Chuẩn bị tâm lý đi các ông, vì khoa học vừa drop một bom tấn: mọi chú cún trên trái đất này, dù bé xíu hay to đùng, đều đang mang DNA của sói trong người!
Suốt mấy chục năm qua, mọi người vẫn nghĩ chó với sói đã "cắt đứt tình xưa" hoàn toàn sau khi được thuần hóa từ hàng chục nghìn năm trước. Chó thì hiền lành, dễ thương, còn sói thì hoang dã và hơi "xịn xò" kiểu nguy hiểm gì đó.
Nhưng mà một nghiên cứu mới vừa công bố trên tạp chí PNAS đang làm cả giới khoa học phải "sốc visual" luôn! Theo phân tích di truyền học khủng nhất từ trước đến giờ, gần như mọi giống chó hiện đại đều có DNA của sói trong người, tỷ lệ thì khác nhau thôi. Từ những giống to như husky, ngao Tây Tạng hay chó kéo xe ở Bắc Cực, cho đến mấy em Chihuahua nhỏ xíu tưởng đâu đã "out khỏi nhóm chat sói" lâu rồi – tất cả đều còn mang dòng máu tổ tiên hoang dã!
Team nghiên cứu gồm các nhà khoa học từ Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Hoa Kỳ, Viện Smithsonian và Đại học California, Davis đã phân tích tận 2.693 bộ gen của chó và sói (kể cả mẫu vật cổ đại nha) để tìm ra sự thật này.
Kết quả cho thấy 64% giống chó hiện nay có DNA rõ ràng từ sói. Điều này có nghĩa là chó thuần hóa và sói hoang không chỉ "ship" với nhau một lần trong quá khứ mà còn "tái hợp" nhiều lần trong hàng nghìn năm, thậm chí còn kéo dài đến tận bây giờ luôn!
Theo chị Audrey Lin, nhà nghiên cứu sau tiến sĩ tại Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Hoa Kỳ và đồng tác giả nghiên cứu, phát hiện này đi ngược hoàn toàn với những gì giới khoa học tin suốt mấy năm qua. Các nhà nghiên cứu từng nghĩ bộ gen của chó hiện đại phải tách biệt rõ ràng với sói rồi, vì một loài đã thuần hóa không thể giữ quá nhiều đặc điểm di truyền từ tổ tiên hoang dã.
Nhưng thực tế thì khác! Khi xem xét kỹ gen của hàng ngàn cá thể, team nghiên cứu phát hiện dấu vết sói vẫn còn đó trong hầu hết các giống chó, kể cả những loài đã được thuần hóa sâu và lai tạo có chủ đích như Chihuahua.
Để có được kết luận này, team của chị Lin đã xài các thuật toán tính toán siêu xịn vốn được dùng để nghiên cứu di truyền người. Phân tích cho thấy những đoạn DNA từ sói ở chó thường rất ngắn, phản ánh các sự kiện lai tạo cổ xưa xảy ra cách đây khoảng một nghìn thế hệ.
Còn ở những quần thể sói hiện đại, các đoạn DNA từ chó lại dài hơn, cho thấy sự giao phối diễn ra chỉ vài trăm năm gần đây. Nguyên nhân có thể là do các quần thể sói bị chia cắt vì hoạt động săn bắn và môi trường sống bị suy giảm. Một số con sói cái đơn độc bị tách khỏi đàn có thể đã giao phối với chó hoang hoặc chó nhà đi lạc, tạo ra các thế hệ lai mới.
Kết quả nghiên cứu cũng chỉ ra mức độ DNA sói khác nhau tùy công dụng và đặc điểm của từng giống chó. Những loài chó lao động như chó kéo xe, chó săn, chó chăn gia súc hay chó hoang bản địa thường có tỷ lệ DNA sói cao hơn. Một số giống được lai tạo có chủ đích trong thế kỷ 20 như chó sói Tiệp Khắc hay chó sói Saarloos thậm chí có tới 40% nguồn gốc từ sói!
