Chắc hẳn bạn từng thắc mắc tại sao bão không bao giờ "ghé thăm" khu vực xích đạo và hiếm khi "vượt biên" giữa Bắc bán cầu và Nam bán cầu nhỉ? Hóa ra câu trả lời liên quan đến cả vật lý lẫn khoa học Trái Đất đấy!
Những cơn gió siêu mạnh của bão được gọi là xoáy thuận nhiệt đới ở nhiều nơi trên thế giới. Nghe tên thì nghĩ nó sẽ quét sạch toàn bộ vùng nhiệt đới rồi, nhưng thực tế thì có một khu vực mà bão gần như... "né" hoàn toàn: đó chính là đường xích đạo.
Các bản đồ ghi lại lịch sử di chuyển của các cơn bão nhiệt đới (hay còn gọi là bão và cuồng phong tùy theo khu vực) cho thấy "chúng rất hiếm khi hình thành ở phạm vi cách vài độ so với đường xích đạo," Gary Barnes - một nhà khí tượng học đã nghỉ hưu tại Đại học Hawaii chia sẻ. (Mỗi độ vĩ độ tương đương khoảng 69 dặm hay 111 km nha!)
**Bí mật nằm ở sức mạnh xoáy của Trái Đất **
Về cơ bản, những luồng gió xoáy khủng khiếp của bão là kết quả của sự bảo toàn momen động lượng do chính sự tự quay của Trái Đất tạo ra. Tại đường xích đạo, dù không khí có vẻ yên ắng thì thực ra Trái Đất và lớp khí quyển phía trên đang "phóng" với tốc độ hơn 1.000 dặm/giờ (1.600 km/giờ) đấy! Chuyển động này theo hướng quay của Trái đất, từ tây sang đông.
Vì chu vi Trái đất lớn nhất ở xích đạo, nên bất cứ thứ gì đứng trên đường xích đạo đều di chuyển nhanh hơn và xa hơn về phía Đông so với những vị trí cách xa xích đạo (như ở phía Bắc hoặc Nam) trong cùng một khoảng thời gian.
Nếu khối không khí di chuyển từ xích đạo lên phía Bắc, nó vẫn sẽ giữ tốc độ di chuyển nhanh về phía Đông so với môi trường xung quanh. Có nghĩa là không khí từ xích đạo khi "lên Bắc" sẽ rẽ phải. Ngược lại, khi "xuống Nam" thì sẽ lệch trái.
**Hiệu ứng Coriolis - "tay phải" của thiên nhiên
**Hiện tượng này gọi là hiệu ứng Coriolis, chính nó giúp kiểm soát hướng xoáy của các cơn bão nhiệt đới. Ở Bắc bán cầu, không khí xoáy sang phải tạo ra chuyển động quay ngược chiều kim đồng hồ, còn ở Nam bán cầu thì ngược lại.
Các cơn bão quay nhờ chuyển động của môi trường xung quanh. Sự chuyển hướng của gió tất nhiên sẽ rất yếu ở gần xích đạo, nhưng lại tăng dần ở vĩ độ cao hơn.
Đây chính là lý do vì sao xoáy thuận nhiệt đới hiếm khi hình thành gần đường xích đạo. Ở vĩ độ cao (xa xích đạo), không khí chuyển động nhanh hơn, gió mạnh hơn, từ đó thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của xoáy thuận nhiệt đới.
**Nhưng mà... vẫn có ngoại lệ! **
Tuy nhiên, vẫn có những trường hợp "phá luật" kỳ lạ, đơn cử như bão nhiệt đới Vamei xuất hiện năm 2001 ở Biển Đông. Cơn bão này tăng cấp trong vòng 2 độ từ đường xích đạo, trong khi hoàn lưu của nó thì thực sự hình thành sớm hơn và xa đường xích đạo hơn. Các nhà khoa học cho rằng những cơn gió tương tác với địa hình của quần đảo Indonesia đã tạo ra vòng xoáy của bão Vamei.
Nếu một cơn bão nhiệt đới cố vượt qua đường xích đạo, nó sẽ bắt đầu hút không khí quay theo hướng ngược lại, vô hình chung khiến cơn bão suy yếu và tan rã. Tuy nhiên, một cơn bão cũng có thể đi qua đường xích đạo ở khoảng cách nhỏ vì vòng quay nghịch vẫn khá nhỏ khi ở vị trí đường xích đạo. Dù vậy, cơn bão cũng không thể vượt xa quá vài độ sang phía bên kia bán cầu được đâu nhé!
Tham khảo Live Science
Nguồn: soha.vn