Bất kỳ sự thay đổi nào trong quan hệ kinh tế Mỹ - Trung đều có thể làm rung chuyển cả thị trường toàn cầu đó nha!
Mỹ đang cố gắng "giảm phụ thuộc" vào Trung Quốc bằng loạt chính sách từ thương mại đến công nghệ. Nhưng thực tế, hai nền kinh tế này đã "gắn bó" quá sâu rồi, không dễ tách ra đâu. Mà nếu thực sự tách rời thì hậu quả sẽ cực kỳ nghiêm trọng luôn - không chỉ với chính Washington và Bắc Kinh, mà còn với cả thế giới nữa
## Những dấu hiệu "chia tay" đang xuất hiện
Theo các chuyên gia phân tích, Trung Quốc chính là điểm chung nổi bật nhất trong chính sách đối ngoại của cả hai đời tổng thống Mỹ - Donald Trump và Joe Biden. Dù ai làm tổng thống thì Mỹ cũng đều muốn "tách rời" hai nền kinh tế khổng lồ này và giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc.
Còn phía Trung Quốc, Chủ tịch Tập Cận Bình cũng đang thực hiện chính sách "tự cường" thông qua chiến lược "Made in China", nhấn mạnh vai trò của các doanh nghiệp nội địa.
Mặc dù thương mại hai nước đạt mức kỷ lục vào năm 2022, nhưng mối quan hệ này đang dần bị "xói mòn" đấy. Tốc độ tăng trưởng thương mại Mỹ - Trung đang chậm lại, chỉ bằng 1/5 so với tốc độ mở rộng thương mại tổng thể của Washington. Tỷ trọng nhập khẩu của Mỹ từ Trung Quốc giảm, trong khi Bắc Kinh cũng chuyển hướng một số hàng nhập khẩu ra khỏi thị trường Mỹ.
Nhưng con số thương mại song phương không phản ánh hết bức tranh thực tế đâu nha! Kể từ khi cuộc chiến thuế quan bắt đầu, đầu tư trực tiếp của Trung Quốc vào Đông Nam Á tăng vọt - đạt 128 tỷ USD vào năm 2020. Nhập khẩu của Mỹ từ Đông Nam Á cũng tăng nhanh không kém.
Theo Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ, đầu tư trực tiếp tích lũy vào Trung Quốc của các công ty Mỹ đạt 124 tỷ USD trong năm 2020. Tuy nhiên, tỷ lệ các công ty Mỹ coi Trung Quốc là ưu tiên đầu tư đang giảm dần do căng thẳng leo thang, quy định thiếu thống nhất ở Trung Quốc và chi phí lao động tăng cao.
Hầu hết các công ty Mỹ đang hoạt động tại Trung Quốc vẫn có kế hoạch ở lại, nhưng ngày càng nhiều công ty đang cân nhắc dịch chuyển chuỗi cung ứng ra khỏi đây, kể cả những ông lớn như Apple và Google
Ngoài thương mại, sự tách rời giữa Mỹ và Trung Quốc trong lĩnh vực công nghệ còn rõ ràng hơn nữa! Bắt đầu từ những hạn chế của chính quyền Trump với hàng xuất khẩu của Mỹ đối với Huawei vào năm 2018, Mỹ đã liên tục tăng cường các biện pháp hạn chế công nghệ đối với Trung Quốc trong 5 năm qua.
Đến cuối năm 2022, khoảng 400 cá nhân Trung Quốc nằm trong danh sách bị cấm giao dịch với người Mỹ. Trong khi đó, tính đến tháng 3/2023, có đến 665 công ty Trung Quốc bị liệt vào danh sách thực thể chịu các hạn chế về sản phẩm công nghệ từ Mỹ.
Tháng 10 năm ngoái, chính quyền Biden công bố các hạn chế xuất khẩu đối với một số thiết bị và dịch vụ cho công ty bán dẫn của Trung Quốc, nhằm làm chậm khả năng sản xuất chip tiên tiến của Bắc Kinh. Nhật Bản và Hà Lan cũng đã tham gia "team" Mỹ trong việc hạn chế xuất khẩu thiết bị sản xuất chất bán dẫn sang Trung Quốc.
