Vừa lên đại học là nhiều bạn tân sinh viên đã háo hức muốn kiếm part-time để "độc lập tài chính" và tích lũy kinh nghiệm thực chiến rồi đúng không nào? Nhưng đợi đã! Theo Thạc sĩ Nguyễn Thị Phượng - chuyên gia tâm lý từ Viện Nghiên cứu Giáo dục Nghề nghiệp (IVES), "thời điểm vàng" để đi làm thêm không phải là ngay lập tức đâu nhé! Cùng tìm hiểu xem khi nào mới là lúc phù hợp để vừa làm vừa học hiệu quả nha!
Thạc sĩ ơi, nhiều bạn freshman muốn đi làm ngay từ năm nhất để có tiền tiêu và tích lũy kinh nghiệm. Vậy khi nào mới là "thời điểm vàng" để bắt đầu, và phải chuẩn bị tâm lý thế nào để không ảnh hưởng đến việc học ạ?
Thạc sĩ Nguyễn Thị Phượng:
Thực ra mình hiểu mà, muốn tự chủ về financial và rèn luyện tính tự lập là bình thường thôi. Đặc biệt giờ áp lực xin việc sau khi ra trường khủng lắm - nhiều công ty tuyển intern mà vẫn đòi có kinh nghiệm luôn á
Thêm nữa là giờ AI phát triển nhanh quá, các công ty tinh gọn nhân sự, cạnh tranh việc làm căng đét! Nên các bạn trẻ hay lo lắng và muốn đi làm sớm để "buff kinh nghiệm" cho sau này.
Nhưng mà theo kinh nghiệm tư vấn tâm lý và hướng nghiệp cho sinh viên, mình thấy "thời điểm vàng" để bắt đầu làm thêm KHÔNG PHẢI là ngay lập tức đâu nha! Năm nhất là giai đoạn siêu quan trọng đó - các bạn vừa chuyển từ môi trường THPT sang đại học, phải adapt với phương pháp học mới, quản lý thời gian mới, xây dựng network bạn bè, thầy cô...
Nếu vội vã đi làm từ tháng đầu tiên, nhiều bạn dễ bị overload, bỏ bê việc học, thậm chí mất phương hướng luôn. Theo mình, nên dành ít nhất học kỳ đầu tiên để ổn định nhịp học, tìm hiểu về ngành nghề. Thật sự khi tư vấn, mình thấy đa số sinh viên năm nhất vẫn còn "lạc lối" với ngành học của mình, nhất là những bạn trúng tuyển bằng "tấm vé vớt" không phải nguyện vọng 1 - dẫn đến chán nản, mất động lực, thậm chí muốn chuyển trường, đổi ngành nữa
Bên cạnh đó, các bạn nên tích cực join CLB, hoạt động ngoại khóa để rèn soft skills. Khi đã quen với lịch học, biết cách tự học và time management rồi, từ cuối năm nhất hoặc đầu năm hai thì bắt đầu làm thêm là okela!
Khi đi làm rồi thì nhớ: học tập vẫn là ưu tiên số một nha! Chỉ nên làm khoảng 15-20 giờ/tuần (không quá 20 giờ theo luật lao động), tránh những công việc ca kíp dài ảnh hưởng sức khỏe và kết quả học tập. Và phải chuẩn bị tâm lý: làm thêm sẽ có áp lực, sẽ mệt mỏi, không phải lúc nào cũng "việc nhẹ lương cao" như mong đợi đâu. Nhìn nhận thực tế từ đầu sẽ giúp các bạn giữ cân bằng và không bị "shock" khi va chạm với môi trường lao động!
Với sinh viên còn newbie, chưa có network rộng, chuyên gia có thể gợi ý những kênh tìm việc uy tín không ạ?
Thạc sĩ Nguyễn Thị Phượng:
Trong thời đại số này cơ hội việc làm nhiều lắm, nhưng không phải kênh nào cũng đáng tin cậy đâu nha. Với tân sinh viên, mình gợi ý nên bắt đầu từ các nguồn chính thống sau:
Thứ nhất là trung tâm hỗ trợ sinh viên và quan hệ doanh nghiệp của trường - nơi này thường xuyên update việc làm part-time, thực tập từ các đối tác đáng tin cậy.
Thứ hai là các website tuyển dụng lớn và có thương hiệu, nơi thông tin được kiểm duyệt kỹ lưỡng.
Thứ ba, các bạn có thể check fanpage chính thức của các doanh nghiệp, thương hiệu lớn - nhiều công ty có chương trình tuyển cộng tác viên, nhân viên part-time dành riêng cho sinh viên đấy.
Ngoài ra, một nguồn thông tin xịn xò khác chính là giảng viên và anh chị khóa trên. Họ thường nắm rõ những công việc thực sự phù hợp, đã qua trải nghiệm thực tế nên đáng tin hơn nhiều so với các nhóm tuyển dụng "bay lơ lửng"
Quan trọng nhất là phải rèn thói quen fact-check: tìm hiểu về doanh nghiệp, kiểm tra địa chỉ, tham khảo review trước khi ứng tuyển nha!
