Con bạn thực sự ngoan hay chỉ đang... tự đè nén bản thân mình thôi?
Nhiều bé hồi nhỏ ngoan lắm luôn á, nghe lời cha mẹ 100%, không nghịch ngợm, không hề cãi lại. Thế mà lớn lên, plot twist là các bé này lại "lột xác" hoàn toàn! Có đứa trở nên "phản nghịch" cực mạnh, tính cách khác 180 độ so với hồi bé. Có đứa thì gặp đủ thứ vấn đề tâm lý như rối loạn nhân cách, trầm cảm,... Sao lại vậy nhỉ?
Câu chuyện về chú voi con bị nhốt bởi... cọc gỗ
Có một câu chuyện tên là "Cọc gỗ nhốt voi" mà nghe xong là hiểu luôn!
Con voi thì ai cũng biết rồi đúng không? To vật vã, khỏe vc. Nhưng mà các bạn có để ý người ta trói voi bằng gì không? Chỉ là một cái... cọc gỗ thôi đó! Người huấn luyện voi chỉ cần cắm một cái cọc gỗ xuống đất, kéo xích sắt hoặc thậm chí chỉ cần dây thừng buộc vào chân voi là xong. Con voi bự đến mức nhổ cả cây lên được mà sao lại bị nhốt bởi cái cọc gỗ bé xíu như vậy?
Lý do thực ra đơn giản vãi:
Hồi voi còn nhỏ xíu, yếu ớt lắm, người ta trói nó vào cọc gỗ hoặc gốc cây mà nó không giãy ra được. Voi con cố gắng vùng vẫy để được tự do, nhưng quá bé nên dù cố đến mấy cũng vô dụng, chân còn bị cà ra máu, đau điếng luôn á . Lâu dần, voi con hiểu ra rằng làm gì cũng không thoát được. Chỉ cần bị trói vào cọc gỗ thì phải đứng yên thôi. Khi voi lớn lên, niềm tin này vẫn còn nguyên, không thay đổi tí nào. Theo ngôn ngữ tâm lý học thì đây gọi là "Thói quen bất lực" đó!
Đến nỗi đè nén và cảm giác bất lực từ thuở bé của con trẻ
Con người cũng tương tự vậy! Lúc nhỏ tò mó với mọi thứ, cứ muốn khám phá, thử nghiệm. Nhưng những hành động đó thường đi kèm nguy hiểm, có khi bị thương nữa.
Bố mẹ muốn con "hiểu chuyện", "nghe lời" để bảo vệ an toàn cho con, nên cứ cấm đoán liên tục, lần này qua lần khác.
Khi đi học, bố mẹ dặn phải nghe lời cô giáo. Ở nhà thì người lớn cứ nhắc đi nhắc lại mấy câu kiểu:
• Con phải nghe lời, phải hiểu chuyện nha!
• Nghe lời mẹ mua đồ chơi cho, cho xem hoạt hình, mua đồ ăn ngon...
• Không nghe lời mẹ không yêu con nữa đâu, cho con đi luôn á!
Những bé tỏ ra ngoan ngoãn hiểu chuyện từ nhỏ không phải vì nhận thức tâm lý gì cao siêu đâu, mà là do các bé đang đè nén chính mình, tuân theo quy tắc, cố làm vừa lòng người lớn thôi.
Khi họ hàng gặp nhau cũng hay so sánh con cái, xem con nhà ai ngoan hơn, hiểu chuyện hơn. Chuẩn mực đúng sai, tốt xấu của trẻ con chủ yếu bị ảnh hưởng từ bố mẹ, thầy cô và đánh giá của xã hội bên ngoài. Phản hồi từ thế giới bên ngoài cho các bé biết: được khen là tốt, bị ghét là xấu. Phải nghe lời, hiểu chuyện thì người lớn mới vui, mới yêu thương mình. Quy tắc này giống hệt việc dùng cọc gỗ trói voi vậy đó!
Trẻ con thông minh lắm, nhận phản hồi từ bên ngoài nhiều lần là hiểu ngay: Người lớn thích trẻ nghe lời, còn những đứa nghịch ngợm, không nghe lời, chống đối thì bị chỉ trích và mắng.
Nên các bé học cách đè nén cảm xúc của chính mình sang một bên, cố gắng tỏ ra ngoan ngoãn, hiểu chuyện để ai cũng thích.
Thế là lớn lên, các bé này trở thành nhóm "người tốt" - không biết từ chối ai, khiến bản thân mệt mỏi không chịu nổi luôn á!
Mặt khác, bản tính con người vốn muốn được tự do thể hiện. Hồi nhỏ bị cọc gỗ kiềm chế, không cách nào giải phóng bản tính. Lớn lên sẽ trở thành con người hoàn toàn khác, đi về phía tính cách ngược lại hồi bé.
Trẻ con có thể khóc, không ngoan, không hiểu chuyện trước mặt bạn chứng tỏ nó cảm thấy đủ an toàn khi ở bên bạn, để nó có thể thử các cách giải phóng chính mình. Mà cảm giác "được yêu thương" trọn vẹn này, giúp con trẻ trải nghiệm nhiều thứ mới chính là nền tảng để hình thành nhân cách lành mạnh nhất đó!
Nguồn: kenh14.vn