ra để phản ánh thứ bậc xã hội: mỗi tầng lớp xã hội đều có quyền sở hữu ngôi mộ riêng, nhưng quy mô đều có quy định rõ ràng. Làm sai là ăn đòn ngay!
Về lựa chọn địa điểm, đế vương là thứ bậc cao nhất. Khi còn sống, Hoàng đế đã bắt đầu tìm kiếm địa điểm xây dựng lăng mộ tiềm năng rồi á. Lăng mộ của Lý Uyên, vị Hoàng đế sáng lập triều đại nhà Đường, được xây dựng dưới lòng đất theo cách thức của nhà Tùy. Sau ông, lăng mộ của các Hoàng đế nhà Đường lại được xây dựng trên núi.
"Chúng tôi tìm thấy mộ của Thượng Quan Uyển Nhi và Tiết Thiệu ở Hồng Đô viên. Đây là nghĩa trang cao cấp ở phía Bắc Trường An thời xưa, được sử dụng hơn 1.000 năm và là nơi an nghỉ của Hoàng thất. Trong quá trình khai quật, chúng ta có thể nhận định khu mộ này thuộc về quý tộc hay thường dân dựa trên quy mô và vật bồi táng" - Lý Minh chia sẻ.
Ngôi mộ của Thượng Quan Uyển Nhi và Tiết Thiệu tiết lộ điều gì?
"Trong quá trình khai quật, chúng tôi không tìm thấy hài cốt của Thượng Quan Uyển Nhi. Ngôi mộ đã bị hư hại nghiêm trọng. Nghiên cứu cho thấy sự hư hại này có thể là cố ý, liên quan đến cuộc tranh giành quyền lực giữa Hoàng đế Lý Long Cơ và Thái Bình công chúa", Lý Minh cho biết.
Nguồn: soha.vn