Tại Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam 2026 - khu vực miền Bắc do Hội Doanh nghiệp trẻ Hà Nội tổ chức chiều 2/10, ông Nguyễn Xuân Phú - Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Sunhouse (aka shark Phú) đã có những chia sẻ "đắt như vàng" về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Theo ông, năng lực này đến từ hai nguồn: lợi thế tự nhiên và năng lực do chính doanh nghiệp tự "build". Trong đó, năng lực nội sinh mới là chìa khóa để tăng trưởng bền vững nha!
"Tôi rất sợ giai đoạn thuận lợi" - Plot twist không ngờ
Nghe hơi nghịch lý nhỉ? Nhưng shark Phú cho rằng Việt Nam hiện đang có khá nhiều lợi thế "buff" sẵn đấy. Chiến tranh thương mại Mỹ - Trung khiến Mỹ áp thuế lên hàng Trung Quốc, nên các khách hàng phải tìm nhà cung cấp mới. Đây chính là cơ hội vàng cho Việt Nam!
Thêm vào đó, Việt Nam đã ký nhiều hiệp định thương mại tự do (FTA), giúp hàng hóa trong nước hưởng thuế ưu đãi khi xuất khẩu. Chi phí lao động thấp, đất đai giá cạnh tranh, quy định môi trường tương đối lỏng - tất cả tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp xây nhà máy và sản xuất.
Nhưng câu hỏi quan trọng là: Tại sao doanh nghiệp nội địa vẫn chưa tận dụng hết "combo" này?
Lấy ví dụ từ chính Sunhouse, shark Phú cho biết doanh nghiệp bắt đầu xuất khẩu từ năm 2010 nhưng không có gì breakthrough cho đến năm 2019 - khi chiến tranh thương mại Mỹ - Trung nổ ra.
Trước đây, giá thành sản phẩm Việt Nam cao hơn Trung Quốc khoảng 10-20%. Nhưng khi Mỹ đánh thuế 25% lên hàng Trung Quốc, trong khi hàng Việt Nam chỉ chịu 3-5% thuế, chênh lệch hơn 20% này đã tạo ra lợi thế mới cho doanh nghiệp Việt Nam!
"Sunhouse nhanh chóng tiếp nhận một số dự án xuất khẩu sang Mỹ. Chiếc nồi chiên không dầu đầu tiên bán ra năm 2021 với giá 59 USD nhưng vẫn lỗ nặng . Sau 4-5 năm, giá giảm xuống còn khoảng 37 USD nhưng doanh nghiệp vẫn có lãi, dù giá nguyên vật liệu và chi phí đầu vào đều tăng. Bí quyết nằm ở việc thay đổi cách tổ chức sản xuất và tham gia vào chuỗi giá trị", ông chia sẻ.
Theo shark Phú, việc kết hợp lợi thế cạnh tranh tự nhiên với năng lực cạnh tranh nội sinh sẽ giúp doanh nghiệp vượt qua đối thủ và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững.
Nhưng đây cũng là lúc ông "thả bom" cảnh báo: Doanh nghiệp cần cực kỳ thận trọng trong những giai đoạn thị trường quá "ez mode"!
Theo ông, trong 1-2 năm tới, nếu đầu tư công được triển khai mạnh và các địa phương cùng đẩy mục tiêu tăng trưởng cao, doanh nghiệp sẽ có nhiều cơ hội kiếm tiền. Sounds good right?
Nhưng cẩn thận nhầm lẫn giữa lợi nhuận đến từ điều kiện bên ngoài với năng lực cạnh tranh thực sự của mình! Khi những yếu tố thuận lợi thay đổi, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn nếu chưa kịp xây dựng năng lực nội sinh.
"Tôi rất sợ giai đoạn thuận lợi khi dòng tiền và nhu cầu thị trường cùng tăng, doanh nghiệp rất dễ nghĩ rằng mình đang kiếm tiền nhờ năng lực cạnh tranh. Trong khi đó, một phần kết quả có thể đến từ các yếu tố bên ngoài như chính sách, đầu tư công, dòng vốn hay những thay đổi của thị trường quốc tế. Nếu chúng ta nghĩ rằng chúng ta kiếm tiền bởi năng lực cạnh tranh của chúng ta nhưng nó mà chỉ cần có một cái gì đó tác động từ bên ngoài thì nó rất dễ mất đi", ông cảnh báo. Real talk!
