Các anti cứ kêu là Mỹ đang tách khỏi drama thế giới. Nhưng mà thực sự đây có phải chiến lược mới của Mỹ không hay chỉ là "truyền thuyết" mà Washington đang cố gắng xây dựng thôi?
Nhiều người phàn nàn rằng ông Obama đang cố "rút lui" hay "né" các vấn đề quốc tế. Mặt ngoài thì trông có vẻ vậy thật, nhưng nếu soi kỹ từng khu vực trên thế giới sẽ thấy "chính sách rút lui" của Mỹ thực chất là cái gì đây.
Ở châu Á – Thái Bình Dương, chiến lược "tái cân bằng" của chính quyền Obama bao gồm cả chiến lược kinh tế, quân sự và ngoại giao khủng hơn hẳn so với 8 năm trước. Điều này có nghĩa là tăng cường quan hệ với các bro thân như Hàn Quốc, Nhật Bản và Philippines, làm cho mối quan hệ này xịn hơn cả mấy thập kỷ trước nữa.
Nó cũng có nghĩa là Mỹ đang kiếm thêm đồng minh mới, như phát triển quan hệ với Ấn Độ và các quốc gia Đông Nam Á nữa.
Với Việt Nam, Lào và cả Myanmar, chính quyền Mỹ đã mở rộng hợp tác về quân sự, chính trị và kinh tế luôn. Ông Obama còn đàm phán Hiệp định TPP – một trong những thỏa thuận thương mại tham vọng nhất trong lịch sử nước Mỹ nếu được Quốc hội pass, giúp tạo ra hàng nghìn việc làm và một thị trường mới cho Mỹ.
Tất cả những động thái này đều cần thiết để Mỹ có thể kiềm chế sự lên ngôi của Trung Quốc và xây dựng nền tảng vững chắc để đối phó với Bắc Kinh.
Nhìn vào toàn bộ các chính sách trên thì khó mà nói Mỹ đang rút lui khỏi các vấn đề thế giới được nhỉ?
Ở khu vực Mỹ Latin, Hoa Kỳ đã có vị thế mạnh hơn nhiều về kinh tế, ngoại giao, chính trị và quân sự so với mấy thập kỷ trước. So với 8 năm trước khi Mỹ bị coi là "kẻ bị bỏ rơi" với nhiều quốc gia Mỹ Latin, giờ đây Washington đã comeback mạnh mẽ.
Và việc bình thường hóa quan hệ với Cuba thực sự đã mở ra trang mới cho vị trí leader của Mỹ trong khu vực. Vậy mà gọi là rút lui á?
Hoặc nhìn sang châu Phi, nơi ông Obama đã mở rộng chiến dịch chống khủng bố quan trọng, hỗ trợ tài chính, huấn luyện quân sự và đặt "dấu chân" khắp nơi từ Nigeria đến Libya đến Somalia, cũng như giúp đẩy lùi dịch Ebola, cứu sống hàng chục nghìn người châu Phi. Nếu đây là giảm bớt thì chắc Mỹ đã làm "hơi quá tay" rồi đấy.
Còn châu Âu thì sao? Lục địa này đang phải đối mặt với quá nhiều thách thức bất thường, từ khủng hoảng kinh tế, đến Brexit, khủng hoảng tị nạn, chủ nghĩa dân túy cánh hữu và một Putin "hiếu chiến" ở Nga.
Không thách thức nào trong số đó là kết quả của việc "rút lui" của Mỹ cả. Thực ra, Mỹ có vị thế chính trị tốt hơn ở châu Âu so với một thập kỷ trước, ông Obama là leader được yêu thích và có uy tín ở lục địa này, thậm chí còn cao hơn cả hầu hết các leader của chính các nước châu Âu luôn.
Về kinh tế, Mỹ cũng đang trong quá trình đàm phán một thỏa thuận thương mại mới tham vọng với châu Âu, đó là Hiệp định thương mại tự do xuyên Đại Tây Dương (TTIP).
Về quân sự, Mỹ đang nhanh chóng chuyển đổi tình hình quân sự ở châu Âu, tăng gấp bốn ngân sách quốc phòng tại đây, chuyển các lực lượng mặt đất sang Trung và Đông Âu để đối phó với mối đe dọa từ Nga, lắp đặt các hệ thống phòng vệ tên lửa. Những hành động này không có nghĩa là Mỹ làm ít đi chút nào.
Nói về các vấn đề lớn hơn như biến đổi khí hậu hoặc mối đe dọa từ vũ khí hạt nhân. Hiệp định về biến đổi khí hậu tại Paris năm ngoái hay các biện pháp tại Hội nghị An ninh hạt nhân sẽ không thể thực hiện được nếu Mỹ "rút lui" khỏi các vấn đề này.
Thực tế, vai trò leader của Washington là chất xúc tác không thể thiếu để đi đến thành công. Như ông Obama đã nói, khó có thể hình dung một cuộc họp quốc tế lại thành công nếu Mỹ không phải là nước đứng ra thiết lập chương trình nghị sự, lên khung kế hoạch hay đi đầu trong các khoản đóng góp.
Trong những việc này, sẽ không một nước nào tìm đến Moscow hay Bắc Kinh đâu.
