Sự vắng bóng của rừng cây trên các thảo nguyên rộng mênh mông không phải do trời sinh ra thế đâu nha, mà là kết quả của một cuộc chơi khắc nghiệt do nước, đất và thiên tai quyết định luôn.
Bất kỳ ai khi đặt chân đến những vùng thảo nguyên siêu rộng đều phải "shocked" trước một nghịch lý của tự nhiên. Nơi đây, cỏ mọc xanh mướt, tốt tươi, chứng tỏ đất cực kỳ màu mỡ luôn.
Thế nhưng, trái với logic thông thường của các hệ sinh thái, cây gỗ to đùng lại hoàn toàn bất lực và phải nhường sân cho loài cỏ nhỏ bé. Bức tranh "trời xanh bao la, đất rộng mênh mông, gió thổi cỏ rạp nhẹ thấy đàn cừu bò" đã tồn tại qua hàng triệu năm như một định lý không đổi.
Vậy tại sao cây gỗ - vốn to cao và sống lâu dài - lại không thể mọc ở đây? Câu trả lời không phải do cỏ cạnh tranh gắt, mà đến từ combo của bốn "ải" do thiên nhiên tự tạo: nước, đất, gió và động vật. Cùng mình phân tích nha!
Hiện tượng thảo nguyên chỉ có cỏ mà hầu như không có cây gỗ, dù đất siêu màu mỡ, xuất phát từ bốn lý do chính mang tính hệ thống: nước, đất, gió và động vật.
Trước hết, nước chính là giới hạn đầu tiên luôn. Thảo nguyên luôn nằm trong vùng ranh giới nhạy cảm về khí hậu. Lượng mưa hàng năm tại các thảo nguyên ôn đới chỉ khoảng 200 đến 400 milimét thôi, trong khi ở thảo nguyên nhiệt đới (xavan), con số này dao động từ 550 đến 1000 milimét nhưng lại bị chia thành hai mùa mưa - khô cực đoan. Mùa khô ở đây có thể kéo dài từ nửa năm đến vài tháng liên tục á.
Đặc biệt nè, theo số liệu khí tượng tại thảo nguyên Xilingol (Nội Mông), dù lượng mưa chỉ đạt 350 milimét nhưng lượng bốc hơi hàng năm lại lên tới 1800 milimét, tạo ra một mức thiếu hụt nước khổng lồ luôn. Trong khi cỏ có thể khôn ngoan héo úa vào mùa khô và "gửi gắm" sinh mệnh vào hạt giống, thì cây gỗ lớn với cơ chế thoát hơi nước qua lá liên tục sẽ nhanh chóng bị "vắt kiệt" và chết khát trước khi mùa mưa tiếp theo kịp quay lại.
"Vòng kim cô" thứ hai nằm sâu dưới lòng đất. Nhiều người nghĩ rằng cây gỗ chỉ cần đâm rễ thật sâu là có thể lấy nước ngầm. Nhưng ở độ sâu từ 20 đến 60 centimet dưới bề mặt thảo nguyên, tạo hóa đã chôn một "bức tường thành" cacbonat canxi tích tụ, cứng như bê tông nhẹ và dày trung bình tới 30 centimet.
Cấu trúc địa chất đặc biệt này hoàn toàn chặn đứng rễ của cây gỗ. Ngược lại, cỏ với rễ chùm ngắn, chỉ cần khai thác chất dinh dưỡng ở tầng đất nông từ 20 đến 30 centimet, nên tầng canxi cứng này lại trở thành một tấm chắn bảo vệ sự thống trị của cỏ.
Do rễ cây không thể đâm sâu, hậu quả tất yếu là chúng không thể đứng vững trước những trận gió mạnh của thảo nguyên phẳng - nơi tốc độ gió trung bình thường xuyên vượt 5 mét/giây và gió giật dễ dàng đạt trên 10 mét/giây, sẵn sàng "quật ngã" bất kỳ cái cây non nào đơn độc nhô lên.