Ông Phú nhắc lại giai đoạn 2008-2012, khi nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn và cho rằng doanh nghiệp cần tranh thủ cơ hội từ đầu tư công và dòng tiền trên thị trường nhưng đồng thời phải chuẩn bị cho thời điểm điều kiện thuận lợi kết thúc.
Theo ông, những doanh nghiệp vẫn duy trì tăng trưởng trong giai đoạn khó khăn mới là những doanh nghiệp thể hiện rõ năng lực nội sinh. Do đó, ngay trong bối cảnh tăng trưởng nhanh và nhiều yếu tố tích cực, doanh nghiệp cần "soi kỹ" vào năng lực thực tế của mình và tiếp tục cải thiện năng lực cạnh tranh nội sinh.
Bài học liên kết từ doanh nghiệp Trung Quốc - đọc mà "tỉnh ra" luôn!
Theo shark Phú, để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, doanh nghiệp Việt Nam đang thiếu ba yếu tố: thông tin, mối quan hệ và chuỗi cung ứng - tức khả năng liên kết giữa các doanh nghiệp.
Ông cho rằng Trung Quốc có lợi thế khủng ở khả năng liên kết trong chuỗi sản xuất. Lấy ví dụ, khi Mỹ áp thuế 25% lên hàng Trung Quốc, nhiều doanh nghiệp Trung Quốc vẫn giữ giá bán hoặc chỉ tăng khoảng 3-5%, thay vì "ném" toàn bộ phần thuế tăng sang khách hàng. Sao làm được vậy?
Theo ông, các chủ thể trong chuỗi cùng nhau "gánh". Nhà nước, doanh nghiệp sản xuất linh kiện và doanh nghiệp sản xuất thành phẩm đều cùng chịu một phần chi phí, đồng thời tìm cách cắt giảm chi phí và loại bỏ lãng phí trong hoạt động. Nhờ vậy, doanh nghiệp vẫn có thể giữ giá bán và duy trì đơn hàng. Đó là teamwork!
Shark Phú cho biết trong khoảng 3 năm trở lại đây, các nhà máy tại Trung Quốc đã thay đổi mạnh, đẩy nhanh tự động hóa và tìm nhiều phương pháp để giảm giá thành. Từ thực tế này, ông cho rằng năng lực cạnh tranh nội sinh của doanh nghiệp Việt Nam còn hạn chế. Việc thiếu áp lực cạnh tranh trong một số giai đoạn khiến doanh nghiệp chưa tạo đủ động lực để liên tục cải tiến.
"Chúng tôi đã từng trải qua 3 năm thua lỗ vì chưa nhìn ra hướng đi phù hợp. Sau đó, thay vì tự làm toàn bộ, Sunhouse hợp tác với một đối tác Trung Quốc để cùng tìm cách loại bỏ lãng phí trong quá trình sản xuất. Những khâu phía Trung Quốc làm tốt thì mua từ Trung Quốc, những khâu Việt Nam có lợi thế thì thực hiện tại Việt Nam. Mô hình này giúp doanh nghiệp bán hàng vào thị trường Mỹ, vừa có lợi nhuận vừa duy trì tăng trưởng", ông chia sẻ kinh nghiệm xương máu.
Bổ sung về vấn đề liên kết vùng và chuỗi cung ứng, shark Phú cho rằng đây là điểm yếu đáng chú ý của doanh nghiệp Việt Nam. Theo ông, khả năng các doanh nghiệp Trung Quốc cùng chia sẻ thuận lợi và khó khăn giúp họ giữ được đơn hàng ngay cả khi chịu mức thuế cao.
Khi một doanh nghiệp đầu mối nhận đơn hàng và làm việc trực tiếp với khách hàng, các doanh nghiệp khác trong chuỗi có thể cùng chia sẻ lợi ích cũng như chi phí để duy trì đơn hàng. Ông cho rằng doanh nghiệp Việt Nam cần tránh cạnh tranh trực diện trong mọi khâu, thay vào đó có thể phân công và chuyên môn hóa.
