Đầu năm 1868, các tờ báo khắp nước Mỹ đồng loạt rần rần với tin hot: một anh chàng trẻ tuổi ở New Jersey tên Zadock Dederick vừa "chế tạo ra một con người" chạy bằng... hơi nước luôn! Máy móc này được describe là có thể làm được mấy việc quan trọng của con người đấy.
Khi Zadock Dederick tạo ra cỗ máy gọi là "người cơ khí", báo chí lập tức đặt cho anh biệt danh "Frankenstein mới" cực chất. Đến tháng 3, tin này viral đến mức người dân New York xếp hàng dài ngoài đại lộ Broadway chỉ để được chiêm ngưỡng kỳ quan này với mắt mình
Zadock Dederick (có tài liệu ghi là Zadoc) lúc đó mới khoảng 20 tuổi, làm thợ cơ khí và chế tạo khuôn. Anh dành nhiều năm mày mò phát triển nguyên mẫu "người cơ khí". Anh mở xưởng trưng bày ngay đối diện nơi từng là Bảo tàng Mỹ thuật P.T. Barnum ở Hạ Manhattan. Muốn vào xem phải bỏ ra 25 xu nhé!
Bên trong, "người máy hơi nước" được trưng bày cho mọi người chiêm ngưỡng. Cái robot này trông giống hệt ông già trong trò chơi Monopoly (cờ tỷ phú) ấy, chỉ khác là body mập ú được làm bằng máy móc, có còi hơi thay miệng, động cơ giấu trong lồng ngực to như thùng phi, và ống khói đội đầu như mũ chóp cao chót vót
Hình nhân nặng gần 250kg này chạy bằng động cơ hơi nước 4 mã lực, có thể kéo xe kéo hoặc xe ngựa chill phết. Đôi chân khớp kép giúp nó di chuyển linh hoạt. Ngoại hình cũng được chỉn chu với găng tay, áo khoác lịch sự và khuôn mặt trắng men kèm bộ ria mép rậm kiểu quý ông xưa.
Dederick kỳ vọng phát minh này có thể phục vụ giao thông công cộng hoặc lao động, kiểu thay thế ngựa ấy. Cả người máy lẫn xe kéo nặng khoảng 1 tấn, chi phí chế tạo khoảng 3.000 USD (quy ra tiền 2025 thì hơn 70.000 USD luôn đó)
Anh cùng cộng sự Isaac Grass đã ấp ủ, xây dựng và tinh chỉnh cỗ máy này trong nhiều năm. Người máy được gọi là Steam Man of Newark (người hơi nước ở Newark), nhưng anh thợ đặt biệt danh cho nó là "Daniel Lambert", theo tên một cai ngục Anh thế kỷ 18 nổi tiếng với cân nặng hơn 300kg.
Tờ New York Express khi đó chỉ chê duy nhất một điểm ở robot này: "Vào sáng sớm, ông ta xuất hiện khá lôi thôi – và... không mặc quần"
Phát minh này không chỉ để giải trí nha. Nhiều người ủng hộ cho rằng nó có thể thay thế hoàn toàn ngựa kéo. Tờ The Friend năm 1868 viết rằng cỗ máy có thể "đi hoặc chạy theo lệnh, theo bất kỳ hướng nào, gần như ở bất kỳ tốc độ nào, kéo theo tải trọng mà bình thường phải cần đến ba con ngựa khỏe mới làm nổi".
Trong bối cảnh công nghiệp hóa, mở rộng lãnh thổ và di dân tăng nhanh, người máy hơi nước này trở thành biểu tượng của sự thay đổi. "Chỉ cần 9kg áp suất hơi là ông ta có thể vận hành", Dederick nói trên tờ The St. Louis Republic, "và 20 xu tiền than là đủ cho cả ngày". Đây là "nhân công" lao động không biết mệt, khỏe hơn cả người và ngựa, vừa hứa hẹn lợi ích cho giới giàu có, vừa gợi liên tưởng khó chịu đến chế độ nô lệ.
