Giống như bao nước châu Phi khác, Ghana đang phải "cháy túi" dùng tiền bán tài nguyên thiên nhiên để trả nợ cho Trung Quốc. Câu chuyện này nghe buồn lắm luôn
Khi cây xanh biến mất vì "cơn khát" bô-xít
Một ngày nắng đẹp cuối mùa mưa, chị Viva Dede - một nông dân trồng ca cao - đang miệt mài làm việc tại Khu bảo tồn rừng rậm Atewa ở Ghana. Nơi này cách thủ đô Accra tầm 2 tiếng lái xe về phía bắc, chill phết đấy!
Theo SCMP, khung cảnh "xịn sò" nguyên sơ ở đây đang bị đe dọa nặng nề bởi lũ thợ đào vàng "chui"
"Họ chẳng hỏi han ai, cứ chặt cây lung tung luôn," chị Dede kể.
Viện Tài nguyên Thế giới (WRI) cho biết Ghana đang dẫn đầu về tốc độ phá rừng trên toàn cầu, và hoạt động khai thác khoáng sản chính là thủ phạm số 1. Đất đai và nguồn nước bị nhiễm đầy thủy ngân, chì, xyanua - nghe thôi đã thấy nguy rồi
Nhưng mà, người dân lại có thể kiếm ra tiền từ việc làm ở các mỏ không cần giấy phép. Vợ chồng chị Dede mất tới 3 tuần để đốt 1/4 héc-ta đất trồng trọt, trong khi làm ở mỏ vàng "chui" thì mỗi ngày kiếm được 200 Ghana cedi (tầm 36 USD) - khá đấy nhỉ!
"Nơi nào có bô-xít là nơi đó có job," chị Dede nói, ám chỉ đến kế hoạch khai thác mỏ bô-xít của chính phủ ở Atewa.
Chị Dede nghĩ rằng các mỏ bô-xít sẽ cải thiện đời sống kinh tế địa phương. Real không nhỉ?
Ghana đang đặt mục tiêu dùng tiền bán bô-xít và quặng nhôm để trả cho deal 2 tỷ USD với Sinohydro Corp - một công ty nhà nước Trung Quốc - để xây đường và cầu.
Tháng 5 vừa rồi, chính phủ tổng thống Nana Akufo-Addo mời nhà đầu tư quốc tế đấu thầu khai thác bô-xít ở Atewa, Nyinahin và Awaso - tổng giá trị ước tính lên đến 460 tỷ USD luôn (con số khủng vãi!)
Ghana còn lập luôn một công ty nhà nước tên là Tập đoàn Phát triển Nhôm Toàn diện để đẩy mạnh ngành này nữa.
Môi trường: Nạn nhân thầm lặng
Dù nhiều người "mê" mấy công việc lương cao, nhưng cũng có nhiều người phản đối dữ dội deal này. Các nhà môi trường đã dẫn đầu hàng loạt cuộc biểu tình, thu thập hơn 160.000 chữ ký phản đối kể từ khi thỏa thuận được ký năm 2017.
Atewa thuộc Rừng nhiệt đới Thượng Guinea - được WWF xếp vào top hệ sinh thái quan trọng nhất hành tinh đấy!
Khu rừng này đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc chống biến đổi khí hậu. Ngày xưa nó bao phủ hơn 103 triệu héc-ta từ Sierra Leone đến Togo. Nhưng giờ mất tới 80% diện tích rồi, và Ghana đang giữ phần lớn diện tích rừng còn sót lại
Nơi đây là nhà của tê tê, khỉ mangabey mũi trắng, nhiều loài bướm sắp tuyệt chủng và vô số sinh vật độc đáo không tìm thấy ở đâu khác trên Trái Đất. Khu bảo tồn còn là nguồn của ba dòng sông lớn ở Ghana: Ayensu, Birim và Densu - cung cấp nước cho 5 triệu người đấy nhé!