Việc Bắc Kinh siết chặt chính sách chia sẻ thông tin, cùng với những đe dọa từ Mỹ đã khiến loạt công ty công nghệ cao của Trung Quốc như Didi, Alibaba, Baidu và các hãng xe điện Nio, Xpeng Motors đối mặt với khả năng bị "hủy niêm yết" tại thị trường Mỹ. Kể từ tháng 6, Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) đã xác định 150 công ty chủ yếu có trụ sở tại Trung Quốc có thể bị hủy niêm yết do vi phạm quy tắc kiểm toán của Mỹ.
Tuy nhiên, xét về tổng thể thương mại hàng hóa và dịch vụ giữa Mỹ và Trung Quốc thì việc tách rời vẫn chưa xảy ra, thậm chí là không có khả năng xảy ra luôn, dù cuộc chiến thương mại do cựu Tổng thống Donald Trump khởi đầu vẫn được tiếp tục dưới thời chính quyền Biden
## Mỹ phụ thuộc vào Trung Quốc nhiều hơn bạn nghĩ đấy!
Từ hàng nông sản (Trung Quốc là thị trường lớn nhất của Mỹ đấy) đến nguyên liệu thô và linh kiện cho sản xuất, mối quan hệ kinh tế giữa Washington và Bắc Kinh vẫn gắn bó và còn ngày càng sâu sắc hơn nữa. Hồi tháng 5, Bộ Nông nghiệp Mỹ cho biết chỉ riêng xuất khẩu nông sản sang Trung Quốc được dự báo sẽ đạt mức kỷ lục 36 tỷ USD trong năm nay, cao hơn gấp đôi so với mức 17 tỷ USD năm 2020
Theo dữ liệu Bộ Thương mại Mỹ, thâm hụt thương mại của Mỹ với Trung Quốc giảm đáng kể - giảm 8,5 tỷ USD xuống còn 34,9 tỷ USD trong tháng 4. Các chuyên gia cho rằng điều này phản ánh một phần quyết định của Trung Quốc khi chuyển hướng xuất khẩu từ thị trường Mỹ sang các quốc gia khác, đặc biệt là các nền kinh tế Đông Á như Việt Nam, Malaysia, Indonesia và Đài Loan.
Bắc Kinh đã chuyển hướng hoạt động sản xuất kinh doanh sang các thị trường khác, trong đó Mexico đã nhận được sự bùng nổ đầu tư từ Trung Quốc trong vài năm gần đây. Reuters đưa tin, Trung Quốc đã vượt qua Mỹ về thương mại với Mỹ Latinh rồi nè!
Trong khi đó, các doanh nghiệp Mỹ vẫn tiếp tục đầu tư mạnh vào Trung Quốc và không có dấu hiệu dừng lại. Evan Greenberg, cựu Chủ tịch Hội đồng Kinh doanh Mỹ - Trung Quốc, gọi việc tách rời giữa Washington và Bắc Kinh là "điều bất khả thi về kinh tế" và kêu gọi các công ty Mỹ tăng gấp đôi nỗ lực thâm nhập thị trường Trung Quốc. Theo ông, việc tách rời sẽ làm giảm khả năng cạnh tranh toàn cầu của Mỹ luôn!
"Trung Quốc càng ít phụ thuộc vào công nghệ do Mỹ sản xuất, thì Mỹ càng có ít đòn bẩy hơn để tác động đến cách Trung Quốc theo đuổi lợi ích của nước này. Theo khảo sát mới của Phòng Thương mại Mỹ tại Thượng Hải với hơn 300 công ty Mỹ tại Trung Quốc, 60% cho biết đầu tư tăng so với năm 2020", ông Evan Greenberg chia sẻ.
Việc các nhà sản xuất Mỹ ồ ạt ra đầu tư nước ngoài trong những thập kỷ gần đây khiến hàng triệu người Mỹ mất việc làm, đặc biệt là trong lĩnh vực sản xuất, góp phần châm ngòi cho sự trỗi dậy của chủ nghĩa dân túy chống Trung Quốc. Tuy nhiên, nhiều nhà kinh tế cho rằng việc tách rời hoàn toàn kinh tế sẽ tàn phá cả hai quốc gia
Trong cuốn "Doanh nghiệp Trung Quốc", Allen J. Morrison và J. Stewart Black - hai chuyên gia thương mại, cho biết: "Về mặt kinh tế, tách rời là kịch bản thua cho cả Trung Quốc và phương Tây. Dù không hoàn toàn giống như sự hủy diệt trong cuộc chiến tranh hạt nhân, song không ai mong muốn tách rời kinh tế Mỹ - Trung".
