Nghe hơi sci-fi nhưng mà real đấy các bạn ơi! Giới khoa học vừa "flex" một phát minh cực đỉnh có thể khiến chúng ta phải suy nghĩ lại về giới hạn của khoa học
## "Vườn ươm" phôi người - Nghe như phim viễn tưởng nhưng là thật 100%
Trên tạp chí Nature (tạp chí xịn xò bậc nhất nha), các nhà khoa học vừa giới thiệu một thiết bị kênh vi lỏng cực kỳ đột phá. Món này có khả năng tạo ra cùng lúc vô vàn thực thể sống giống hệt phôi người giai đoạn siêu sớm luôn á!
Nghe có vẻ cool phết đúng không? Nhưng mà cũng hơi... creepy một tí Câu hỏi đặt ra là: liệu thiết bị này có mở đường cho việc sản xuất hàng loạt phôi thai "tổng hợp" không nhỉ?
Trước giờ, các nhà khoa học cũng đã tạo được phôi thai tổng hợp rồi (gọi là "embryoids" nghe fancy ghê). Họ làm bằng cách "dắt" tế bào gốc con người phát triển thành các cấu trúc có trong phôi người giai đoạn cực kỳ sớm.
Các cấu trúc này bao gồm epiblats (mấy tế bào gốc "OG" chụm lại tạo nên thai nhi), túi ối, và hai mảng tế bào - một phát triển thành phần trên (đầu và thân), một phát triển thành phần dưới (hai chân) của thai nhi.
Càng nghiên cứu sâu, các nhà khoa học càng muốn tạo phôi hoàn chỉnh hơn. Nhưng đôi khi họ cũng tự hỏi: "Mình có nên làm điều này không ta?"
## Thiết bị "thần thánh" tạo chục phôi chỉ trong vài ngày
Giờ đây, nghiên cứu mới trên Nature đã đưa mọi thứ lên level mới hẳn. Các nhà khoa học có thể tạo phôi người giai đoạn siêu sớm không phải từng cái một nữa, mà là hàng loạt trong thời gian ngắn luôn!
"Hệ thống mới này cho phép chúng tôi đạt hiệu quả vượt trội để tạo các cấu trúc giống phôi người", phó giáo sư Jianping Fu tại Đại học Michigan chia sẻ.
Thiết bị do ông và team tạo ra trông như tấm vuông mỏng bằng silicon. Mỗi tấm có 4 giếng phát triển xung quanh một kênh hẹp. Các nhà khoa học chỉ cần bỏ tế bào muốn phát triển vào đó (có thể là tế bào gốc phôi người, tế bào gốc đa năng cảm ứng, hoặc bất kỳ loại tế bào gốc nào có thể "lập trình lại" từ tế bào trưởng thành).
Sau đó, họ thêm hóa chất vào giếng bên cạnh để kích thích tế bào phát triển thành các cấu trúc chính của phôi người. Một giếng khác thì có sẵn gel bắt chước thành tử cung rồi.
Fu cho biết thiết bị nuôi phôi hiện tại tỉ lệ thành công thấp lắm, chỉ có 5% cơ hội để các cụm tế bào gốc epiblats hình thành cấu trúc phôi. Nhưng hệ thống của ông có thể kiểm soát môi trường nuôi cấy để đẩy tỉ lệ lên tận 90% luôn! Buff gấp 18 lần á nghen
Mỗi thiết bị này có thể tạo khoảng chục phôi chỉ trong vài ngày. Nếu xây dựng một "vườn ươm" với nhiều thiết bị cùng lúc, có thể tạo ra hàng trăm thậm chí hàng ngàn phôi cơ!
## "Quyền năng" mới của giới khoa học - Xịn nhưng cũng hơi nguy hiểm
Fu gọi bước tiến này là "cột mốc mới thú vị" cho lĩnh vực nghiên cứu phôi thai giai đoạn sớm. Thiết bị vi lỏng sẽ trang bị cho các nhà khoa học một "quyền năng" mạnh mẽ để nhìn vào sự phát triển của con người từ những giây phút đầu tiên sự sống hình thành.
"Các cấu trúc giống phôi người này có tiềm năng rất lớn, hứa hẹn sẽ mở ra cái mà chúng ta gọi là hộp đen của sự phát triển con người", Fu nói.
"Hộp đen" ông nói đến chính là khoảng thời gian đầu tiên sau khi tinh trùng thụ tinh với trứng. Đó là lúc phôi nằm trong cơ thể người phụ nữ và gần như các nhà khoa học không thể can thiệp để nghiên cứu.
