Câu chuyện dài về lịch sử tia X - thứ mà nếu không có thì y học giờ chắc "toang" lắm đó các bạn ơi!
Hồi cuối năm 1895, bà Anna Bertha Roentgen phải chứng kiến ông xã mình cắm mặt vào phòng lab suốt mấy tuần liền không ra. Thương chồng quá, bà cứ thế âm thầm mang đồ ăn vào cho chồng ăn, còn lại thì để ổng tập trung nghiên cứu. Nhưng có lần ông xã kêu "em ơi giúp anh một tay", bà đã thật sự... giúp một tay luôn, đúng nghĩa đen á!
Và đấy chính là nội dung bức ảnh siêu nổi tiếng "Hand mit Ringen" của nhà khoa học Wilhelm Conrad Roentgen - tấm ảnh giúp ổng ẵm trọn giải Nobel Vật lý năm 1901 luôn nha!
Tấm ảnh này khác hẳn mọi thứ từng được chụp trước đó: một bàn tay trông hơi... ma mị gì ấy, với những đốt xương ngón tay dài và một khối đen to đùng chính là chiếc nhẫn cưới của bà Roentgen. Đây là tấm ảnh X-quang đầu tiên trong lịch sử nhân loại luôn các bạn ơi (chứ không phải ảnh bình thường chụp bằng ánh sáng đâu nhé)!
Đây chính là bằng chứng "tấm gương" cho thấy có một loại tia vô hình xịn xò có thể nhìn xuyên qua vật chắn sáng, nhìn được cả bộ phận bên trong cơ thể người. Nó đã đưa cái tên Wilhelm Roentgen lên tầm quốc tế luôn!
Ông Wilhelm phát hiện ra những ánh sáng kỳ lạ này khi đang "nghịch" ống Crookes – một loại ống kính chân không siêu hot hồi cuối những năm 1800. Các nhà khoa học cho dòng điện chạy qua hai cực, tạo ra ánh sáng tia âm cực được cấu tạo từ các electron.
Khóa mình trong lab như "tu luyện đóng quan" vậy, ông Wilhelm nghiên cứu một hiện tượng lạ mà đồng nghiệp phát hiện: dùng một chút nhôm, họ có thể chuyển tia âm cực lên màn hình huỳnh quang đặt cạnh ống, lúc đó màn hình sẽ sáng lên.
Đầu tháng 11, ông liên tục làm thí nghiệm trong phòng tối tại Đại học Würzburg, Đức. Rồi ông phát hiện điều kỳ lạ ở một điểm cách xa ống Crookes: có một màn hình được phủ barium platinocyanide – thứ vật liệu huỳnh quang hay dùng trong phim ảnh cứ sáng lên mỗi khi có dòng điện chạy qua ống.
Ông không hiểu hiện tượng này là gì, nên cố gắng lý giải bằng vô số thí nghiệm và ghi chép siêu chi tiết. Ông gọi thứ tia này là "tia X - tia Ẩn số" vì chữ "X" tượng trưng cho điều chưa biết (giống kiểu làm toán vậy á ). Ông chiếu tia X vào nhiều loại vật liệu khác nhau, phát hiện ra rằng với một số vật liệu nhất định, tia X sẽ đi xuyên qua luôn!
Ít ngày trước Giáng Sinh, ông gọi vợ xuống "giúp một tay" thật. Bà Roentgen giơ tay trước tia X kỳ lạ trong 15 phút. Theo truyền thuyết, bà đã sợ hãi hét lên "Tôi đã nhìn thấy cái chết của mình!" và không bao giờ dám bước vào lab của chồng nữa Cũng đúng thôi, tự nhiên thấy xương tay mình hiện ra trên tường, ai ở thời đó cũng sợ chết khiếp mà!
Vợ ông không vibe với hình ảnh "kinh dị" này lắm, nhưng các nhà khoa học khác thì "phát cuồng" luôn! Ông Roentgen gửi hình mẫu cho nhiều nhà vật lý khắp Châu Âu, kèm theo báo cáo khoa học chi tiết về phát minh này.
Trong số người nhận có Arthur Schuster tại Đại học Manchester, chuyên gia nghiên cứu đa năng từ từ tính, quang phổ học đến thiên văn học. Khi nhận báo cáo năm 1896, ông đã tái hiện thí nghiệm ngay trong khu nghiên cứu của mình.
Ông Schuster chụp vô vàn bức ảnh bằng tia X: những con cóc, khớp xương, thậm chí cả bàn chân của đứa con 6 tuổi nữa. Ông ngay lập tức nhận ra lợi ích y học siêu to khổng lồ của thứ tia này, và cũng hiểu ra nó chỉ là một loại ánh sáng thôi, nhưng có năng lượng cực mạnh do bước sóng cực ngắn.
Vì ứng dụng y học quá xịn xò, nhà khoa học Wilhelm Roentgen đã không đăng ký bằng sáng chế cho tia X. Thế là công nghệ này được áp dụng nhanh như chớp vào cả y học lẫn đời sống. Ai cũng có thể dùng tia X thoải mái. Có anh chồng "cực phẩm" đã dành tận 10 tiếng để chụp X-quang xương hông bị rạn của vợ mình luôn!
Thời đó, người ta chưa biết tác hại của tia X lên sức khỏe. Chúng vô hình nhưng tác động thì rõ ràng lắm. Người phụ nữ rạn xương hông kia sau 10 tiếng chiếu X-quang đã bị bỏng, nhiều người bị rụng tóc hay rộp da. Clarence Dally, một kỹ sư X-quang trong lab của Thomas Edison, đã bị phơi nhiễm phóng xạ nặng đến mức phải cắt bỏ cả hai tay và qua đời ở tuổi 39 vì ung thư da
Tuy nhiên, các bạn đừng quá lo nhé vì mình đã qua thời đó lâu rồi! Phiên bản hiện đại của tia X gần như vô hại hoàn toàn.
Qua nhiều thử nghiệm, các nhà khoa học đã đo được mức phóng xạ mà một người nhận vào khi chụp X-quang. Lúc đó, cái tên Wilhelm Roentgen trở nên siêu nổi tiếng – người ta thường gọi tia X là tia rơn-gen, chắc bạn đã nghe qua rồi đúng không?
Dần dần những tên đó cũng bị bỏ, chỉ còn lại tia X, X-quang cho gọn. Tuy vậy cụm từ "Roentgen" vẫn được dùng làm đơn vị đo bức xạ, còn trong tiếng Đức thì tia X vẫn được gọi là tia Roentgen – tia rơn-gen đấy!
Nguồn: kenh14.vn