Bạn có thắc mắc tại sao mỗi khi World Cup về, cả những người bình thường chả bao giờ xem bóng đá lại bỗng nhiên trở thành fan cuồng không?
Cơn sốt bóng đá lại một lần nữa càn quét toàn cầu rồi đây! Thật ra hành vi của mọi người trong thời gian diễn ra World Cup cực kỳ thú vị đối với các nhà tâm lý học đấy. Vì chúng ta có thể thấy vô số ví dụ về các lý thuyết tâm lý được áp dụng ngay trước mắt. Dưới đây là 5 câu hỏi bạn có thể tự hỏi trong suốt giải đấu – và cách tâm lý học giải mã chúng nè!
Tại sao người không thích bóng đá cũng cháy hết mình mỗi khi World Cup?
Sự thay đổi thái độ này liên quan đến cái gọi là "bản sắc xã hội" của chúng ta đấy. Bản sắc xã hội là những khía cạnh trong tính cách có liên quan đến môi trường xã hội xung quanh – ví dụ như quốc tịch, công ty bạn đang làm hoặc hội nhóm mà bạn tham gia.
Mọi người thường tử tế hơn với những người có chung bản sắc xã hội ("nhóm trong"), và có xu hướng đối xử kém thân thiện hơn với những người không thuộc nhóm đó ("nhóm ngoài") – ngay cả khi họ chẳng biết gì về người kia luôn á. Điều này xảy ra dù cho bạn phân chia mọi người dựa trên những thứ siêu tầm thường, chẳng hạn như nghệ sĩ mà họ yêu thích cũng thấy!
Chúng ta ai cũng có nhiều bản sắc xã hội, và chúng ta sẽ hành động theo những cách khác nhau tùy thuộc vào bản sắc nào đang được kích hoạt. Một người sẽ khác hẳn khi bản sắc "sinh viên" đang hoạt động so với khi bản sắc "thành viên đội bóng rổ" chiếm ưu thế. Trong suốt World Cup, bản sắc xã hội là một công dân của một quốc gia bỗng dưng trở nên cực kỳ rõ ràng. Vì vậy, ngay cả những người bình thường không theo dõi bóng đá cũng cảm thấy siêu có động lực để thể hiện sự yêu nước và ủng hộ đội tuyển của mình. Họ cũng có nhiều khả năng tỏ ra "thù địch" hơn với các đội khác nữa
Tại sao trong đám đông xem bóng đá, bạn la hét to hơn bình thường?
Sự hiện diện của những người xung quanh có thể dẫn đến hiện tượng "phi cá nhân hóa" (deindividuation). Đây là lúc bạn hòa mình vào đám đông và trở nên ẩn danh, đặc biệt dễ xảy ra nếu mọi người đều mặc cùng một mẫu áo đấu bóng đá.
Phi cá nhân hóa có nghĩa là bạn sẽ hành động theo cách phù hợp với chuẩn mực của nhóm thay vì theo chuẩn mực của riêng bạn. Trong một đám đông bóng đá, các chuẩn mực đó bao gồm việc hò hét và cổ vũ hết sức. Lưu ý rằng điều này không phải lúc nào cũng dẫn đến hành vi xấu đâu nhé – ví dụ như các cổ động viên Nhật Bản dọn sạch rác sau trận đấu của họ ấy
Tại sao khi ai đó chê đội nhà, bạn lại dễ nổi giận?
Nghiên cứu tâm lý cho thấy khi phản hồi lại những lời chỉ trích, điều quan trọng không chỉ là nội dung – mà là ai đang nói điều đó. Đây chính là "hiệu ứng nhạy cảm giữa các nhóm" (intergroup sensitivity effect) đấy!
Nhìn chung, mọi người khoan dung hơn với lời chỉ trích từ một thành viên trong nhóm so với một người bên ngoài vì họ cảm thấy thành viên trong nhóm đang cố gắng góp ý mang tính xây dựng, trong khi thành viên ngoài nhóm lại đang cố gắng hạ bệ. Ngay cả khi một người ngoài nhóm rất am hiểu và nói trước rằng họ đang cố gắng mang tính xây dựng, điều đó vẫn không giúp ích được gì
Tuy nhiên, mọi người không phải lúc nào cũng khoan dung với những lời chỉ trích đội của chính mình đâu nhé. Khi xung đột giữa nhóm của chúng ta và nhóm khác trở nên rõ rệt hơn, chúng ta càng ít khoan dung với những lời chỉ trích từ nội bộ, đến mức giống như thể một người ngoài nhóm vừa nói ra điều đó vậy. Vì vậy, trong các vòng đầu của World Cup, bạn có thể thoát tội khi chê đội nhà, nhưng càng gần đến trận chung kết thì việc đó sẽ càng ít được ưa chuộng hơn đấy!
Tại sao mọi người thích ủng hộ đội yếu hơn?
Thường trong World Cup, một đội bóng nhỏ, thiếu kinh nghiệm lại tiến xa hơn mong đợi và bất ngờ trở thành hiện tượng của giải đấu. Mọi người thường bắt đầu ủng hộ đội này, hy vọng rằng họ sẽ thắng và lật đổ một đội bóng "ông lớn". Đây chính là "hiệu ứng kẻ yếu" (underdog effect) đây mà!
Một cách giải thích là nếu chúng ta thấy sự thành công trong những hoàn cảnh khó khăn, nó truyền cảm hứng cho chúng ta tin rằng chính mình cũng có thể thành công trong một việc gì đó khó khăn. Một cách giải thích khác là cái giá phải trả cho việc ủng hộ kẻ yếu thì nhỏ, nhưng phần thưởng – yếu tố "Tôi đã bảo là họ có thể làm được mà" – lại rất lớn. Một số nghiên cứu cũng cho thấy kẻ yếu được coi là những người nỗ lực nhiều hơn, và nhận thức về sự nỗ lực dẫn đến sự yêu thích nhiều hơn nha!
Liệu World Cup có làm xấu đi mối quan hệ giữa các quốc gia?
Thực tế là không đâu! Trên thực tế, nó có thể cải thiện mối quan hệ giữa các quốc gia nếu người hâm mộ được khuyến khích chấp nhận một bản sắc nhóm chung. Đây là một bản sắc xã hội mà cả hai đều chia sẻ – vì vậy "người hâm mộ Anh" và "người hâm mộ Đức" cũng sẽ chia sẻ bản sắc là "người hâm mộ bóng đá".
Nguồn: kenh14.vn