Phản ứng với phát minh này rất đa dạng. Giới khoa học khuyên nên kiên nhẫn, Scientific American nhận định phát minh "dù có triển vọng nhưng còn xa mới hoàn thiện".
Phóng viên Flag Of Our Union gọi Dederick là "Frankenstein mới." Trong khi đó, American Artisan and Patent Record lại chế nhạo: "Năm phụ nữ đã viết thư đặt mua người chồng bằng gang này, và một quý ông thì hỏi mua vợ"
Là nhà phát minh trẻ, Dederick đại diện cho hình mẫu "tự lập" kiểu Mỹ – nơi tài năng và lợi nhuận có thể đến với bất kỳ công dân bình thường nào. Vậy cỗ máy của Dederick thật sự có công dụng hay chỉ là một trò gợi mở viễn cảnh tương lai?
Báo chí năm 1868 ghi nhận rằng vị trí địa điểm đặt robot tận dụng ngay "cơn sốt hỏa hoạn" khi bảo tàng đối diện vừa bị cháy và vẫn đang thu hút sự chú ý. Tuy nhiên, mỗi khi có yêu cầu về việc trình diễn đầy đủ khả năng của robot này thì những người tổ chức luôn có lý do ngăn cản – hoặc căn phòng quá nhỏ, hoặc công ty bảo hiểm phản đối
Kết cục, người máy Newark chỉ tồn tại trong thời gian ngắn. Chưa đầy một năm sau, tờ Monmouth Democrat ở New Jersey gọi đây là một "trò bịp tai hại", cho biết cỗ máy đã được rao bán. Và robot này cũng chưa bao giờ đi được trên đường như tin đồn. Plot twist: dù vậy, di sản nó để lại là rất to lớn – dù không như Dederick mong muốn
Trong bối cảnh tỷ lệ biết chữ tăng, in ấn giá rẻ, bản sắc Mỹ toàn cầu hóa và tiểu thuyết giá rẻ (dime novel) đang thịnh hành, Người máy hơi nước trở thành chất liệu tuyệt hảo cho các câu chuyện phiêu lưu.
Nguồn: soha.vn
Khi Zadock Dederick tạo ra cỗ máy gọi là "người cơ khí", báo chí lập tức đặt cho anh biệt danh "Frankenstein mới" cực chất. Đến tháng 3, tin này viral đến mức người dân New York xếp hàng dài ngoài đại lộ Broadway chỉ để được chiêm ngưỡng kỳ quan này với mắt mình
Zadock Dederick (có tài liệu ghi là Zadoc) lúc đó mới khoảng 20 tuổi, làm thợ cơ khí và chế tạo khuôn. Anh dành nhiều năm mày mò phát triển nguyên mẫu "người cơ khí". Anh mở xưởng trưng bày ngay đối diện nơi từng là Bảo tàng Mỹ thuật P.T. Barnum ở Hạ Manhattan. Muốn vào xem phải bỏ ra 25 xu nhé!
Bên trong, "người máy hơi nước" được trưng bày cho mọi người chiêm ngưỡng. Cái robot này trông giống hệt ông già trong trò chơi Monopoly (cờ tỷ phú) ấy, chỉ khác là body mập ú được làm bằng máy móc, có còi hơi thay miệng, động cơ giấu trong lồng ngực to như thùng phi, và ống khói đội đầu như mũ chóp cao chót vót
Hình nhân nặng gần 250kg này chạy bằng động cơ hơi nước 4 mã lực, có thể kéo xe kéo hoặc xe ngựa chill phết. Đôi chân khớp kép giúp nó di chuyển linh hoạt. Ngoại hình cũng được chỉn chu với găng tay, áo khoác lịch sự và khuôn mặt trắng men kèm bộ ria mép rậm kiểu quý ông xưa.
