Chỉ tính riêng năm ngoái thôi, người Việt mình đã mất trắng tới 8.000 tỷ đồng vì lừa đảo trực tuyến. Con số nghe mà rợn người luôn á! Đáng báo động hơn, có tới 2/3 nạn nhân bị chấn thương tâm lý nghiêm trọng, mất luôn một nửa sức khỏe tinh thần. Còn trên nền tảng MoMo, thống kê cho thấy 50% nạn nhân lại là các bạn sinh viên chưa đầy 20 tuổi - tức là đúng lứa tuổi gen Z đây!
Với quy mô lớn và những đợt tấn công dồn dập như hiện giờ, rõ ràng là bọn scammer đang tấn công trực diện vào niềm tin của xã hội, đặc biệt là niềm tin của thế hệ trẻ chúng mình.
Tại diễn đàn Liên minh Niềm tin số, ông Nguyễn Mạnh Tường - Đồng sáng lập và Phó Chủ tịch HĐQT MoMo đã chỉ ra những khoảng trống nguy hiểm trong công tác chống tội phạm công nghệ cao và đề xuất mô hình liên minh đa ngành để bảo vệ "hạ tầng quốc gia" này.
Cuộc chiến bất đối xứng: Khi kẻ xấu có AI chống lưng
Phân tích sâu hơn về bức tranh lừa đảo hiện tại, ông Tường cho biết đây là một cuộc chiến "bất đối xứng" cả về tốc độ, cách tiếp cận lẫn chi phí. Sự bùng nổ của AI đã khiến việc tham gia vào thế giới tội phạm mạng dễ dàng chưa từng thấy. Giờ đây, bọn scammer không cần kiến thức kỹ thuật cao siêu hay nguồn vốn khủng vẫn có thể phát động những chiến dịch tấn công quy mô lớn.
Những con số thống kê nghe mà sợ luôn: năm 2024, hình thức lừa đảo qua deepfake tăng tới 2.100% (!). Trên thế giới, cứ 5 phút lại có một vụ lừa đảo thành công, và 82% email lừa đảo hiện được tạo ra bởi AI với tốc độ nhanh hơn 40% so với trước. Chỉ với một bộ công cụ tấn công giá vỏn vẹn 20 USD/tháng (rẻ hơn cả tiền ship đồ ăn đấy), kẻ lừa đảo có thể thu lợi bất chính hàng trăm ngàn đô la. Lừa đảo có sự tiếp tay của AI sinh lời gấp 4,5 lần so với các hình thức thông thường!
Ở chiều ngược lại, phía phòng thủ đang phải gánh chịu chi phí khổng lồ. Theo thống kê, mức đầu tư vào AI để chống lừa đảo tại các tổ chức tài chính châu Á đã tăng gấp 4 lần, từ 16% lên 68% chỉ trong vòng hai năm. Dù chi phí bảo vệ ngày càng tăng cao, niềm tin của người dùng vẫn sụt giảm khi 76% sẵn sàng rời bỏ nền tảng ngay sau khi bị lừa.
Bên cạnh đó, quá trình tấn công cũng bất đối xứng về cách tiếp cận. Các tổ chức lừa đảo hoạt động xuyên biên giới, tối ưu hóa công nghệ để đánh vào tâm lý con người một cách chủ động. Bọn gian thường tốn rất nhiều thời gian để dẫn dụ, thao túng tâm lý nạn nhân trên các mạng xã hội khác.
Đến khi giao dịch trực tuyến diễn ra trên hệ thống ngân hàng hay ví điện tử, sự việc đã đi đến "phút 89" của một trận bóng 90 phút và hệ thống thường chỉ có 5 giây để phản ứng trước khi tiền bị chuyển đi. Việc điều tra và xử lý sau đó lại mất từ nhiều ngày đến hàng tháng. Gọi là "muộn màng" là vừa!
Đổi game: Từ "rượt đuổi" sang "đồng hành"
Đứng trước sự bất đối xứng đó, ông Tường khẳng định nếu tiếp tục làm theo cách cũ - phát hiện giao dịch rồi mới chặn - sẽ không thể bảo vệ khách hàng được, vì chính người dùng là người tự tay thực hiện lệnh chuyển tiền khi đã bị thao túng tâm lý rồi.
Do đó, tư duy mới là chuyển từ "rượt đuổi kẻ xấu" sang "đồng hành cùng người tốt". Việc can thiệp phải được thực hiện bằng cách hiểu rõ ngữ cảnh và đưa ra cảnh báo thông minh đúng thời điểm khách hàng đang bị thao túng. Hệ thống không áp dụng một mô hình đơn lẻ mà sử dụng đa mô hình AI, và luôn có yếu tố con người - hay "human-in-the-loop" như Tổng Giám đốc Nguyễn Mạnh Tường nói. Trong vòng 100 đến 300 mili-giây (nháy mắt còn lâu hơn!), hàng triệu tín hiệu sẽ được phân tích để đưa ra quyết định.
Cách tiếp cận này đã cho kết quả xịn sò: trong 1.000 người dùng nhận được cảnh báo, có tới 995 người đã dừng lệnh chuyển tiền. Mỗi ngày, hệ thống phát hiện 29.000 giao dịch bất thường và cảnh báo kịp thời rủi ro cho 44 tỷ đồng giao dịch. Ấn tượng chưa!
Giải pháp cốt lõi: Team up chống scammer!
Tuy nhiên, nỗ lực đơn độc của một doanh nghiệp là chưa đủ khi dữ liệu hiện nay đang bị chia cắt cục bộ giữa các ngành. Bọn gian đang dùng AI để tăng tốc tấn công, trong khi các đơn vị phòng thủ lại hoạt động rời rạc.
Để lật ngược tình thế, một nền tảng phòng chống lừa đảo tài chính chia sẻ tín hiệu rủi ro theo thời gian thực đã được đề xuất. Với phương châm "Một người báo cáo, ngàn người được bảo vệ", khi có hành vi lừa đảo bị phát hiện, thông tin sẽ được cập nhật lên hệ thống chỉ trong vòng 18 giây, giúp các ứng dụng liên kết nhận được cảnh báo điểm rủi ro ngay lập tức.
Nguồn: gamek.vn