Kỳ thi tốt nghiệp THPT vừa khép lại, nhiều người nghĩ đây là lúc các sĩ tử được "giải phóng" sau bao ngày ôm sách. Nhưng thực tế y khoa lại cho thấy điều ngược lại - đây chính là giai đoạn cơ thể và tâm trí các em dễ bị tổn thương nhất đó! Không ít bạn trẻ đổ bệnh, rối loạn cảm xúc, thậm chí phải nhờ đến bác sĩ chuyên khoa ngay sau khi ra khỏi phòng thi.
Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Thể thao dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, giải thích rằng suốt giai đoạn ôn thi, cơ thể học sinh hoạt động như đang ở chế độ "báo động đỏ" . Hệ thần kinh giao cảm liên tục bật lên, khiến các hormone căng thẳng như cortisol và adrenaline tăng vọt. Nhờ vậy mà cơ thể duy trì được sự tỉnh táo, tập trung và "gồng" được với cường độ học tập dày đặc.
Điểm đáng chú ý là cortisol không chỉ giúp chống stress mà còn tạm thời "kìm" hệ miễn dịch lại. Đây chính là lý do tại sao nhiều bạn học sinh gần như "khỏe bất thường" trong lúc ôn thi, dù ăn ngủ lung tung. Lúc này cơ thể đang ưu tiên hết năng lượng cho não, đồng thời "che giấu" các phản ứng viêm nhiễm.
Nhưng rồi khi kỳ thi kết thúc, áp lực biến mất đột ngột. Nồng độ cortisol giảm mạnh khiến hệ miễn dịch rơi vào trạng thái "trống trơn". Đây chính là lúc virus, vi khuẩn dễ tấn công nhất. Đồng thời, những phản ứng viêm bị kìm nén từ trước bắt đầu bùng phát .
Trên thực tế lâm sàng, các bác sĩ ghi nhận hàng loạt triệu chứng xuất hiện ngay sau thi: cảm cúm, đau đầu, đau cơ, viêm họng, rối loạn tiêu hóa. Một số trường hợp nặng hơn có thể khởi phát bệnh tự miễn, viêm da hoặc hội chứng ruột kích thích. Đây là biểu hiện điển hình của "hiệu ứng thả lỏng" – khi cơ thể "sụp xuống" sau thời gian dài gồng mình.
Ngoài những bệnh cấp tính, nhiều học sinh còn rơi vào trạng thái suy nhược kéo dài. Nguyên nhân là do thiếu ngủ, lạm dụng caffeine, ăn uống thất thường trong thời gian ôn thi.
Giấc ngủ là yếu tố bị ảnh hưởng rõ rệt nhất. Không ít bạn duy trì thói quen thức kề giờ trong nhiều tháng trời . Khi kỳ thi kết thúc, cơ thể không thể "quay xe" ngay lập tức về nhịp sinh học bình thường được. Tình trạng khó ngủ, ngủ chập chờn hoặc thức giấc giữa đêm kéo dài nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần.
Rối loạn giấc ngủ kéo theo hàng loạt hệ lụy domino. Não bộ không được phục hồi đúng mức, khiến cảm giác mệt mỏi cứ ám ảnh hoài. Khả năng tập trung giảm sút, trí nhớ kém dần. Da trở nên xỉn màu, dễ nổi mụn do rối loạn nội tiết .
Một vấn đề đáng lo khác là sụt cân ngoài ý muốn. Nhiều bạn mất cảm giác thèm ăn, hệ tiêu hóa hoạt động kém hiệu quả. Nếu cân nặng giảm trên 5% trong thời gian ngắn, đây là dấu hiệu cần theo dõi y khoa ngay. Trong nhiều trường hợp, nguyên nhân không chỉ nằm ở thể chất mà còn liên quan đến rối loạn tâm lý.
Khi mục tiêu duy nhất trong nhiều năm đột ngột biến mất, các em rơi vào trạng thái mất phương hướng.