Chẳng hạn, nếu một doanh nghiệp đã sản xuất chai nước, doanh nghiệp khác có thể chuyển sang sản xuất vỏ chai hoặc một bộ phận khác thay vì tiếp tục đầu tư để cạnh tranh trực tiếp với sản phẩm tương tự. Work smart, not hard!
Ông dẫn ví dụ tại Trung Quốc, có những thành phố chuyên sản xuất ấm điện, khu vực khác chuyên nấu nhôm, nơi khác chuyên đúc nhôm. Trong cùng một chuỗi, có doanh nghiệp chỉ sản xuất một loại vòi, doanh nghiệp khác làm phần thân, sau đó các bộ phận được chuyển qua các công đoạn tiếp theo để lắp ráp thành sản phẩm hoàn chỉnh.
Theo shark Phú, cách tổ chức này giúp mỗi doanh nghiệp chỉ cần tập trung đầu tư vào một công đoạn, đồng thời dễ thay đổi khi thị trường thay đổi sản phẩm hoặc mẫu mã.
Trong khi đó, doanh nghiệp Việt Nam có xu hướng muốn tự làm nhiều công đoạn trong toàn bộ chuỗi và hạn chế chia sẻ thông tin. Điều này khiến các doanh nghiệp khó hình thành sức mạnh chung và khó chia sẻ rủi ro khi thị trường gặp khó khăn.
Ngược lại, nếu mỗi doanh nghiệp chuyên môn hóa một khâu và liên kết thành chuỗi, toàn bộ hệ thống có thể linh hoạt hơn, dễ quản trị hơn và không nhất thiết đòi hỏi từng doanh nghiệp phải có năng lực quản lý quá lớn.
"Trong liên kết chuỗi, các doanh nghiệp cùng nhau chia sẻ khi khó khăn và cũng cùng nhau chia sẻ lợi ích khi thuận lợi", shark Phú nhấn mạnh và cho biết đây là vấn đề cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt các thành viên trong các hiệp hội, cần quan tâm nhiều hơn để nâng cao sức cạnh tranh chung.
Nguồn: soha.vn
"Tôi rất sợ giai đoạn thuận lợi" - Plot twist không ngờ
Nghe hơi nghịch lý nhỉ? Nhưng shark Phú cho rằng Việt Nam hiện đang có khá nhiều lợi thế "buff" sẵn đấy. Chiến tranh thương mại Mỹ - Trung khiến Mỹ áp thuế lên hàng Trung Quốc, nên các khách hàng phải tìm nhà cung cấp mới. Đây chính là cơ hội vàng cho Việt Nam!
Thêm vào đó, Việt Nam đã ký nhiều hiệp định thương mại tự do (FTA), giúp hàng hóa trong nước hưởng thuế ưu đãi khi xuất khẩu. Chi phí lao động thấp, đất đai giá cạnh tranh, quy định môi trường tương đối lỏng - tất cả tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp xây nhà máy và sản xuất.
Nhưng câu hỏi quan trọng là: Tại sao doanh nghiệp nội địa vẫn chưa tận dụng hết "combo" này?
Lấy ví dụ từ chính Sunhouse, shark Phú cho biết doanh nghiệp bắt đầu xuất khẩu từ năm 2010 nhưng không có gì breakthrough cho đến năm 2019 - khi chiến tranh thương mại Mỹ - Trung nổ ra.
Trước đây, giá thành sản phẩm Việt Nam cao hơn Trung Quốc khoảng 10-20%. Nhưng khi Mỹ đánh thuế 25% lên hàng Trung Quốc, trong khi hàng Việt Nam chỉ chịu 3-5% thuế, chênh lệch hơn 20% này đã tạo ra lợi thế mới cho doanh nghiệp Việt Nam!
