Bạn có từng thắc mắc không, sao mấy boss chim di cư không ở lì ở phương Nam cho nhàn, mà cứ phải "đi rồi lại về" mỗi năm vậy?
Theo tổ chức bảo tồn chim Audubon, hiện giờ trên thế giới có ít nhất 4.000 loài chim di cư đấy, chiếm tầm 40% tổng số loài chim trên hành tinh này luôn. Mặc dù loài người mình đã để ý thói quen "đi Bắc về Nam" của bọn chim từ cách đây tới 3.000 năm rồi, nhưng vẫn còn nhiều điều mình chưa hiểu hết về hành vi thú vị này lắm nha!
Một số loài chim di cư nổi tiếng phải kể đến như hạc, cu gáy, én. Đặc biệt, nhạn Bắc Cực chính là "siêu máy bay sinh học" thứ thiệt khi có thể bay từ Bắc Cực xuống tận Nam Cực vào mùa đông ở Bắc Bán cầu - đều là nơi sinh sản của chúng. Với khả năng "flex" đó, chúng có thể trải qua tới 2 mùa hè mỗi năm luôn á!
Trái với suy nghĩ trước kia, chim di cư không phải để... tránh rét đâu nha! Đơn giản thôi, cứ nhìn vào loài nhạn Bắc Cực như ví dụ ở trên là biết, điểm đến của chúng là Nam Cực - vốn cũng lạnh ngang ngửa, thậm chí còn hơn vùng Bắc Cực nữa cơ. Nên quan điểm "chim cần tránh rét vào mùa đông" giờ đã out of date rồi nha!
Xét về mặt tiến hóa thì mọi sinh vật đều phát triển các tập tính để thích nghi với điều kiện sống và tối ưu hóa khả năng sử dụng năng lượng nhất có thể. Câu hỏi ở đây là, sao các boss chim di cư lại "đầu tư" một lượng năng lượng khủng khiếp để bay hàng chục nghìn km qua lại giữa phương Bắc và phương Nam mỗi năm? Tại sao chúng không ở luôn một chỗ nào đó có nguồn thức ăn dồi dào và dễ sống cho tiện?
Thức ăn, năng lượng và sinh sản chính là chìa khóa mà các nhà khoa học đang dựa vào để giải mã hành vi thú vị này ở loài chim đây!
Đầu tiên, có một sự thật là mùa đông ở Bắc Bán cầu nhìn chung khá là khắc nghiệt. Cần rất nhiều năng lượng để giữ ấm, và đồ ăn thì đặc biệt khó kiếm, nhất là khi hoa trái, côn trùng, sâu bọ và các loài động vật không xương sống khác - chủ yếu trong "thực đơn" của chúng - gần như biến mất.
Hơn nữa, nhờ độ nghiêng của Trái Đất nên có sự đối lập về mùa giữa Bắc Bán cầu và Nam Bán cầu - khi Bắc Bán cầu đang là mùa đông thì Nam Bán cầu là mùa hạ ấm áp, đồ ăn nhiều vô số kể. Một số loài chim thì đơn giản là di cư đến vùng nhiệt đới ấm áp là xong. Một khi đến được các "bến đậu" phương Nam đó rồi, lũ chim có thể chill thoải mái với nguồn thức ăn dồi dào mà không tốn quá nhiều năng lượng giữ ấm.
Đến đây thì câu trả lời sẽ bắt đầu sáng tỏ rồi đó! Có lý do rõ ràng để chúng chấp nhận quãng hành trình khứ hồi dài dằng dặc như vậy quanh năm, đối mặt với vô số hiểm nguy (như bị con người săn bắn) trên đường bay. Trong khi rất nhiều loài động vật không chọn làm điều này - một phần vì chúng không có khả năng di chuyển xa bằng - thì đó chính là chiến thuật sinh tồn của chim di cư.
Nhưng tại sao chúng không ở lại định cư vùng nhiệt đới quanh năm ấm áp và dồi dào thức ăn chẳng hạn? Thì ra, mặc cho những bộ phim Hollywood hay bài hát, tranh ảnh về vùng nhiệt đới khắc họa, cuộc sống ở đây không hẳn là thiên đường đâu nha. Đầu tiên, rõ ràng là nhiệt đới có nguồn thức ăn dồi dào nhưng số lượng những động vật háu đói cũng nhiều không kém.
Chim di cư, là những "khách từ xa" đến, phải cạnh tranh trực tiếp với những loài bản địa này. Chưa kể, môi trường nhiệt đới là "lồng ấp" hoàn hảo cho bệnh truyền nhiễm và ký sinh trùng nữa chứ!
Để đối diện với tình trạng "tiến thoái lưỡng nan": phương Bắc thì lạnh giá nghèo nàn, phương Nam thì cạnh tranh khốc liệt và có nguy cơ bệnh tật, chúng phải phát triển một chiến lược thật hoàn hảo. Những loài chim di cư vào mùa xuân đã làm được điều này một cách xuất sắc, khi chúng căn đúng thời gian xuân về ở phương Bắc - thời điểm bùng nổ thức ăn, hoa trái và côn trùng để quay về. Chúng tận dụng khoảng thời gian này cho hoạt động sinh sản.
1. Khi chúng quay trở về, các loài động vật thiên địch như cáo hay các loài săn chim có sự sụt giảm dân số qua mùa đông khắc nghiệt, nên chúng có thể tận hưởng một mùa sinh sản an toàn, trù phú hơn hẳn.
2. Mùa xuân và hạ ở Bắc Bán cầu có ngày dài hơn đáng kể so với ban đêm, giúp lũ chim có thêm nhiều thời gian để kiếm mồi chăm con. Càng đi về các vĩ độ cao, chênh lệch này càng lớn - ở vòng Cực Bắc, hàng tuần liền mặt trời không lặn luôn á!
Nếu ở lại vùng nhiệt đới thì ưu thế này bị mất hết và hệ quả là chúng sẽ phải có ít con non hơn.
Tóm lại, việc di cư của các loài chim là một bài toán gồm rất nhiều biến số cần giải, và với sự thần kỳ của tiến hóa, qua hàng triệu năm, chúng đã phát triển được những chiến thuật tối ưu nhất cho "khoản đầu tư" năng lượng và khả năng duy trì nòi giống. Chúng phải trả lời vô số câu hỏi: Hành trình này có đáng không, có những rủi ro gì, có các loài săn mồi nào ở điểm đến, có các loại bệnh tật gì, chúng phải cạnh tranh với những loài nào (bao gồm cả con người)?
Với một "phương trình" phức tạp như thế, dễ hiểu là các loài chim có lẽ thông minh hơn ta tưởng nhiều lắm. Vấn đề là, biến đổi khí hậu rất có thể đang tác động mạnh đến các biến số trên, khiến hành vi của chúng bị thay đổi theo.
Nguồn: kenh14.vn