Giai đoạn chờ điểm thi thường là đỉnh điểm của căng thẳng tâm lý. Áp lực không chỉ đến từ bản thân mà còn từ gia đình và môi trường xung quanh. Chỉ một sai lệch nhỏ về điểm số cũng có thể ảnh hưởng đến cơ hội vào ĐH khiến nỗi lo càng trở nên nặng nề .
Các nghiên cứu tại TPHCM cho thấy tỉ lệ học sinh có biểu hiện lo âu và trầm cảm ở mức đáng báo động. Chỉ một phần nhỏ không có triệu chứng. Trong khi đó, nhiều em rơi vào mức độ lo âu nghiêm trọng hoặc rất nghiêm trọng.
Thực tế lâm sàng ghi nhận nhiều trường hợp đáng chú ý. Có học sinh chỉ thiếu 0,02 điểm so với điểm chuẩn dự kiến nhưng rơi vào trạng thái mất ngủ, khóc đêm và được chẩn đoán trầm cảm . Một số em khác hình thành hành vi cưỡng chế, liên tục kiểm tra thông tin điểm số, không thể kiểm soát suy nghĩ tiêu cực.
Đáng lo hơn là tình trạng "lây lan cảm xúc" trong gia đình. Phụ huynh lo lắng quá mức có thể vô tình làm tăng áp lực cho con. Có trường hợp cả cha mẹ và con đều phải điều trị tâm lý cùng lúc luôn.
Ở mức độ nặng, một số học sinh xuất hiện hành vi tự làm hại bản thân hoặc rối loạn tâm thần, cần nhập viện điều trị. Những ca này thường đến bệnh viện muộn, khi tình trạng đã nghiêm trọng rồi.
Vậy khi nào cần can thiệp y khoa?
Gia đình đóng vai trò then chốt trong việc này. Việc liên tục nhắc đến điểm số hoặc so sánh với người khác có thể làm tình trạng tồi tệ hơn đấy! Thay vào đó, phụ huynh nên tạo môi trường hỗ trợ, giúp con hiểu rằng kỳ thi không phải là thước đo duy nhất của giá trị cá nhân .
Nguồn: soha.vn
Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Thể thao dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, giải thích rằng suốt giai đoạn ôn thi, cơ thể học sinh hoạt động như đang ở chế độ "báo động đỏ" . Hệ thần kinh giao cảm liên tục bật lên, khiến các hormone căng thẳng như cortisol và adrenaline tăng vọt. Nhờ vậy mà cơ thể duy trì được sự tỉnh táo, tập trung và "gồng" được với cường độ học tập dày đặc.
Điểm đáng chú ý là cortisol không chỉ giúp chống stress mà còn tạm thời "kìm" hệ miễn dịch lại. Đây chính là lý do tại sao nhiều bạn học sinh gần như "khỏe bất thường" trong lúc ôn thi, dù ăn ngủ lung tung. Lúc này cơ thể đang ưu tiên hết năng lượng cho não, đồng thời "che giấu" các phản ứng viêm nhiễm.
Nhưng rồi khi kỳ thi kết thúc, áp lực biến mất đột ngột. Nồng độ cortisol giảm mạnh khiến hệ miễn dịch rơi vào trạng thái "trống trơn". Đây chính là lúc virus, vi khuẩn dễ tấn công nhất. Đồng thời, những phản ứng viêm bị kìm nén từ trước bắt đầu bùng phát .
Trên thực tế lâm sàng, các bác sĩ ghi nhận hàng loạt triệu chứng xuất hiện ngay sau thi: cảm cúm, đau đầu, đau cơ, viêm họng, rối loạn tiêu hóa. Một số trường hợp nặng hơn có thể khởi phát bệnh tự miễn, viêm da hoặc hội chứng ruột kích thích. Đây là biểu hiện điển hình của "hiệu ứng thả lỏng" – khi cơ thể "sụp xuống" sau thời gian dài gồng mình.
