Hẳn là nhiều bạn vẫn nghĩ cá voi là loài cá đúng không? Nhưng plot twist là cá voi không phải cá đâu nhé, mà là động vật có vú luôn!
Cá voi thuộc nhóm động vật có xương sống, động vật có vú, phân lớp động vật Eutheria, Artiodactyla (Bộ guốc chẵn).
Artiodactyla - Bộ guốc chẵn á? Nghe sao sao ấy nhỉ? Ơ thì ra cá voi được xếp chung nhóm với lợn, cừu và các bạn gia súc khác luôn! Đây là kết quả sau khi các nhà khoa học phân tích DNA và nghiên cứu hóa thạch cực kỹ đó. Ngày xưa, mấy ông nhà động vật học không biết xếp cá voi vào đâu nên đành tạo luôn một bộ riêng cho chúng là Cetacean - Bộ Cá voi. Tên này giờ vẫn được dùng như tên official nhé! Nhưng khi ngày càng tìm thấy nhiều hóa thạch hơn, cuối cùng các nhà khoa học cũng xác định được cá voi thuộc họ hàng nào rồi.
Pakicetus là một chi động vật đã tuyệt chủng thuộc bộ Cá voi, được tìm thấy trong các lớp đá thuộc Tiền Eocen ở Pakistan. Lúc đó nơi tìm thấy hóa thạch này vẫn còn là vùng duyên hải biển Tethys đó!
Vào những năm 1970, người ta tìm thấy hóa thạch của một loài động vật bốn chân ở Ấn Độ và Pakistan. Sau khi nghiên cứu, họ phát hiện nó có quan hệ thân thiết với cá voi hiện đại và đặt tên là Pakicetus. Nhưng mà loài này chủ yếu sống trên cạn nha! Sau đó, các nhà khảo cổ còn tìm thấy thêm một loạt hóa thạch của các loài "chuyển tiếp" khác như Ambulocetus, Remingtonocetus, Rodhocetus, Protocetus, Dorudon, Basilosaurus... Cơ thể của chúng ngày càng tiến hóa và thích nghi với đời sống dưới nước hơn. Các chân sau của chúng ngày càng ngắn dần, rồi cuối cùng thành hình dáng giống vây cá như cá voi ngày nay mà ta vẫn thấy.
Ambulocetus là một dạng cá voi cổ có thể vừa đi lại vừa bơi lội luôn á!
Nó sống trong thời kỳ Tiền Eocen, khoảng 50-49 triệu năm trước. Đây là hóa thạch chuyển tiếp cho thấy cá voi đã tiến hóa từ động vật có vú sống trên mặt đất sang đời sống dưới nước như thế nào đó!Thông qua việc xác định DNA, cuối cùng giới khoa học cũng xác nhận được rằng loài động vật còn tồn tại trên Trái Đất ngày nay có quan hệ mật thiết nhất với cá voi chính là... hà mã! Yup, chúng có chung tổ tiên với cá voi từ 50 triệu năm trước luôn đó!
Trong số các loài động vật trên cạn hiện nay, có rất nhiều loài có năm ngón tay giống con người mình như ếch, thằn lằn, dơi, cá sấu...
Và cũng có cả những loài động vật bị mất một phần ngón tay hoặc tiến hóa theo hướng khác để thích nghi với môi trường sống nữa.
Ví dụ nhé, loài lợn đã tiến hóa để mất dần những ngón chân, thay vào đó là móng guốc. Hoặc loài ngựa, chúng cũng dần bị tiêu biến và chỉ còn lại ngón chân giữa để hình thành móng như ngày nay. Để thích ứng với nhu cầu cầm nắm, một số động vật còn tiến hóa một số xương của cơ thể thành ngón tay giả để sở hữu sáu ngón luôn á, như gấu trúc và chuột chũi.