Và không thể không nhắc đến Trung Đông, khu vực trọng tâm của sự vô lý trong chính sách rút lui mà Mỹ tuyên bố. Việc Mỹ xác nhận sẽ rút quân khỏi Trung Đông có thể là một "báo động giả" đấy.
Ví dụ, dấu ấn quân sự của Mỹ ở khu vực lớn hơn rất nhiều so với trước sự kiện 11/9, bao gồm hơn 35.000 binh lính, hàng trăm máy bay chiến đấu, tàu chiến và những loại vũ khí hiện đại nhất thế giới. Sự hợp tác an ninh của Mỹ với các đồng minh Trung Đông ngày càng mạnh hơn nữa.
Washington đã tăng cường hợp tác tình báo và quân sự với Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) trong thế kỷ 21 bằng cách nâng cao năng lực chống lại các mối đe dọa hiện đại cũng như khả năng tác chiến cùng nhau. Mỹ cũng cung cấp cho Israel những trang thiết bị quân sự xịn nhất và hỗ trợ tài chính hào phóng nhất.
Ngoài ra, Mỹ cũng duy trì mối quan hệ đối tác quân sự độc nhất với Ai Cập bất chấp những chỉ trích từ phía lực lượng cánh tả, cánh hữu kêu gọi Mỹ cắt bỏ mối quan hệ này.
Trong cuộc chiến chống IS, Mỹ càng khó có thể thực hiện chính sách rút lui. Mỹ hiện có 5.000 lính ở Iraq và vài trăm lực lượng đặc nhiệm mặt đất ở Syria. Mỹ cũng cung cấp hàng trăm tấn đạn dược và vũ khí quân sự hạng nặng cho chính phủ Baghdad và lực lượng người Kurds cũng như tham gia huấn luyện các lực lượng Syria.
Từ tháng 9/2014, dưới thời ông Obama, các lực lượng Mỹ đã tiến hành hơn 11.000 cuộc không kích ở Iraq và Syria, tiêu diệt gần 25.000 phiến quân IS. Vậy mà gọi là rút lui quân sự sao?
Vậy tại sao câu chuyện về việc rút lui của Mỹ vẫn còn hot? Có hai lý do có thể kể ra đây. Thứ nhất, nó phản ánh những lo ngại hợp lý của các đồng minh Mỹ trên khắp thế giới về sự thay đổi mà họ đang phải đối mặt và những mối lo ngại này được phản ánh trong phòng hội nghị của Washington.
Các đối tác của Mỹ ở châu Á, châu Âu và Trung Đông đều cảm thấy lo lắng về sự gia tăng bất ổn an ninh trong khu vực và những thách thức liên tiếp từ Trung Quốc, Nga và Iran. Các nước này đều muốn Mỹ làm nhiều hơn và tất cả đều có những tham vọng tối đa về những gì Washington có thể làm được và nên làm.
Tuy nhiên, dù Mỹ có những lợi ích to lớn ở tất cả các khu vực này thì cũng không thể làm được hết mọi thứ. Vì vậy, theo lý thuyết, Washington sẽ phải khiến cho các đồng minh hiểu rằng Mỹ đã cố gắng làm nhiều hơn thế và việc phân phối lợi ích chung giờ đây cần phải được giải quyết một cách khác đi.
Lý do thứ hai nằm ở những bất đồng trong chính sách ngoại giao tại Nhà Trắng. Trong gần 8 năm qua, phe bảo thủ luôn vẽ lên một bức tranh biếm họa cho thấy ông Obama là một người yếu ớt, vô tích sự và ngoại lai.
Đây cũng là một phần trong các chương trình tranh luận của đảng Cộng hòa (GOP) suốt một thập kỷ qua khi đảng này bị các học giả miêu tả là "kẻ đứng ngoài nổi loạn". GOP dường như đã trở thành một cỗ máy tạo ra những câu chuyện "thần thoại" về nước Mỹ.
Quay trở lại thực tế, đối với ông Obama, sức mạnh quân sự vẫn là yếu tố hết sức cần thiết. Hãy xem xét lại những gì Mỹ đang triển khai ở châu Á, châu Âu và Trung Đông ngày nay. Dưới thời ông Obama, Mỹ đã cách mạng hóa việc sử dụng máy bay không người lái, các lực lượng đặc nhiệm hay vũ khí điện tử thế nào.
Tuy nhiên, vẫn có nhiều ý kiến trong các cuộc tranh luận chính sách ngoại giao cho rằng, khái niệm "tham gia" với tư cách leader có nghĩa là Mỹ luôn phải là người đi đầu, một mình và có thể cho nổ tung mọi thứ nếu muốn.
Hay trong lĩnh vực quân sự, sự can thiệp có nghĩa là phải dùng một số lượng lớn binh lính trên mặt đất và mọi gánh nặng sẽ dồn cho 1% dân số Mỹ phục vụ trong quân đội.
Vì vậy, cuộc tranh luận này không thực sự là giữa việc "tham gia" hay "không tham gia", mà là việc chính sách nào phù hợp nhất với Mỹ để theo đuổi lợi ích và vai trò leader trong tương lai.
Tổng thống Obama và cựu Ngoại trưởng Hillary Clinton cùng chia sẻ một quan điểm và phe chỉ trích vị thế của nước Mỹ trên trường quốc tế đứng ở phe còn lại.
Nguồn: soha.vn