Trong khi đó, những giống chó nhỏ, hiền lành và là thú cưng như poodle, pug hay Chihuahua chỉ còn giữ lại lượng DNA sói rất nhỏ, có khi chỉ 0,2%. Nhưng theo chị Lin, ngay cả con số nhỏ tẹo ấy vẫn đủ để thể hiện di sản tổ tiên trong hành vi của chúng. Chị hài hước chia sẻ rằng bất cứ ai từng nuôi Chihuahua đều hiểu cảm giác một chú chó nhỏ xíu nhưng lại "fierce" và quyết liệt không kém gì sói!
Không chỉ giải thích nguồn gốc tiến hóa, nghiên cứu còn cho thấy các đoạn DNA từ sói có thể đóng vai trò quan trọng trong khả năng thích nghi của chó. Ví dụ điển hình là giống ngao Tây Tạng sống ở độ cao lớn và thiếu oxy. Chúng mang biến thể gen EPAS1, cũng được tìm thấy ở sói Tây Tạng, giúp cơ thể hoạt động tốt trong điều kiện không khí loãng.
Ở nhiều quần thể chó bản địa tại Âu Á và châu Phi, các gen thụ thể khứu giác có nguồn gốc từ sói có thể đã giúp chúng nhạy bén hơn trong việc tìm kiếm thức ăn, đặc biệt trong những môi trường khắc nghiệt nơi chúng phải dựa vào rác thải hoặc xác động vật để sinh tồn.
Team nghiên cứu cũng cố gắng đối chiếu những mô tả tính cách phổ biến của từng giống chó với mức độ DNA sói trong bộ gen. Những giống chó có ít DNA sói hơn thường được mô tả là thân thiện, dễ huấn luyện và hợp tác tốt.
Ngược lại, các giống có mức DNA sói cao hơn lại thường độc lập, cảnh giác với người lạ và có tính lãnh thổ mạnh. Logan Kistler, đồng tác giả nghiên cứu, cho biết mặc dù những mô tả này mang tính văn hóa và không phải chuẩn đo lường khoa học, chúng vẫn gợi mở mối liên hệ thú vị giữa lịch sử di truyền cổ đại và hành vi của chó hiện đại.
Suốt hàng chục nghìn năm đồng hành với con người, loài chó không chỉ được định hình bởi việc thuần hóa và lai tạo của con người mà còn bởi quá trình tương tác tự nhiên với sói hoang. Khi con người di cư qua các lục địa, chó đi cùng, đôi khi gặp và giao phối với các quần thể sói địa phương.
Những mảnh DNA sói nhỏ dần được truyền qua nhiều thế hệ, lan rộng trong các dòng giống chó khác nhau. Dù ngày nay con người đã tạo ra hàng trăm giống chó với ngoại hình đa dạng, từ những con chó ngao cao lớn đến những chú dachshund ngắn ngủn, dấu ấn của tổ tiên hoang dã vẫn không biến mất hoàn toàn.
Theo Kistler, điều này chứng minh bộ gen của chó có khả năng tiếp nhận và dung hòa DNA của sói mà vẫn giữ được bản sắc và hành vi đặc trưng của loài vật gần gũi nhất với con người.
Nghiên cứu mới mở ra hướng hiểu biết sâu sắc hơn về cách mà quá trình thuần hóa không phải là một đường thẳng cắt đứt hoàn toàn khỏi tự nhiên, mà là một hành trình đan xen giữa ảnh hưởng của con người và môi trường hoang dã.
Dù đã trở thành bạn đồng hành trung thành, thích nghi với cuộc sống đô thị và những tiêu chuẩn giống hiện đại, trong mỗi chú chó vẫn có một phần rất nhỏ nhưng không thể chối bỏ của loài sói cổ đại, thứ đã góp phần tạo nên khả năng sinh tồn, giác quan nhạy bén và bản năng mà con người ngày nay vẫn nhận ra trong nhiều tình huống.
Nguồn: genk.vn