"Sunhouse nhanh chóng tiếp nhận một số dự án xuất khẩu sang Mỹ. Chiếc nồi chiên không dầu đầu tiên bán ra năm 2021 với giá 59 USD nhưng vẫn lỗ nặng . Sau 4-5 năm, giá giảm xuống còn khoảng 37 USD nhưng doanh nghiệp vẫn có lãi, dù giá nguyên vật liệu và chi phí đầu vào đều tăng. Bí quyết nằm ở việc thay đổi cách tổ chức sản xuất và tham gia vào chuỗi giá trị", ông chia sẻ.
Theo shark Phú, việc kết hợp lợi thế cạnh tranh tự nhiên với năng lực cạnh tranh nội sinh sẽ giúp doanh nghiệp vượt qua đối thủ và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững.
Nhưng đây cũng là lúc ông "thả bom" cảnh báo: Doanh nghiệp cần cực kỳ thận trọng trong những giai đoạn thị trường quá "ez mode"!
Theo ông, trong 1-2 năm tới, nếu đầu tư công được triển khai mạnh và các địa phương cùng đẩy mục tiêu tăng trưởng cao, doanh nghiệp sẽ có nhiều cơ hội kiếm tiền. Sounds good right?
Nhưng cẩn thận nhầm lẫn giữa lợi nhuận đến từ điều kiện bên ngoài với năng lực cạnh tranh thực sự của mình! Khi những yếu tố thuận lợi thay đổi, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn nếu chưa kịp xây dựng năng lực nội sinh.
"Tôi rất sợ giai đoạn thuận lợi khi dòng tiền và nhu cầu thị trường cùng tăng, doanh nghiệp rất dễ nghĩ rằng mình đang kiếm tiền nhờ năng lực cạnh tranh. Trong khi đó, một phần kết quả có thể đến từ các yếu tố bên ngoài như chính sách, đầu tư công, dòng vốn hay những thay đổi của thị trường quốc tế. Nếu chúng ta nghĩ rằng chúng ta kiếm tiền bởi năng lực cạnh tranh của chúng ta nhưng nó mà chỉ cần có một cái gì đó tác động từ bên ngoài thì nó rất dễ mất đi", ông cảnh báo. Real talk!
Ông Phú nhắc lại giai đoạn 2008-2012, khi nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn và cho rằng doanh nghiệp cần tranh thủ cơ hội từ đầu tư công và dòng tiền trên thị trường nhưng đồng thời phải chuẩn bị cho thời điểm điều kiện thuận lợi kết thúc.
Theo ông, những doanh nghiệp vẫn duy trì tăng trưởng trong giai đoạn khó khăn mới là những doanh nghiệp thể hiện rõ năng lực nội sinh. Do đó, ngay trong bối cảnh tăng trưởng nhanh và nhiều yếu tố tích cực, doanh nghiệp cần "soi kỹ" vào năng lực thực tế của mình và tiếp tục cải thiện năng lực cạnh tranh nội sinh.
Bài học liên kết từ doanh nghiệp Trung Quốc - đọc mà "tỉnh ra" luôn!
Theo shark Phú, để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, doanh nghiệp Việt Nam đang thiếu ba yếu tố: thông tin, mối quan hệ và chuỗi cung ứng - tức khả năng liên kết giữa các doanh nghiệp.
Ông cho rằng Trung Quốc có lợi thế khủng ở khả năng liên kết trong chuỗi sản xuất. Lấy ví dụ, khi Mỹ áp thuế 25% lên hàng Trung Quốc, nhiều doanh nghiệp Trung Quốc vẫn giữ giá bán hoặc chỉ tăng khoảng 3-5%, thay vì "ném" toàn bộ phần thuế tăng sang khách hàng. Sao làm được vậy?
Theo ông, các chủ thể trong chuỗi cùng nhau "gánh". Nhà nước, doanh nghiệp sản xuất linh kiện và doanh nghiệp sản xuất thành phẩm đều cùng chịu một phần chi phí, đồng thời tìm cách cắt giảm chi phí và loại bỏ lãng phí trong hoạt động. Nhờ vậy, doanh nghiệp vẫn có thể giữ giá bán và duy trì đơn hàng. Đó là teamwork!
