Everest cao 8.849m, là ngọn núi cao nhất thế giới nếu tính từ mực nước biển. Nhưng mà ơ kìa, sao đến giờ vẫn chưa có núi nào phá được mốc 10.000m nhỉ? Hóa ra là có cả một bí mật địa chất đằng sau đây các bạn ơi!
Nằm ở dãy Himalaya, ngay biên giới Nepal và Tây Tạng, Everest chính là "nóc nhà" của thế giới luôn. Theo Britannica thì đỉnh núi này cao đúng 8.849m.
Everest được các nhà khảo sát phát hiện lúc lập bản đồ Ấn Độ thời thuộc Anh vào năm 1852. Gần 2 thế kỷ rồi mà kỷ lục này vẫn chưa ai phá được nha!
Điều đặc biệt là nếu chỉ xét những ngọn núi trên đất liền và đo từ mực nước biển, con số 10.000m như kiểu là một bức tường vô hình ấy. Các nhà khoa học nói rằng đây là kết quả của nhiều quá trình địa chất và tự nhiên cùng "hợp lực" lại đó!
Kiến tạo mảng - "kiến trúc sư" tạo nên núi non
Một trong những cơ chế quan trọng tạo nên các dãy núi chính là kiến tạo mảng.
Lớp vỏ Trái Đất không phải một khối nguyên như mọi người tưởng đâu, mà được chia thành nhiều mảng lớn. Những mảng này cứ liên tục dịch chuyển ầm ầm. Khi chúng va chạm vào nhau thì vật chất ở chỗ tiếp xúc bị nén, uốn cong và đẩy lên cao, thế là thành dãy núi!
Himalaya chính là một case điển hình luôn. Sự va chạm giữa các mảng kiến tạo đã nâng phần vật chất của vỏ Trái Đất lên cao, tạo thành cả dãy núi khủng, trong đó có Everest.
Nhưng mà, quá trình kiến tạo cũng không thể nâng núi lên mãi được. Các loại đá tạo nên lớp vỏ có giới hạn về độ bền và khả năng chịu tải. Khi cấu trúc địa chất chịu tác động quá lớn thì các hiện tượng như đứt gãy, động đất, sạt lở hoặc biến dạng có thể xảy ra.
Còn núi lửa thì hình thành theo một cơ chế khác nha - khi vật chất nóng chảy từ bên trong Trái Đất phun lên và tích tụ thành từng lớp. Dù nguồn gốc khác nhau thì cuối cùng các ngọn núi vẫn phải chịu tác động của... trọng lực!
Trọng lực - "kẻ phá bĩnh" kéo núi xuống
Một ngọn núi càng cao thì khối lượng vật chất cấu thành nó càng lớn phải không? Toàn bộ khối lượng đó chịu tác động liên tục của trọng lực Trái Đất đấy các bạn.
Khi một ngọn núi tiếp tục phát triển, trọng lượng của chính nó ngày càng trở thành "gánh nặng" cho quá trình nâng lên. Nếu cấu trúc địa chất không đủ khả năng chống đỡ thì vật chất có thể bị biến dạng, sụp đổ hoặc trượt xuống.
Đây chính là lý do trọng lực được xem là một trong những yếu tố giới hạn chiều cao của núi đấy!
So sánh với sao Hỏa thì sẽ thấy rõ hơn nè. Trọng lực trên sao Hỏa chỉ khoảng 1/3 so với Trái Đất, nên các núi lửa khổng lồ có thể phát triển cao hơn nhiều.
Olympus Mons trên sao Hỏa là ví dụ xịn xò nhất! Ngọn núi lửa này cao khoảng 25.000m, gần gấp 3 lần Everest luôn và hiện đang giữ kỷ lục là núi lửa cao nhất trong Hệ Mặt Trời. Xịn chưa!
Nước cũng góp phần "hạ gục" núi
Một yếu tố khác hay bị quên mất là xói mòn đó các bạn.
Mưa, sông suối và dòng chảy liên tục tác động lên bề mặt núi, cuốn theo đất đá và tạo ra các khe, thung lũng. Quá trình này diễn ra trong thời gian rất lâu nhưng có thể làm thay đổi địa hình khủng khiếp luôn!
Ở những khu vực có địa hình dốc, nước chảy mạnh còn có thể thúc đẩy xói mòn và sạt lở nữa. Khi vật chất trên núi bị bóc tách liên tục thì quá trình hình thành và nâng cao địa hình phải "đấu" với quá trình bào mòn tự nhiên.
Nói dễ hiểu là núi không chỉ được nâng lên bởi hoạt động kiến tạo mà đồng thời cũng liên tục bị phá hủy bởi các quá trình trên bề mặt Trái Đất đấy!
Everest chưa chắc đã là ngọn núi cao nhất nếu đo từ chân
Câu chuyện về chiều cao của núi còn thú vị hơn nữa khi đổi cách đo nha!
Everest là đỉnh cao nhất thế giới nếu tính từ mực nước biển. Nhưng nếu đo từ chân núi thực sự đến đỉnh thì danh hiệu này có thể thuộc về Mauna Kea - một núi lửa đã ngừng hoạt động ở Hawaii đấy!
Mauna Kea có tổng chiều cao khoảng 10.210m tính từ phần chân nằm sâu dưới Thái Bình Dương lên đến đỉnh. Tuy nhiên khoảng 6.000m của ngọn núi nằm dưới mực nước biển, trong khi đỉnh chỉ cao khoảng 4.205m so với mực nước biển thôi.
Vì vậy theo cách đo thông dụng từ mực nước biển thì Everest vẫn vượt xa Mauna Kea nha!
Việc Mauna Kea có phần lớn thân núi nằm dưới biển cũng cho thấy một điều hay ho - nước biển có thể tạo lực nổi, qua đó hỗ trợ một phần trọng lượng của khối núi luôn đó!
Trong khi đó trên sao Kim, trọng lực chỉ thấp hơn Trái Đất một chút nhưng điều kiện nhiệt độ cực cao lại khiến các vật chất tạo nên địa hình có những đặc tính khác biệt.
Tóm lại, giới hạn chiều cao của núi không phải là một con số cố định được đặt sẵn đâu nha, mà là kết quả của sự cân bằng giữa quá trình nâng địa hình bởi kiến tạo, trọng lực kéo vật chất xuống và sự bào mòn diễn ra trên bề mặt. Những yếu tố này cùng hoạt động trong hàng triệu năm, tạo nên diện mạo của các dãy núi mà chúng ta thấy ngày nay đấy! ️
Nguồn: techz.vn