Bao giờ cũng vậy, trong hội những anh mèo "xịn xò" nhất động vật, hổ, báo đốm, báo hoa mai đều kiểu "forever alone", chỉ riêng sư tử lại hợp group đông như đi team building Vậy đâu là bí mật của sự khác biệt này? Và tại sao các boss mèo lại chọn lối sống trái ngược nhau thế nhỉ?
Sư tử vs Hổ: Ai mới là người khác?
Nhiều người hay nói sư tử đi đàn, hổ đi solo. Nhưng thực ra không hẳn đen trắng như vậy đâu! Sư tử tuy sống theo bầy nhưng đôi khi vẫn "biến hình" thành lone wolf hoặc đi theo squad nhỏ. Còn hổ tuy "FA" nhưng cũng có relationship xã hội nhất định nha!
Ví dụ, các nhà khoa học đã bắt gặp cảnh hổ đực "gentleman" để hổ cái và các bé hổ ăn trước. Đôi khi mẹ hổ và các con đã lớn cũng hợp tác săn mồi kiểu "family goals" Thậm chí tại Công viên Kaziranga, một mẹ hổ còn rủ hai con hổ trưởng thành đi săn tê giác một sừng luôn!
Nhưng có hai điểm khác biệt "căn bản" giữa lifestyle của sư tử và hổ nè:
Một là về "đất đai": Hổ trưởng thành có lãnh thổ riêng được phân định rõ ràng như đánh dấu "private property" vậy. Còn sư tử thì chill hơn, share đất đai với nhau, sống đơn hay đi đàn đều ok, không quá "gắt" về việc phân chia lãnh thổ như hổ.
Hai là quan hệ "máu mủ": Điểm đặc biệt nhất của sư tử là thường sống theo đàn, trong đó có thể có nhiều anh đực cùng lúc. Còn hổ thì khác hẳn, anh hổ và chị hổ thường sống độc lập, không cần ai cả!
Thực tế, sư tử đực và cái chỉ thực sự "couple goals" ở các thảo nguyên Đông Phi thôi (chỗ quay phim tài liệu hay thấy đó). Ở Nam Phi, Tây Phi và một phần Châu Á, sư tử sống theo kiểu "boys' club" và "girls' club" riêng biệt luôn.
Sư tử già có thể "chia đất" cho con cái và những anh em trai sau khi lớn lên. Những con đực bị đuổi khỏi đàn thường liên minh với nhau rồi cùng build một đàn mới. Đôi khi sư tử còn tạo được liên minh cha-con cực ngầu! Nhưng đối với hổ thì khác, hổ con đực lớn lên có thể trở thành "main rival" của bố luôn
Tại sao sư tử lại chọn "đi hội"?
Lý do 1: Con mồi siêu nhiều! Chỉ khi "buffet" con mồi cực kỳ dồi dào thì mới đủ nuôi cả một đàn mèo xịn được. Check số liệu là hiểu liền: Mật độ con mồi nơi hổ Siberia sống chưa đến 100 kg/km2, ở Nam Á nơi hổ Bengal chilling thì từ 1.000 đến 6.000 kg/km2. Nhưng ở Nam Phi là 6.000 kg/km2 còn thảo nguyên Đông Phi thì lên tới 10.000-20.000 kg/km2 luôn!
Vì thế hổ phải giữ lãnh thổ riêng để đảm bảo đủ ăn, đủ uống, đủ chỗ ngủ. Cả anh hổ lẫn chị hổ đều không cho ai xâm phạm "property" của mình, điều này vô tình làm giảm mật độ hổ xuống. Còn sư tử thì share lãnh thổ, sống đàn và tận dụng nguồn mồi dồi dào nên đông hơn hổ nhiều.
Lý do 2: Môi trường quá "trống trải"! Ban đầu các boss mèo đều sống trong rừng, nhưng sư tử sau đó chuyển sang đồng cỏ Châu Phi - nơi thoáng đãng vô cùng. Môi trường mở này giúp xóa bỏ khoảng cách giữa các động vật và thúc đẩy tính xã hội phát triển.
Những anh mèo sống trong rừng như hổ và báo đốm thường săn mồi bằng chiến thuật "phục kích", nhưng thảo nguyên thì không phù hợp với tactic này. Để bắt được những con mồi chạy siêu nhanh, sư tử phải học cách săn theo team!