Sự khắc nghiệt của thảo nguyên chưa dừng lại ở đó. Đây là thiên đường của hàng triệu động vật ăn cỏ. Theo bản năng sinh tồn, những mầm cây non nhô cao hơn cỏ sẽ luôn là mục tiêu bị gặm nhấm đầu tiên, khiến chúng bị "hủy diệt" ngay từ khi còn nhỏ.
Đáng sợ hơn nữa, những trận cháy rừng định kỳ do sấm sét gây ra vào mùa khô sẽ thiêu rụi mọi thứ trên mặt đất. Trong biển lửa, cây gỗ sẽ nằm xuống mãi mãi, nhưng cỏ với phần gốc rễ được bảo vệ an toàn dưới lớp đất nông sẽ lại bùng nổ một sức sống thần kỳ, tái sinh xanh tốt ngay sau trận mưa đầu mùa. Huyền thoại quá!
Nhìn từ góc độ sinh thái học, cỏ chính là "câu trả lời tối ưu" mà tự nhiên chọn cho mảnh đất này. Đồng cỏ không hề kém rừng rậm trong vai trò lá phổi xanh của Trái Đất đâu nha. Số liệu nghiên cứu chỉ ra rằng, mỗi hécta đồng cỏ tự nhiên có khả năng giữ 1,3 tấn cacbon mỗi năm. Trên quy mô toàn cầu, hệ sinh thái này đóng góp từ 30% đến 50% trong việc giảm thiểu khí nhà kính, một con số cực kỳ ấn tượng luôn!
Thế nhưng, di sản vô giá này đang đứng trước nguy cơ tổn thương nghiêm trọng. Khoảng 40% diện tích đất đai trên toàn cầu hiện đang đối mặt với các mức độ suy thoái khác nhau, với tốc độ biến mất khoảng 1 triệu kilômét vuông mỗi năm do các hoạt động chăn thả quá mức, khai khoáng và biến đổi khí hậu do con người gây ra. Buồn quá đi!
Nguồn: soha.vn
Bất kỳ ai khi đặt chân đến những vùng thảo nguyên siêu rộng đều phải "shocked" trước một nghịch lý của tự nhiên. Nơi đây, cỏ mọc xanh mướt, tốt tươi, chứng tỏ đất cực kỳ màu mỡ luôn.
Thế nhưng, trái với logic thông thường của các hệ sinh thái, cây gỗ to đùng lại hoàn toàn bất lực và phải nhường sân cho loài cỏ nhỏ bé. Bức tranh "trời xanh bao la, đất rộng mênh mông, gió thổi cỏ rạp nhẹ thấy đàn cừu bò" đã tồn tại qua hàng triệu năm như một định lý không đổi.
Vậy tại sao cây gỗ - vốn to cao và sống lâu dài - lại không thể mọc ở đây? Câu trả lời không phải do cỏ cạnh tranh gắt, mà đến từ combo của bốn "ải" do thiên nhiên tự tạo: nước, đất, gió và động vật. Cùng mình phân tích nha!
Hiện tượng thảo nguyên chỉ có cỏ mà hầu như không có cây gỗ, dù đất siêu màu mỡ, xuất phát từ bốn lý do chính mang tính hệ thống: nước, đất, gió và động vật.
Trước hết, nước chính là giới hạn đầu tiên luôn. Thảo nguyên luôn nằm trong vùng ranh giới nhạy cảm về khí hậu. Lượng mưa hàng năm tại các thảo nguyên ôn đới chỉ khoảng 200 đến 400 milimét thôi, trong khi ở thảo nguyên nhiệt đới (xavan), con số này dao động từ 550 đến 1000 milimét nhưng lại bị chia thành hai mùa mưa - khô cực đoan. Mùa khô ở đây có thể kéo dài từ nửa năm đến vài tháng liên tục á.
