SuDethuong
New member
Ê kíp, tin nóng hổi đây! Khoa học vừa "thả bom" một phát hiện khiến cả thế giới phải "o O" khi hóa ra xác ướp cổ xưa nhất không phải ở Ai Cập hay Nam Mỹ như mọi người vẫn nghĩ, mà lại nằm ngay tại... Đông Nam Á luôn ấy chứ! Plot twist đỉnh cao có khác!
Ngày 16 tháng 9 năm 2025, một nghiên cứu đăng trên tạp chí khoa học đỉnh cao Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) đã "bóc phốt" một sự thật gây sốc: tổ tiên Đông Nam Á hồi xưa đã biết dùng phương pháp hun khói (smoke-drying) để bảo quản thi thể từ tận... 14.000 năm trước! Nếu điều này được xác nhận hoàn toàn, thì Chinchorro ở Nam Mỹ và cả nền văn hóa Ai Cập huyền thoại đều phải "chào thua" về độ cổ kính nha các bạn ơi!
Theo Live Science, team nghiên cứu do chị Hsiao-chun Hung (Đại học Quốc gia Úc) dẫn đầu đã mổ xẻ 54 ngôi mộ thời tiền Đồ Đá Mới ở 11 địa điểm khắp khu vực: từ miền nam Trung Quốc xuống tận Việt Nam, Lào, Thái Lan, Malaysia, Indonesia và Philippines. Những hài cốt này có niên đại từ 12.000 đến 4.000 năm trước, trong đó có ít nhất một xác ướp ở Đông Nam Á được định tuổi bằng carbon phóng xạ lên tới... 14.000 năm!
Vậy làm sao biết đây là xác ướp chứ không phải xương chôn bình thường? Đầu tiên là nhìn tư thế chôn cất: nhiều hài cốt được đặt trong tư thế co quắp hoặc ngồi xổm, xương uốn cong hơn bình thường hẳn. Sus quá đi!
Dấu hiệu thứ hai "real" hơn: có vết cháy trên xương và sự biến đổi hóa học rõ mồn một! Khi dùng nhiễu xạ tia X và quang phổ hồng ngoại để scan, các nhà khoa học phát hiện xương từng tiếp xúc với nhiệt độ thấp trong thời gian dài – đúng kiểu hun khói chứ không phải thiêu đốt hay khô tự nhiên đâu nha!
Các chuyên gia ước tính quá trình hun khói này có thể kéo dài ba tháng hoặc hơn (kiên nhẫn ghê luôn ). Thi thể được đặt trên lửa nhỏ hoặc trong môi trường có khói liên tục, nhiều khả năng diễn ra trong hang động hay nơi trú ẩn có mái che để tránh ẩm ướt.
Mặc dù chưa phải mọi địa điểm khảo cổ đều có bằng chứng rõ ràng như phim CSI, nhưng việc các dấu hiệu này lặp đi lặp lại ở nhiều nơi cho thấy đây là tập tục khá phổ biến trong các cộng đồng săn bắt hái lượm thời tiền sử rồi đó!
Theo AP News, trước khi có phát hiện "đỉnh của chóp" này, giới khoa học vẫn tin rằng ướp xác có chủ ý sớm nhất thuộc về cộng đồng Chinchorro ở Peru và Chile cách đây khoảng 7.000 năm, hoặc các xác ướp Ai Cập cổ đại khoảng 4.500 năm trước với kỹ thuật xử lý hóa chất, chất độn và bọc vải siêu tinh vi.
Nhưng giờ thì... nope!
Nếu những di hài 14.000 năm tuổi ở Đông Nam Á này thực sự được bảo quản bằng phương pháp hun khói, thì khu vực chúng ta mới chính là "OG" (original gangster) của ướp xác đó nha! Mốc thời gian này đẩy lùi kỷ lục cũ thêm hàng nghìn năm luôn á! Phát hiện này không chỉ là flex, mà còn mở ra nhiều góc nhìn mới về tín ngưỡng và nghi lễ mai táng của tổ tiên. Việc hun khói để làm khô và giữ cho thi thể không bị phân hủy ngay được xem là cách duy trì mối liên kết – cả về thể chất lẫn tinh thần – với tổ tiên, thay vì chôn cất rồi "bỏ mặc" cho thời gian và môi trường làm biến mất dấu vết người đã khuất.
