Bạn có bao giờ thắc mắc tại sao người này nhóm máu O+, người kia lại B-? Hay tại sao có người truyền máu cho nhau được, có người thì không? Hôm nay mình sẽ bóc phốt luôn bí mật này nhé!
Nhóm máu là cách phân loại máu dựa trên tế bào hồng cầu của mình. Nhóm máu của bạn có thể hoàn toàn khác với bạn bè hay thậm chí gia đình đấy. Việc biết được nhóm máu của mình cực kỳ quan trọng, đặc biệt là khi cần truyền máu hay các vấn đề y tế khác. Vậy câu hỏi đặt ra là: sao con người lại có nhiều nhóm máu khác nhau thế?
Ở người có 4 nhóm máu chính là A, B, AB và O. Mỗi nhóm được xác định bởi các chất kháng nguyên di truyền trên bề mặt hồng cầu. Nhóm A có kháng nguyên A, nhóm B có kháng nguyên B, nhóm AB có cả hai, còn nhóm O thì "không có gì cả" luôn.
Thường thì các kháng nguyên này đến từ cùng một gen hoặc từ các gen liên kết chặt chẽ với nhau, tạo thành một hệ thống nhóm máu. Và đoán xem? Con người chúng ta có đến 30 hệ thống nhóm máu khác nhau đã được Hiệp hội Truyền máu Quốc tế xác nhận luôn!
Có nghiên cứu cho rằng lý do chúng ta có các nhóm máu khác nhau là vì... bệnh sốt rét đấy! Nếu bạn chồng bản đồ ký sinh trùng sốt rét với bản đồ nhóm máu O, sẽ thấy có những mối liên hệ rất thú vị.
Máu người được chia nhóm dựa trên các chất cacbohydrat và protein đặc biệt trên hồng cầu. Vì những lý do chưa được hiểu rõ hoàn toàn, máu mỗi nhóm có thể có kháng thể chống lại nhóm khác. Vì vậy khi truyền máu sai nhóm, kháng thể của người nhận có thể phá hủy máu được truyền, gây nguy hiểm cho cơ thể.
Sốt rét gây ra số lượng tử vong khổng lồ mỗi năm. Năm 2020 có khoảng 627.000 người chết vì sốt rét trên toàn cầu luôn. Ở những người bị nhiễm ký sinh trùng sốt rét, các tế bào hồng cầu bị nhiễm có thể tích tụ trong mạch máu nhỏ, chặn máu và oxy đến não.
Nhưng plot twist đây rồi! Những người có nhóm máu O có khả năng chống lại sốt rét cực mạnh. Một nghiên cứu năm 2007 cho thấy người nhóm máu O ít nguy cơ mắc sốt rét ác tính hơn đến 66% so với nhóm máu khác! Ngầu chưa?
Điều này xảy ra khi ký sinh trùng xâm nhập vào hồng cầu, nó biểu hiện một họ protein RIFIN trên bề mặt. Theo nghiên cứu năm 2015, RIFIN hoạt động như keo, cho phép các tế bào hồng cầu không nhiễm trùng tích tụ xung quanh tế bào bị nhiễm. Và RIFIN liên kết mạnh với hồng cầu loại A nhưng yếu với loại O.
Một mẫu máu có thể có hơn 30 chất trên bề mặt hồng cầu, và nhóm máu của mỗi người là một trong những sự kết hợp của các kháng nguyên này. Trong số hơn 30 nhóm máu, có hơn 600 chất kháng nguyên khác nhau đã được phát hiện, nhưng đa số rất hiếm hoặc chỉ được tìm thấy trong các nhóm bộ tộc nhất định.
Tuy nhiên, nhóm máu không phải yếu tố duy nhất ảnh hưởng đến nguy cơ mắc sốt rét đâu nha. Ngoài những kháng nguyên tạo nên 4 nhóm máu chính, còn có 15 loại kháng nguyên khác có thể xuất hiện trên bề mặt hồng cầu, trong đó có kháng nguyên Duffy.
Những người thiếu kháng nguyên Duffy sẽ có sức đề kháng mạnh với một trong hai loại ký sinh trùng sốt rét chính. Và thực tế, sự thiếu hụt kháng nguyên Duffy khá phổ biến ở Châu Phi cận Sahara - nơi sốt rét nghiêm trọng nhất, nhưng hiếm gặp ở các khu vực khác trên thế giới.
Các nhà khoa học đã tìm thấy bằng chứng đáng kể giải thích tại sao người dân vùng dễ bị sốt rét có nhóm máu O. Tuy nhiên, chúng ta vẫn chưa biết tại sao nhóm máu A, B và AB lại tương đối cao ở những nơi khác.
Một số nhà khoa học chỉ ra rằng có thể có mối liên hệ bệnh tật giữa các nhóm máu khác nhau. Ví dụ, người nhóm máu O dễ mắc bệnh tả, bệnh dịch hạch, bệnh lao và quai bị. Những người nhóm máu khác thì dễ mắc các bệnh khác hơn; ví dụ người nhóm máu AB dễ mắc bệnh đậu mùa, salmonella và E. coli hơn.
Tuy nhiên, các nghiên cứu vẫn chưa chứng minh được mối liên hệ nhân quả giữa nhóm máu và tỷ lệ mắc các bệnh này, vì các yếu tố khác có thể góp phần vào mối liên hệ. Vì vậy, những nghiên cứu này thực sự không tìm thấy bằng chứng nào cho thấy nhóm máu có khả năng bảo vệ hoặc dễ mắc bệnh, và sốt rét là căn bệnh duy nhất thực sự có liên quan đến nhóm máu.
Hiện tại, các nhà khoa học không biết tại sao hầu hết tế bào máu của mọi người đều có một loại protein gọi là yếu tố rhesus (yếu tố Rh) trên bề mặt, khiến cho chúng có Rh dương tính. Khoảng 15% người da trắng, 8% người da đen và 1% người Châu Á thiếu protein này và nhóm máu của họ là Rh âm tính (thường được ký hiệu là + và - sau nhóm máu, chẳng hạn như A+ hoặc B-).
Nguồn: soha.vn