Ngoài những bệnh cấp tính, nhiều học sinh còn rơi vào trạng thái suy nhược kéo dài. Nguyên nhân là do thiếu ngủ, lạm dụng caffeine, ăn uống thất thường trong thời gian ôn thi.
Giấc ngủ là yếu tố bị ảnh hưởng rõ rệt nhất. Không ít bạn duy trì thói quen thức kề giờ trong nhiều tháng trời . Khi kỳ thi kết thúc, cơ thể không thể "quay xe" ngay lập tức về nhịp sinh học bình thường được. Tình trạng khó ngủ, ngủ chập chờn hoặc thức giấc giữa đêm kéo dài nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần.
Rối loạn giấc ngủ kéo theo hàng loạt hệ lụy domino. Não bộ không được phục hồi đúng mức, khiến cảm giác mệt mỏi cứ ám ảnh hoài. Khả năng tập trung giảm sút, trí nhớ kém dần. Da trở nên xỉn màu, dễ nổi mụn do rối loạn nội tiết .
Một vấn đề đáng lo khác là sụt cân ngoài ý muốn. Nhiều bạn mất cảm giác thèm ăn, hệ tiêu hóa hoạt động kém hiệu quả. Nếu cân nặng giảm trên 5% trong thời gian ngắn, đây là dấu hiệu cần theo dõi y khoa ngay. Trong nhiều trường hợp, nguyên nhân không chỉ nằm ở thể chất mà còn liên quan đến rối loạn tâm lý.
Khi mục tiêu duy nhất trong nhiều năm đột ngột biến mất, các em rơi vào trạng thái mất phương hướng.
Giai đoạn chờ điểm thi thường là đỉnh điểm của căng thẳng tâm lý. Áp lực không chỉ đến từ bản thân mà còn từ gia đình và môi trường xung quanh. Chỉ một sai lệch nhỏ về điểm số cũng có thể ảnh hưởng đến cơ hội vào ĐH khiến nỗi lo càng trở nên nặng nề .
Các nghiên cứu tại TPHCM cho thấy tỉ lệ học sinh có biểu hiện lo âu và trầm cảm ở mức đáng báo động. Chỉ một phần nhỏ không có triệu chứng. Trong khi đó, nhiều em rơi vào mức độ lo âu nghiêm trọng hoặc rất nghiêm trọng.
Thực tế lâm sàng ghi nhận nhiều trường hợp đáng chú ý. Có học sinh chỉ thiếu 0,02 điểm so với điểm chuẩn dự kiến nhưng rơi vào trạng thái mất ngủ, khóc đêm và được chẩn đoán trầm cảm . Một số em khác hình thành hành vi cưỡng chế, liên tục kiểm tra thông tin điểm số, không thể kiểm soát suy nghĩ tiêu cực.
Đáng lo hơn là tình trạng "lây lan cảm xúc" trong gia đình. Phụ huynh lo lắng quá mức có thể vô tình làm tăng áp lực cho con. Có trường hợp cả cha mẹ và con đều phải điều trị tâm lý cùng lúc luôn.
Ở mức độ nặng, một số học sinh xuất hiện hành vi tự làm hại bản thân hoặc rối loạn tâm thần, cần nhập viện điều trị. Những ca này thường đến bệnh viện muộn, khi tình trạng đã nghiêm trọng rồi.
Vậy khi nào cần can thiệp y khoa?
Gia đình đóng vai trò then chốt trong việc này. Việc liên tục nhắc đến điểm số hoặc so sánh với người khác có thể làm tình trạng tồi tệ hơn đấy! Thay vào đó, phụ huynh nên tạo môi trường hỗ trợ, giúp con hiểu rằng kỳ thi không phải là thước đo duy nhất của giá trị cá nhân .
Nguồn: soha.vn