Trước khi cá voi rời đất liền và chuyển hẳn sang đời sống dưới nước, tổ tiên của chúng vẫn giữ nguyên đặc điểm bên ngoài của bàn tay năm ngón. Mặc dù lợn và hà mã sau đó đã thoái hóa những đặc điểm của xương bàn tay để thành động vật guốc chẵn, nhưng cá voi lại tiến hóa theo một hướng khác. Năm ngón tay của chúng thay vì tách riêng ra thì lại được hợp nhất, nhưng cấu trúc xương bên trong vẫn giữ nguyên và hình thành vây như ngày nay chúng ta vẫn thường thấy.
Nếu phần phân tích phía trên đã giúp bạn hiểu được vì sao xương vây của cá voi có năm ngón trông giống bàn tay con người thì câu chuyện có thể kết thúc ở đây rồi. Nhưng nếu sự tò mò của bạn vẫn tiếp tục và tự hỏi tại sao tổ tiên của các loài động vật bốn chân trên mặt đất lại có năm ngón tay thì phần giải thích dưới đây sẽ cung cấp đáp án cho bạn nhé!
Để giải đáp thắc mắc này thì hãy cùng quay ngược thời gian, trở về thời điểm khoảng 380 triệu năm trước. Câu chuyện được bắt đầu từ một loài cá sinh sống dưới đại dương nhưng không có được những lợi thế sinh tồn so với các loài cùng môi trường sống ở thời điểm đó. Chúng không giống với những loài cá mà chúng ta vẫn thường mua ngoài chợ - tất cả các vây được tạo thành từ các hàng xương song song, được phân loại là cá vây tia.
Chúng ta đều biết rằng các loài động vật trên cạn đều có nguồn gốc từ đại dương. Nhưng tại sao những con cá ngày nay lại trông không giống như có thể tiến hóa như vậy? Nếu chúng muốn tiến hóa để sở hữu các chi thì những xương vây của chúng làm thế nào để có thể hình thành và phát triển các mô cơ?
Trên thực tế những loài cá ngày nay không còn khả năng tiến hóa để có thể sinh sống trên đất liền nữa rồi. Cấu trúc sinh học của chúng ngày nay đã quá thích hợp để sống dưới nước và mất đi khả năng tiến hóa để thay đổi môi trường sống.
Nhưng thời tiền sử, những loài cá vây tay (cá vây thùy) tuy không thể chiếm ưu thế dưới nước, nhưng chúng lại có khả năng tiến hóa để thích nghi với việc chuyển đổi môi trường sống từ dưới nước sang đất liền.
Vây của loài cá tiền sử này không hề giống với những loài cá hiện đại, những chiếc vây của chúng có cả thịt và xương luôn! Loài cá này có cấu trúc không giống như những loài cá vây tia và luôn bị đe dọa bởi sự cạnh tranh trong môi trường tự nhiên. Ở thời điểm hiện tại, trên Trái Đất chỉ còn tồn tại 4 loài cá vây tay (cá vây thùy) và tất cả chúng đều đang phải đứng trước nguy cơ tuyệt chủng.
Nhưng cũng chính nhờ việc tồn tại cả xương và thịt ở vây mà cá vây tay có thể bò qua những vùng đầm lầy bằng những chiếc vây của mình. Đây cũng chính là tiền thân của việc thích nghi dần với cuộc sống lưỡng cư và chuyển hẳn lên trên cạn, minh chứng rõ nhất là hóa thạch được tìm thấy trong giai đoạn này của loài Eusthenopteron và Tiktaalik.
Eusthenopteron là một chi cá vây thùy tuyệt chủng mang tính biểu tượng từ các mối quan hệ gần của nó với động vật bốn chân. Miêu tả ban đầu của loài động vật này cho thấy nó sống trên mặt đất, tuy nhiên hầu hết các nhà cổ sinh vật học hiện nay đều đồng ý nó là một động vật thủy sinh hoàn toàn.
Trong quá trình thích nghi với cuộc sống lưỡng cư, vây ngực và vây bụng của những con cá vây tay liên tục được tiến hóa để to khỏe hơn và dần phát triển để có những đặc điểm như bàn tay. Cuối cùng, khoảng 365 triệu năm trước, một loài mới cũng đã xuất hiện, chúng được đặt tên là Acanthostega.
Nguồn: kenh14.vn