Shark Phú cho biết trong khoảng 3 năm trở lại đây, các nhà máy tại Trung Quốc đã thay đổi mạnh, đẩy nhanh tự động hóa và tìm nhiều phương pháp để giảm giá thành. Từ thực tế này, ông cho rằng năng lực cạnh tranh nội sinh của doanh nghiệp Việt Nam còn hạn chế. Việc thiếu áp lực cạnh tranh trong một số giai đoạn khiến doanh nghiệp chưa tạo đủ động lực để liên tục cải tiến.
"Chúng tôi đã từng trải qua 3 năm thua lỗ vì chưa nhìn ra hướng đi phù hợp. Sau đó, thay vì tự làm toàn bộ, Sunhouse hợp tác với một đối tác Trung Quốc để cùng tìm cách loại bỏ lãng phí trong quá trình sản xuất. Những khâu phía Trung Quốc làm tốt thì mua từ Trung Quốc, những khâu Việt Nam có lợi thế thì thực hiện tại Việt Nam. Mô hình này giúp doanh nghiệp bán hàng vào thị trường Mỹ, vừa có lợi nhuận vừa duy trì tăng trưởng", ông chia sẻ kinh nghiệm xương máu.
Bổ sung về vấn đề liên kết vùng và chuỗi cung ứng, shark Phú cho rằng đây là điểm yếu đáng chú ý của doanh nghiệp Việt Nam. Theo ông, khả năng các doanh nghiệp Trung Quốc cùng chia sẻ thuận lợi và khó khăn giúp họ giữ được đơn hàng ngay cả khi chịu mức thuế cao.
Khi một doanh nghiệp đầu mối nhận đơn hàng và làm việc trực tiếp với khách hàng, các doanh nghiệp khác trong chuỗi có thể cùng chia sẻ lợi ích cũng như chi phí để duy trì đơn hàng. Ông cho rằng doanh nghiệp Việt Nam cần tránh cạnh tranh trực diện trong mọi khâu, thay vào đó có thể phân công và chuyên môn hóa.
Chẳng hạn, nếu một doanh nghiệp đã sản xuất chai nước, doanh nghiệp khác có thể chuyển sang sản xuất vỏ chai hoặc một bộ phận khác thay vì tiếp tục đầu tư để cạnh tranh trực tiếp với sản phẩm tương tự. Work smart, not hard!
Ông dẫn ví dụ tại Trung Quốc, có những thành phố chuyên sản xuất ấm điện, khu vực khác chuyên nấu nhôm, nơi khác chuyên đúc nhôm. Trong cùng một chuỗi, có doanh nghiệp chỉ sản xuất một loại vòi, doanh nghiệp khác làm phần thân, sau đó các bộ phận được chuyển qua các công đoạn tiếp theo để lắp ráp thành sản phẩm hoàn chỉnh.
Theo shark Phú, cách tổ chức này giúp mỗi doanh nghiệp chỉ cần tập trung đầu tư vào một công đoạn, đồng thời dễ thay đổi khi thị trường thay đổi sản phẩm hoặc mẫu mã.
Trong khi đó, doanh nghiệp Việt Nam có xu hướng muốn tự làm nhiều công đoạn trong toàn bộ chuỗi và hạn chế chia sẻ thông tin. Điều này khiến các doanh nghiệp khó hình thành sức mạnh chung và khó chia sẻ rủi ro khi thị trường gặp khó khăn.
Ngược lại, nếu mỗi doanh nghiệp chuyên môn hóa một khâu và liên kết thành chuỗi, toàn bộ hệ thống có thể linh hoạt hơn, dễ quản trị hơn và không nhất thiết đòi hỏi từng doanh nghiệp phải có năng lực quản lý quá lớn.
"Trong liên kết chuỗi, các doanh nghiệp cùng nhau chia sẻ khi khó khăn và cũng cùng nhau chia sẻ lợi ích khi thuận lợi", shark Phú nhấn mạnh và cho biết đây là vấn đề cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt các thành viên trong các hiệp hội, cần quan tâm nhiều hơn để nâng cao sức cạnh tranh chung.
Nguồn: soha.vn