Đáng tiếc là chính giai đoạn giữa 2 và 4 tuần sau thụ thai này lại là thời điểm nhiều trường hợp sảy thai xảy ra, và dị tật bẩm sinh nghiêm trọng có thể hình thành
Giờ với thiết bị mới này, Fu hy vọng sẽ cung cấp cho các nhà khoa học công cụ để tìm hiểu các vấn đề sức khỏe quan trọng, bao gồm cách ngăn ngừa dị tật bẩm sinh và sảy thai.
Ngoài ra, các nhà nghiên cứu có thể dùng lượng phôi lớn này để sàng lọc thuốc, giúp xác định xem thuốc có an toàn cho phụ nữ mang thai hay không. "Những nghiên cứu như vậy có thể dẫn đến rất nhiều điều tốt đẹp," Fu nói.
Đồng ý với ông, Ali Brivanlou - nhà phôi học tại Đại học Rockefeller ở New York nhận định: "Đó là một tiến bộ lớn, thứ sẽ mang lại cho chúng ta những kiến thức về sự phát triển ban đầu của con người. Chúng ta đang mở cánh cửa sổ để nhìn vào giai đoạn phát triển của phôi mà chúng ta chưa từng thấy trước đây. Những hiểu biết này thực sự là Chén Thánh của phôi thai người".
## Lo ngại đạo đức: Ngày mai có "người tổng hợp" thật không?
Các nhà khoa học và đạo đức sinh học khác cũng đồng ý với Brivanlou và Fu. Nhưng họ cảnh báo thêm rằng nghiên cứu này đặt ra những vấn đề rất nhạy cảm.
"Nhóm nghiên cứu cần hết sức cẩn thận để không mô hình hóa tất cả các khía cạnh của phôi người đang phát triển, để có thể tránh mối lo ngại rằng mô hình phôi thai này một ngày nào đó có thể trở thành một đứa trẻ nếu đặt nó vào bụng mẹ", Insoo Hyun - nhà sinh học tại Trường Y Harvard cho biết.
Cũng vì những lo ngại như vậy, Fu nói rằng ông đã phải cố tình tạo ra những phôi không hoàn chỉnh, cố lái nó tránh phát triển thành phôi người hoàn thiện. Những phôi này chỉ "giống một phần của phôi người" mà thôi. Chúng bị làm cho khuyết thiếu các cấu trúc quan trọng, chẳng hạn như giai đoạn đầu của nhau thai và túi noãn hoàng cung cấp dinh dưỡng cho phôi.
"Tôi hiểu rằng có những người rất nhạy cảm khi thấy rằng bạn có thể sản xuất ồ ạt các cấu trúc phôi có tổ chức. Mọi người sẽ lo ngại. Tôi hiểu điều đó. Tôi đoán chúng tôi đang tiến tới ranh giới", Fu nói.
"Nhưng tôi muốn làm rõ 100% rằng chúng tôi không có ý định tạo ra một cấu trúc tổng hợp giống như một phôi thai hoàn chỉnh của con người. Chúng tôi không có ý định làm điều đó".
Khen cách tiếp cận của Fu, nhưng một số nhà khoa học khác cũng nhấn mạnh lo ngại về việc ranh giới bị phá vỡ. "Đó có phải là phiên bản sớm của mô hình Frankenstein không?", nhà sinh vật học Daniel Sulmasy tại Đại học Georgetown nói. "[Một ngày nào đó bạn có thể] lấy các bộ phận khác nhau và ghép chúng lại để cố gắng tạo ra một sinh vật".
"Nếu ai đó cố gắng làm điều đó, thậm chí ở giai đoạn đầu tiên của sự phát triển phôi thai, và rồi họ [không hủy phôi mà] cố gắng giữ nó phát triển lâu hơn nữa, đó sẽ là một vấn đề", Sulmasy nói.
Những tiến bộ nhanh chóng trong việc tạo ra phôi người đã thúc đẩy Hiệp hội Nghiên cứu Tế bào gốc Quốc tế đưa ra một đánh giá, quy định các hướng dẫn và giới hạn các nghiên cứu trong lĩnh vực này.
Khoa học phát triển là tốt, nhưng phải có giới hạn rõ ràng chứ nhỉ? Các bạn nghĩ sao về vấn đề này?
Nguồn: soha.vn