"Ông tha mà bà không tha/Làm nên lũ lụt hai ba tháng mười" – câu ca dao này ai ở miền Trung cũng thuộc nằm lòng luôn ấy Từ Thanh Hóa vào Nam, khu vực này cứ đến tháng 7-10 là phải sẵn sàng "đón khách" bão lũ rồi.
Vị trí địa lý: Nguyên nhân chính khiến bão cứ "ghé thăm" miền Trung ️
Để bão hình thành cần đủ 3 thứ: nhiệt độ cao, độ ẩm lớn và động lực tạo xoáy. Mấy điều này thường "flex" nhất vào hè thu ở Bắc bán cầu, đặc biệt từ tháng 6-11.
Khi nhiệt độ nước biển từ 26°C trở lên, cộng thêm hơi ẩm khủng và chuyển động xoáy trong không khí, là có ngay "công thức" tạo bão rồi
Bão thường sinh ra ở vùng biển nhiệt đới, rồi di chuyển theo các hệ thống khí quyển xung quanh. Với Việt Nam mình, giữa và cuối hè, mặt biển tích được siêu nhiều nhiệt, trong khi rãnh áp thấp lại thường nằm vắt qua miền Trung. Thế là các cơn bão có xu hướng "tìm đến" khu vực này thôi
Miền Trung còn chịu ảnh hưởng của gió mùa nữa chứ. Theo từng thời điểm trong mùa bão, gió thay đổi khiến đường đi của bão có thể dịch xuống phía Nam. Vì vậy cuối mùa, miền Trung thường gặp những tình huống thời tiết nguy hiểm hơn.
Ngoài bão, gió mùa Đông Bắc kết hợp với các hình thế thời tiết khác còn tạo ra mưa to nữa. Các hiện tượng khí hậu quy mô lớn như El Niño và La Niña cũng góp phần làm mưa bão "khó đoán" theo từng năm.
Mùa mưa bão ở miền Trung kéo dài từ tháng 7 đến tháng 11. Trung bình mỗi năm có khoảng 5-8 cơn bão ghé thăm Giai đoạn 2006-2017, miền Trung từng chịu tận 7 cơn bão lớn cùng nhiều đợt áp thấp nhiệt đới và gió mùa Đông Bắc.
Nhiều hệ thống thời tiết ảnh hưởng đến Việt Nam hình thành hoặc đi qua khu vực Philippines, Trung Quốc và các vùng biển lân cận. Sau vài ngày di chuyển, chúng tiến vào vùng biển và đất liền Việt Nam.
Địa hình "hiểm hóc" khiến nước lũ dồn siêu nhanh ️
Không chỉ hay gặp bão, miền Trung còn có địa hình đặc biệt khiến hậu quả mưa lớn trở nên "oách" hơn.
Dải đất ven biển miền Trung dài khoảng 1.200 km, từ Thanh Hóa đến Bình Thuận. Phía Tây là dãy Trường Sơn chạy dọc theo bờ biển, trong khi đồng bằng bị thu hẹp. Điều này khiến các lưu vực sông ở đây khá khác biệt so với đồng bằng rộng ở miền Bắc và miền Nam.
Miền Trung có nhiều sông lớn như sông Gianh, sông Thạch Hãn, sông Hương, sông Thu Bồn, sông Trà Khúc... Nhưng hầu hết các con sông đều tương đối ngắn và dốc đứng.
Khi mưa to ở vùng đồi núi, nước từ thượng nguồn "xả láng" xuống hạ lưu siêu nhanh Trong khi đó, một số cửa sông bị bồi lấp, làm nước thoát không kịp. Khi lượng nước đổ về quá lớn trong thời gian ngắn, vùng đồng bằng và khu dân cư ven sông dễ bị ngập sâu lắm.
Đây cũng là lý do người miền Trung có câu "Tháng Bảy nước nhảy lên bờ" hay "Trời hành cơn lụt mỗi năm" từ ngàn xưa rồi.
Tại sao thiệt hại do lũ lại "khủng" thế?
Mưa lũ diện rộng, kéo dài nhiều ngày khiến mực nước trên các sông tăng vọt. Khi lượng mưa vượt quá khả năng thoát nước của lưu vực, nước sẽ nhanh chóng dồn về vùng thấp.
Ngoài yếu tố tự nhiên, một số hoạt động của con người cũng khiến tình hình thêm nghiêm trọng đấy.
Phá rừng là một trong những vấn đề lớn. Rừng có khả năng giữ nước, giảm dòng chảy và hạn chế xói mòn. Khi rừng bị phá, nước mưa dễ chảy nhanh xuống vùng thấp, kéo theo đất đá, làm tăng nguy cơ sạt lở
Khai thác cát sỏi thiếu kiểm soát cũng ảnh hưởng đến lòng và bờ sông. Sạt lở bờ sông, thay đổi dòng chảy hoặc bồi lấp cửa sông đều ảnh hưởng đến khả năng thoát nước.
Ngoài ra, hệ thống công trình phòng chống lũ ở miền Trung cũng khác với hai đồng bằng lớn. Các con sông tại đây không có hệ thống đê điều quy mô như sông Hồng ở miền Bắc hay sông Cửu Long ở miền Nam. Các khu dân cư nằm dọc hai bên sông vì vậy phải đối mặt trực tiếp với nguy cơ ngập khi mưa lớn.
Có thể thấy, việc miền Trung thường xuyên hứng chịu bão lũ không phải do một nguyên nhân duy nhất. Vị trí địa lý, hướng di chuyển của bão, gió mùa, địa hình hẹp và dốc cùng đặc điểm sông ngòi tạo nên điều kiện khiến khu vực này dễ chịu tác động của thiên tai.
Trong khi đó, những yếu tố như phá rừng, sạt lở, khai thác cát sỏi hay khả năng thoát lũ hạn chế khiến hậu quả của mưa lũ trở nên nghiêm trọng hơn nhiều
Nguồn: techz.vn