Những nghi thức này cũng "trùng hợp bất ngờ" với một số thực hành dân tộc học còn tồn tại đến nay, chẳng hạn như người Dani ở New Guinea vẫn duy trì tục hun khói thi thể người thân, buộc chặt và đặt trong khói nhiều ngày liền trước khi đưa về nơi an nghỉ hoặc sử dụng trong các nghi lễ đặc biệt.
Nhiều nhà khoa học cho rằng truyền thống này có thể đã "truyền lửa" liên tục qua thiên niên kỷ, để lại dấu vết ở các cộng đồng bản địa tại Đông Nam Á, Úc và Papua New Guinea. Phản ánh sự bảo tồn văn hóa sâu xa và bền bỉ trong cách con người ứng xử với cái chết và ký ức về tổ tiên. Deep vãi chưởng!
Nhưng mà... (luôn có cái "nhưng mà" nhỉ? ) theo ABC News, dù được đánh giá là phát hiện "bom tấn", các nhà khảo cổ và nhân chủng học vẫn kêu gọi "giữ gìn bình tĩnh" khi diễn giải. Tại sao? Vì:
Việc định niên đại: Một số mẫu được xác định niên đại bằng carbon phóng xạ rõ ràng rồi, song không phải tất cả đều có độ chính xác cao. Nguy cơ sai lệch có thể đến từ ô nhiễm, sự di chuyển của xương hay điều kiện môi trường.
Nghiên cứu chỉ ra dấu hiệu hun khói ở nhiều di chỉ, nhưng chưa đủ cơ sở để khẳng định thực hành này diễn ra đồng bộ và phổ biến trên toàn khu vực – vẫn có khả năng tồn tại những trường hợp chôn cất đơn giản không qua xử lý nhiệt đâu nhen!
Các mẫu khảo cổ chủ yếu còn lại phần xương, trong khi mô mềm gần như "bay màu", khiến việc tái dựng chi tiết quá trình hun khói trở nên khó nhằn phết. Môi trường nhiệt đới ẩm của Đông Nam Á cũng không "friendly" cho việc bảo tồn lâu dài, khiến các xác ướp ở đây kém hoàn chỉnh hơn so với Ai Cập hay Chinchorro.
Ngoài ra, việc cho rằng hun khói để duy trì mối liên kết với tổ tiên vẫn mới chỉ là giả thuyết thôi nha, vì cần thêm bằng chứng văn hóa và khảo cổ phụ trợ. Không loại trừ khả năng tập tục này còn xuất phát từ những lý do "down-to-earth" hơn như kiểm soát mùi, diệt khuẩn tự nhiên hay cách ứng phó với khí hậu nóng ẩm nhằm tránh sự phân hủy quá nhanh của thi thể. Practical vãi!
Dù sao thì phát hiện những xác ướp được hun khói có niên đại từ 12.000 đến 14.000 năm ở Đông Nam Á vẫn được xem là bước ngoặt "đỉnh của đỉnh" của khảo cổ học, có thể buộc giới nghiên cứu phải viết lại lịch sử về tập tục mai táng của loài người luôn đó!
Kết quả này đưa Đông Nam Á trở thành một trong những trung tâm quan trọng để tìm hiểu về nghi lễ tang ma và mối quan hệ giữa cộng đồng người sống với người đã khuất. Nó cũng chứng tỏ rằng từ thời "xưa như Trái Đất", con người đã biết áp dụng những kỹ thuật xử lý thi thể phức tạp, đòi hỏi nhiều công sức, chứ không chỉ đơn thuần chôn cất theo cách tự nhiên. Respect!
Đồng thời, phát hiện này mở ra nhiều hướng nghiên cứu mới hot hit: từ việc tìm thêm các mẫu xương còn sót lại mô mềm, cải tiến phương pháp định tuổi, mở rộng khai quật ở những địa điểm chưa được khảo sát, cho tới việc tìm hiểu công cụ, đồ tùy táng và so sánh với những tập tục bản địa vẫn tồn tại ngày nay.
Tóm lại là: Đông Nam Á đang trên đà "claim" ngôi vị quê hương của xác ướp cổ nhất thế giới rồi đó! Ai Cập ơi, sorry not sorry nha!
Theo AP News, PNAS, Live Science
Nguồn: soha.vn