Đặc biệt nè, theo số liệu khí tượng tại thảo nguyên Xilingol (Nội Mông), dù lượng mưa chỉ đạt 350 milimét nhưng lượng bốc hơi hàng năm lại lên tới 1800 milimét, tạo ra một mức thiếu hụt nước khổng lồ luôn. Trong khi cỏ có thể khôn ngoan héo úa vào mùa khô và "gửi gắm" sinh mệnh vào hạt giống, thì cây gỗ lớn với cơ chế thoát hơi nước qua lá liên tục sẽ nhanh chóng bị "vắt kiệt" và chết khát trước khi mùa mưa tiếp theo kịp quay lại.
"Vòng kim cô" thứ hai nằm sâu dưới lòng đất. Nhiều người nghĩ rằng cây gỗ chỉ cần đâm rễ thật sâu là có thể lấy nước ngầm. Nhưng ở độ sâu từ 20 đến 60 centimet dưới bề mặt thảo nguyên, tạo hóa đã chôn một "bức tường thành" cacbonat canxi tích tụ, cứng như bê tông nhẹ và dày trung bình tới 30 centimet.
Cấu trúc địa chất đặc biệt này hoàn toàn chặn đứng rễ của cây gỗ. Ngược lại, cỏ với rễ chùm ngắn, chỉ cần khai thác chất dinh dưỡng ở tầng đất nông từ 20 đến 30 centimet, nên tầng canxi cứng này lại trở thành một tấm chắn bảo vệ sự thống trị của cỏ.
Do rễ cây không thể đâm sâu, hậu quả tất yếu là chúng không thể đứng vững trước những trận gió mạnh của thảo nguyên phẳng - nơi tốc độ gió trung bình thường xuyên vượt 5 mét/giây và gió giật dễ dàng đạt trên 10 mét/giây, sẵn sàng "quật ngã" bất kỳ cái cây non nào đơn độc nhô lên.
Sự khắc nghiệt của thảo nguyên chưa dừng lại ở đó. Đây là thiên đường của hàng triệu động vật ăn cỏ. Theo bản năng sinh tồn, những mầm cây non nhô cao hơn cỏ sẽ luôn là mục tiêu bị gặm nhấm đầu tiên, khiến chúng bị "hủy diệt" ngay từ khi còn nhỏ.
Đáng sợ hơn nữa, những trận cháy rừng định kỳ do sấm sét gây ra vào mùa khô sẽ thiêu rụi mọi thứ trên mặt đất. Trong biển lửa, cây gỗ sẽ nằm xuống mãi mãi, nhưng cỏ với phần gốc rễ được bảo vệ an toàn dưới lớp đất nông sẽ lại bùng nổ một sức sống thần kỳ, tái sinh xanh tốt ngay sau trận mưa đầu mùa. Huyền thoại quá!
Nhìn từ góc độ sinh thái học, cỏ chính là "câu trả lời tối ưu" mà tự nhiên chọn cho mảnh đất này. Đồng cỏ không hề kém rừng rậm trong vai trò lá phổi xanh của Trái Đất đâu nha. Số liệu nghiên cứu chỉ ra rằng, mỗi hécta đồng cỏ tự nhiên có khả năng giữ 1,3 tấn cacbon mỗi năm. Trên quy mô toàn cầu, hệ sinh thái này đóng góp từ 30% đến 50% trong việc giảm thiểu khí nhà kính, một con số cực kỳ ấn tượng luôn!
Thế nhưng, di sản vô giá này đang đứng trước nguy cơ tổn thương nghiêm trọng. Khoảng 40% diện tích đất đai trên toàn cầu hiện đang đối mặt với các mức độ suy thoái khác nhau, với tốc độ biến mất khoảng 1 triệu kilômét vuông mỗi năm do các hoạt động chăn thả quá mức, khai khoáng và biến đổi khí hậu do con người gây ra. Buồn quá đi!
Nguồn: soha.vn