Tuy nhiên, điểm mấu chốt thực sự để tiếp tục thương mại Mỹ - Trung là... lợi nhuận thôi! "Các giám đốc điều hành của Mỹ sẽ cho bạn biết họ đang kiếm được bao nhiêu tiền, thị trường Trung Quốc tốt như thế nào. Nhưng họ che giấu dữ liệu này trong các báo cáo tài chính", Allen J. Morrison tiết lộ.
Bên cạnh đó, việc thiếu đầu tư vào ngành sản xuất trong thời gian dài khiến Mỹ phụ thuộc nặng nề vào tư liệu sản xuất nước ngoài, không ít trong đó nhập khẩu từ Trung Quốc. Năm 2022, Mỹ nhập siêu lên đến 1.000 tỷ USD, trong đó có khoảng 300 tỷ USD từ nhập khẩu tư liệu sản xuất như máy móc, nguyên vật liệu để làm ra các sản phẩm khác.
Trung Quốc là một trong những nhà cung cấp tư liệu sản xuất lớn nhất của Mỹ, với trị giá trong tháng 4/2023 lên đến 33 tỷ USD. Các mặt hàng Mỹ nhập khẩu từ Trung Quốc rất đa dạng, từ máy móc công nghiệp đến vi mạch điện tử.
Trong năm 2022, Trung Quốc xuất khẩu sang Mỹ thiết bị điện tử trị giá gần 140 tỷ USD. Trị giá máy móc công nghiệp, nồi hơi và thiết bị phục vụ nhà máy điện được Mỹ nhập từ Trung Quốc cũng lên đến 125 tỷ USD luôn!
Trung Quốc và Mexico cũng là những nước xuất khẩu tư liệu sản xuất vào Mỹ nhiều nhất. Đáng chú ý, theo Asia Times, một phần không nhỏ tư liệu sản xuất của Mỹ đang nhập khẩu từ Mexico lại có nguồn gốc từ... Trung Quốc
Những con số này cho thấy nền sản xuất của Mỹ hiện phụ thuộc khá nhiều vào hàng hóa đến từ Trung Quốc. Vì thế, việc cắt đứt đột ngột nguồn hàng nhập khẩu này sẽ dẫn đến sự thiếu hụt nguồn cung lập tức và rất tai hại với nhiều ngành công nghiệp Mỹ.
## Rủi ro đầy rẫy nè!
Bài toán tách Mỹ khỏi Trung Quốc trở nên phức tạp hơn nhiều nếu Mỹ muốn giảm nhập siêu. Để giảm nhập siêu, Mỹ sẽ phải đầu tư mạnh mẽ hơn vào tư liệu sản xuất. Thế nhưng, năng lực sản xuất của Mỹ hiện chưa đủ để đáp ứng nhu cầu này. Từ đó, Mỹ buộc phải tăng cường mua sắm từ thị trường bên ngoài.
Để giảm nhập siêu trong thời gian dài, Mỹ cần tăng cường nhập khẩu trong thời gian ngắn trước đã. Khi đó, Trung Quốc sẽ tiếp tục là bạn hàng quan trọng của Mỹ thôi!
Trên thực tế, để vực dậy ngành công nghiệp sản xuất, thời gian qua Chính phủ Mỹ đã cung cấp nhiều chương trình hỗ trợ xây nhà máy sản xuất chip và nhà máy năng lượng xanh. Theo đó, số nhà máy được xây mới ở Mỹ đang tăng đáng kể.
Số nhà máy sản xuất nhiều lên cũng đồng nghĩa nhu cầu tư liệu sản xuất tăng mạnh. Nguồn máy móc, nguyên vật liệu nội địa không đủ đang buộc Mỹ phải đẩy mạnh nhập khẩu máy móc, trang thiết bị từ nước ngoài.
Việc tách rời kinh tế Mỹ khỏi nền kinh tế lớn thứ hai thế giới sẽ mang lại nhiều rủi ro, thậm chí Washington sẽ phải trả giá đắt đấy. Thay vào đó, Washington nên dồn lực đầu tư vào các ngành mũi nhọn trong cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, hướng đến việc "nhảy cóc" vượt Bắc Kinh trong những ngành công nghiệp chiến lược
Nguồn: soha.vn