Tại Vườn quốc gia Etosha, học giả Stein phát hiện ra đàn sư tử đi săn có sự phân công rõ ràng như đánh rank trong game vậy. Vài con phụ trách phục kích ở giữa, vài con bao vây hai bên, và một số con luôn đảm nhận vị trí cố định. Tactics on point!
Lý do 3: Áp lực từ hội "giành cơm"! Không có loài mèo to nào phải đối mặt với nhiều kẻ ăn xác thối như sư tử. Thường là sư tử chưa kịp hoàn thành cuộc săn, kền kền đã phát hiện, và linh cẩu cũng ập đến ngay sau đó.
Chỉ cần có một con sư tử canh là đủ đuổi hầu hết bọn ăn xác, nhưng như vậy nó sẽ không có thời gian để "enjoy" chiến lợi phẩm. Hổ bắt được con mồi lớn thì ăn mất hơn chục ngày. Còn sư tử luôn bị bao vây bởi đám đói khát và không có nhiều thời gian ăn như hổ.
Lúc này, sống theo đàn sẽ là lựa chọn thông minh hơn. Thay vì để mất mồi cho bọn ăn xác, sư tử tất nhiên sẵn sàng share với "family" hơn rồi!
Sư tử được gì khi "đi đàn"?
Tiến sĩ Schaller quan sát thấy tỷ lệ thành công của sư tử solo khi săn ngựa vằn, linh dương đầu bò chỉ khoảng 1/6, còn sư tử đi đàn thì lên 1/3 - gấp đôi luôn!
Nhiều người nghĩ sư tử đi đàn để kiếm ăn dễ hơn. Nhưng plot twist là: tỷ lệ săn mồi thành công của đàn hai con, ba con hay thậm chí cả chục con đều chỉ là 1/3 thôi. Vậy tại sao vẫn có đàn sư tử siêu đông?
Nghiên cứu sâu hơn cho thấy: Mặc dù sư tử solo có tỷ lệ săn mồi thấp, nhưng không phải share nên trung bình mỗi lần thành công sẽ được nhiều thịt hơn (mồi thường là con non).
Còn những squad lớn (5 con trở lên) thường săn được mồi to như trâu rừng, và mỗi con cũng kiếm được nhiều thịt. Nhóm 2-3 con thì "thiệt" nhất: mồi không lớn hơn solo bao nhiêu nhưng phải chia cho đồng đội, nên mỗi con được ít thịt nhất!
Nếu sư tử sống đàn chỉ để kiếm ăn thì phải toàn đàn lớn chứ không phải squad nhỏ 2-3 con. Nhưng thực tế những squad nhỏ này lại rất nhiều trong tự nhiên, và rất hiếm thấy sư tử solo.
Chuyên gia Parker quan sát thấy: Một chị sư tử solo hoàn toàn có thể sống sót, tự săn mồi hoặc cướp mồi từ loài khác mà không chết đói.
Nhưng vấn đề là chị ấy luôn cảm thấy sợ hãi, chỉ chiếm được những vùng đất cằn cỗi nhất, và mỗi khi có sư tử khác xâm lấn thì không thể bảo vệ được, chỉ có thể chạy thôi. Không có nguồn thức ăn ổn định nên không nuôi được con non
Vậy là rõ rồi! Việc tranh thức ăn hay săn mồi theo nhóm không phải điểm mấu chốt khiến sư tử sống đàn, mà chính là áp lực từ cộng đồng! Đối với sư tử, không gì quan trọng hơn đồng đội, lãnh thổ và đàn con.
Nghiên cứu phát hiện: Sư tử sẽ ra ngoài bảo vệ lãnh thổ và "bỏ rơi" đàn con; bất cứ khi nào nghe thấy tiếng gọi của đồng loại, chúng sẽ lao đến ngay lập tức và không bao giờ để bạn mình mạo hiểm một mình. Friendship goals quá đi!
Vì thế, sư tử sống đàn sẽ gây áp lực xã hội lớn lên những con sư tử khác. Trong lịch sử tiến hóa, tính thích hòa đồng của sư tử là không thể thay đổi. Đây cũng là lý do tại sao sư tử Châu Á dù sống trong môi trường giống hổ, bắt mồi giống hổ nhưng vẫn thích đi đàn!
Nguồn: soha.vn