Các nhà khoa học địa phương cảnh báo việc khai thác bô-xít sẽ cần nhiều hoạt động "xới tung" bề mặt rừng, ảnh hưởng siêu nặng đến rừng và hệ sinh thái.
Chính phủ Ghana cho biết khoản đầu tư của Trung Quốc bao gồm 50 triệu USD xây cảng ở thủ đô. Bắc Kinh còn rót 7,3 triệu USD xây căn cứ quân sự của nước này nữa.
Nhưng deal khai thác khoáng sản với TQ đã bị "ném đá" vì nguy cơ môi trường quá cao. Bắc Kinh cũng có deal tương tự với Guinea: đổi khai thác bô-xít lấy khoản vay 20 tỷ USD xây dựng cơ sở hạ tầng.
Ghana là nhà sản xuất vàng lớn thứ 2 châu Phi và thứ 10 thế giới năm 2018. Gần đây, hoạt động khai thác "chui" đã làm ô nhiễm nguồn nước nghiêm trọng, phá rừng tràn lan và đe dọa sản phẩm xuất khẩu trụ cột khác là ca cao.
Chính phủ Ghana ước tính cần tới 29 tỷ USD để khắc phục hậu quả môi trường do lũ thợ mỏ "chui" gây ra (số tiền khủng vl!). Ghana đã dùng dữ liệu vệ tinh của NASA để đối phó với khai thác bất hợp pháp. Dù vậy, năm ngoái họ vẫn gỡ bỏ lệnh cấm khai thác quy mô nhỏ được áp từ năm 2017.
Các nhà phê bình cho rằng khai thác bô-xít sẽ gây thiệt hại môi trường ngày càng lớn. "Atewa đang dần trở thành hòn đảo bị bao vây bởi các mỏ khoáng sản," Daniel Kwamena Ewur - nhà quản lý tài nguyên của tổ chức A Rocha - chia sẻ.
Lời hứa suông và hiện thực phũ phàng
Công ty Bô-xít Ghana đã đổi chủ nhiều lần kể từ khi thành lập năm 1941. Chủ hiện tại là tập đoàn khoáng sản TQ Bosai. Năm 2009, Bosai mua 80% cổ phần từ đại gia đa quốc gia Rio Tinto.
Quặng từ các mỏ được chuyển đến cảng Takoradi để xuất khẩu. Bụi từ khai thác và vận chuyển gây ra vấn đề sức khỏe nghiêm trọng cho dân địa phương. Người dân kể rằng công ty đã hứa xây bệnh viện, trường học để đổi lấy việc khai thác tài nguyên.
Thế nhưng trên thực tế không có công trình nào hoàn thành và 1/4 người dân vẫn sống trong cảnh mất điện. Tháng 6 vừa rồi, một số văn phòng và xe tải bị công nhân đốt vì họ không được trả lương đầy đủ - drama quá đi!
"Trung Quốc không giúp đỡ Ghana. Cũng chẳng giúp gì châu Phi cả," Oteng Adjei - thành viên hội đồng địa phương Kwabeng, một thị trấn khác bị ảnh hưởng bởi mỏ Atewa - cho biết. "Hãy nhìn lớp bụi đỏ ở Awaso. Họ thậm chí còn không có đường để đi."
Trong bối cảnh đó, những nông dân như chị Dede hiểu rằng họ khó có thể được nhận vào làm tại các mỏ bô-xít hợp pháp vì nhiều lý do.
Các mỏ "chui" thường thuê nhiều người để tận dụng sức lao động chân tay, còn mỏ hợp pháp dùng máy móc phức tạp để tăng sản lượng và đảm bảo an toàn.
"Họ đã khai thác tài nguyên ở đây rất lâu rồi. Câu hỏi là chúng tôi nhận được gì? Chỉ có nhà đầu tư và công ty khoáng sản hưởng lợi thôi," một người dân Ghana bức xúc nói.
Nguồn: soha.vn