Bạn có để ý là boss cún, boss mèo, thỏ hay lợn nhà mình nuôi toàn có đôi tai cụp xuống siêu đáng yêu, trong khi đồng loại ngoài hoang dã thì tai nó vểnh thẳng cả lên không? Câu hỏi này làm giới khoa học tranh cãi ròng rã cả mấy thế kỷ luôn nha, cho đến khi một thí nghiệm thuần hóa cáo bạc siêu kinh điển mới phơi bày sự thật!
Từ những năm 1800, ông tổ Darwin đã tò mò về chuyện này rồi. Nhưng mãi đến năm 1959, một nhà khoa học tên Dmitry Belyayev mới quyết định làm một thí nghiệm cực kỳ táo bạo: thuần hóa cáo bạc - loài vốn dữ và sợ người ra mặt.
Lúc đầu ai cũng nghĩ ông này hơi "lạc trôi" Vì thuần hóa chó, ngựa người ta mất cả nghìn năm cơ mà! Nhưng plot twist đây rồi: chỉ sau vài thế hệ, mấy em cáo đã bớt sợ người rồi đó!
Đến thế hệ thứ 20 (tầm 25 năm), Belyayev và đồng sự Lyudmila Trut đã tạo ra được cáo... có thể nuôi trong nhà như thú cưng luôn! Nhưng cái shock nhất không phải tốc độ thuần hóa, mà là những thay đổi ngoại hình xuất hiện kèm theo: mặt ngắn hơn, răng nhỏ hơn, đuôi cong và đặc biệt là... đôi tai cụp mềm mại y chang chó nhà vậy!
Hoá ra không chỉ riêng cáo đâu nha. Darwin từng phát hiện ra hầu như động vật nào được thuần hóa cũng có chung một bộ đặc điểm: não nhỏ hơn, răng và mõm ngắn, đuôi cong, lông màu lạ và hành vi... hơi baby một tí. Người ta gọi là "hội chứng thuần hóa" đó. Nhưng câu hỏi đặt ra là: tại sao chọn tính cách hiền lại kéo theo cả ngoại hình luôn vậy?
Ban đầu, các nhà khoa học nghĩ gen điều khiển tính cách và ngoại hình nó liên kết với nhau. Chọn con hiền thì tự động ăn theo luôn tai cụp, đuôi cong. Nhưng giả thuyết này hơi yếu vì đòi hỏi phải có cả một mạng lưới gen khổng lồ mà lại không gây chết khi thay đổi.
Lời giải thích xịn hơn đến từ một thứ tên "mào thần kinh" - cấu trúc siêu quan trọng trong phôi thai. Nó là nguồn gốc của nhiều bộ phận như sụn tai, màu da, hệ thần kinh và tuyến thượng thận (cái điều khiển phản ứng sợ hãi đó).
Khi con người chọn những con vật hiền để sinh sản, vô tình đã chọn luôn những con có mào thần kinh phát triển yếu hơn. Thế là ăn combo: tai mềm, đuôi cong, lông nhạt màu!
Nhưng khoan đã! Năm 2023, hai nhà sinh thái học Ben Thomas Gleeson và Laura Wilson lại đưa ra góc nhìn mới: có thể không phải vì mào thần kinh đâu nha. Có khi đơn giản là vì động vật sống với người, được bảo vệ, không cần săn mồi, không phải lo sợ kẻ thù nên những đặc điểm "chiến đấu" như tai dựng thính, giác quan nhạy bén... dần "thui chột" đi thôi!
Bằng chứng là ngay cả khi chọn lọc theo hướng hung hãn, một số đặc điểm thuần hóa vẫn xuất hiện. Nghĩa là chuyện này phức tạp hơn mình nghĩ nhiều đó!
Hiện tại, cả hai lý thuyết đều có điểm hợp lý và không loại trừ nhau. Có thể tai cụp xuất hiện vì ảnh hưởng sinh học từ giai đoạn phôi thai, hoặc vì áp lực sinh tồn không còn nữa, hoặc... cả hai luôn!
Nguồn: genk.vn