Ngoài yếu tố lương, tân sinh viên nên ưu tiên chọn công việc làm thêm dựa trên tiêu chí gì để phục vụ cho ngành học và định hướng nghề nghiệp sau này ạ?
Thạc sĩ Nguyễn Thị Phượng:
Lương quan trọng nhưng đừng để nó là tiêu chí duy nhất nha! Nếu chỉ "chạy theo tiền" thì dễ chọn phải công việc tốn nhiều thời gian mà ít giá trị phát triển lắm. Theo mình, các tiêu chí cần cân nhắc gồm:
Tính liên quan đến ngành học: Học sư phạm thì đi dạy kèm, học kinh tế thì thử sức với bán hàng, hỗ trợ sự kiện, làm cộng tác viên nghiên cứu thị trường...
Kỹ năng mềm được rèn luyện: Ngay cả những công việc phổ biến như phục vụ quán cà phê hay nhân viên bán hàng cũng giúp cải thiện giao tiếp, xử lý tình huống và quản lý thời gian đấy. Đây là những skill nền tảng mà nghề nào sau này cũng cần!
Môi trường làm việc chuyên nghiệp: Công việc có quy trình rõ ràng, có người hướng dẫn, có cơ hội học hỏi sẽ tốt hơn những việc chỉ đơn thuần làm cho xong.
Cơ hội mở rộng mối quan hệ: Làm thêm không chỉ để kiếm tiền mà còn để build network hữu ích cho tương lai nữa nha!
Nhìn dài hạn, một công việc part-time có thể trở thành bước đệm, giúp các bạn tự tin hơn khi đi thực tập hoặc xin việc chính thức sau khi tốt nghiệp đó!
Thực tế hiện nay có khá nhiều bẫy tuyển dụng nhắm vào sự cả tin, non nớt của tân sinh viên như đóng phí giữ chỗ, "việc nhẹ lương cao" mập mờ, mô hình đa cấp biến tướng... Chuyên gia có thể chỉ ra những dấu hiệu để các bạn nhận biết và phòng tránh không ạ?
Thạc sĩ Nguyễn Thị Phượng:
Đúng rồi, sinh viên, đặc biệt là tân sinh viên thường là target của các chiêu trò lừa đảo đó. Một số red flags điển hình cần lưu ý:
Yêu cầu đóng tiền trước: Bất kỳ công việc nào đòi đặt cọc, giữ chỗ, mua tài liệu, mua sản phẩm để được nhận việc đều SUS hết nha!
Mô tả công việc mơ hồ: Nếu tin tuyển dụng chỉ hứa hẹn "việc nhẹ lương cao", "thu nhập vài chục triệu/tháng" mà không có mô tả chi tiết thì phải cảnh giác liền!
Tuyển số lượng lớn, không cần hồ sơ: Công việc uy tín thường có yêu cầu hồ sơ cơ bản, phỏng vấn hoặc đào tạo. Nếu chỉ cần nộp số điện thoại là được nhận thì rất có thể là BẪY đấy!
Mô hình đa cấp biến tướng: Nếu được mời tham gia bán hàng nhưng trọng tâm không phải bán sản phẩm mà là kéo người mới vào, đó là dấu hiệu rõ ràng của đa cấp biến tướng luôn!
Lưu ý nguyên tắc quan trọng: không chuyển tiền, không vội vàng ký giấy tờ khi chưa hiểu rõ và luôn tham khảo ý kiến thầy cô hoặc người có kinh nghiệm trước khi quyết định nha!
Chuyên gia có lời khuyên gì dành cho các bạn tân sinh viên đang trong quá trình tìm việc không ạ?
Thạc sĩ Nguyễn Thị Phượng:
Mình có một vài lời khuyên muốn gửi đến các em: hãy coi việc làm thêm là một phần trải nghiệm để học hỏi, chứ không phải mục tiêu chính trong quãng đời sinh viên nha. Thu nhập từ làm thêm chỉ giải quyết trước mắt thôi, nhưng điều thực sự valuable là kỹ năng, kinh nghiệm và thái độ các bạn tích lũy được.
Đừng quên rằng 4 năm đại học là khoảng thời gian vàng để trang bị kiến thức chuyên môn, phát triển bản thân và mở rộng mối quan hệ. Nếu chọn đúng công việc, các bạn vừa có thêm thu nhập, vừa học được cách làm việc có trách nhiệm, rèn sự kiên nhẫn và chuyên nghiệp - những yếu tố mà nhà tuyển dụng nào cũng đánh giá cao!
Cuối cùng, xin nhấn mạnh: đi làm thêm sớm không phải là không tốt, nhưng các em tân sinh viên cần biết lựa chọn "đúng thời điểm, đúng công việc và đúng cách". Khi đó, làm thêm không chỉ giúp trang trải chi phí mà còn trở thành hành trang quý giá trên con đường sự nghiệp sau này!
Cảm ơn chuyên gia đã chia sẻ nhiều thông tin hữu ích!
Nguồn: svvn.tienphong.vn