Dederick kỳ vọng phát minh này có thể phục vụ giao thông công cộng hoặc lao động, kiểu thay thế ngựa ấy. Cả người máy lẫn xe kéo nặng khoảng 1 tấn, chi phí chế tạo khoảng 3.000 USD (quy ra tiền 2025 thì hơn 70.000 USD luôn đó)
Anh cùng cộng sự Isaac Grass đã ấp ủ, xây dựng và tinh chỉnh cỗ máy này trong nhiều năm. Người máy được gọi là Steam Man of Newark (người hơi nước ở Newark), nhưng anh thợ đặt biệt danh cho nó là "Daniel Lambert", theo tên một cai ngục Anh thế kỷ 18 nổi tiếng với cân nặng hơn 300kg.
Tờ New York Express khi đó chỉ chê duy nhất một điểm ở robot này: "Vào sáng sớm, ông ta xuất hiện khá lôi thôi – và... không mặc quần"
Phát minh này không chỉ để giải trí nha. Nhiều người ủng hộ cho rằng nó có thể thay thế hoàn toàn ngựa kéo. Tờ The Friend năm 1868 viết rằng cỗ máy có thể "đi hoặc chạy theo lệnh, theo bất kỳ hướng nào, gần như ở bất kỳ tốc độ nào, kéo theo tải trọng mà bình thường phải cần đến ba con ngựa khỏe mới làm nổi".
Trong bối cảnh công nghiệp hóa, mở rộng lãnh thổ và di dân tăng nhanh, người máy hơi nước này trở thành biểu tượng của sự thay đổi. "Chỉ cần 9kg áp suất hơi là ông ta có thể vận hành", Dederick nói trên tờ The St. Louis Republic, "và 20 xu tiền than là đủ cho cả ngày". Đây là "nhân công" lao động không biết mệt, khỏe hơn cả người và ngựa, vừa hứa hẹn lợi ích cho giới giàu có, vừa gợi liên tưởng khó chịu đến chế độ nô lệ.
Phản ứng với phát minh này rất đa dạng. Giới khoa học khuyên nên kiên nhẫn, Scientific American nhận định phát minh "dù có triển vọng nhưng còn xa mới hoàn thiện".
Phóng viên Flag Of Our Union gọi Dederick là "Frankenstein mới." Trong khi đó, American Artisan and Patent Record lại chế nhạo: "Năm phụ nữ đã viết thư đặt mua người chồng bằng gang này, và một quý ông thì hỏi mua vợ"
Là nhà phát minh trẻ, Dederick đại diện cho hình mẫu "tự lập" kiểu Mỹ – nơi tài năng và lợi nhuận có thể đến với bất kỳ công dân bình thường nào. Vậy cỗ máy của Dederick thật sự có công dụng hay chỉ là một trò gợi mở viễn cảnh tương lai?
Báo chí năm 1868 ghi nhận rằng vị trí địa điểm đặt robot tận dụng ngay "cơn sốt hỏa hoạn" khi bảo tàng đối diện vừa bị cháy và vẫn đang thu hút sự chú ý. Tuy nhiên, mỗi khi có yêu cầu về việc trình diễn đầy đủ khả năng của robot này thì những người tổ chức luôn có lý do ngăn cản – hoặc căn phòng quá nhỏ, hoặc công ty bảo hiểm phản đối
Kết cục, người máy Newark chỉ tồn tại trong thời gian ngắn. Chưa đầy một năm sau, tờ Monmouth Democrat ở New Jersey gọi đây là một "trò bịp tai hại", cho biết cỗ máy đã được rao bán. Và robot này cũng chưa bao giờ đi được trên đường như tin đồn. Plot twist: dù vậy, di sản nó để lại là rất to lớn – dù không như Dederick mong muốn
Trong bối cảnh tỷ lệ biết chữ tăng, in ấn giá rẻ, bản sắc Mỹ toàn cầu hóa và tiểu thuyết giá rẻ (dime novel) đang thịnh hành, Người máy hơi nước trở thành chất liệu tuyệt hảo cho các câu chuyện phiêu lưu.
Nguồn: soha.vn