Teen96e150d4
New member
Từng được coi là niềm tự hào của chương trình hạt nhân Anh, giờ đây Sellafield lại trở thành "vết thương hở nhức nhối" - một trong những địa điểm hạt nhân nguy hiểm nhất châu Âu. Câu chuyện này bắt đầu từ một cú phản bội cay đắng...
Đọc kỳ trước: Giải mật Chiến dịch Bão táp của Anh: Hồi sinh "siêu bom" sau cú phản bội cay đắng của Mỹ
Khi "bạn thân" quay lưng
Ngày 12/4/1945, Tổng thống Mỹ Franklin D. Roosevelt qua đời. Plot twist là sự kiện này đã làm rạn nứt mối quan hệ Anh-Mỹ mà hai ông lớn này công phu xây dựng suốt thời chiến.
Vị tổng thống kế nhiệm Harry S. Truman bất ngờ "ghosting" Anh, không còn muốn thực hiện Hiệp định Quebec (ký kết lần 2 tháng 9/1944) nữa. Lý do? Mỹ sợ Anh hoặc Liên Xô sẽ cản đường họ lên ngôi "bá chủ hạt nhân" trong Dự án Manhattan đang chạy deadline gấp lắm rồi!
Và thế là ngày 1/8/1946, sau khi cho cả thế giới "ăn hành" với quả bom thử "Trinity" năm 1945, Tổng thống Truman ký Đạo luật Năng lượng nguyên tử - chính thức "cắt đứt quan hệ", ngừng share công nghệ hạt nhân với Anh luôn!
Anh quyết "tự cứu lấy mình"
Như bị tát một cái sấp mặt, năm 1947, Thủ tướng Anh Clement Attlee quyết tâm "tự lo liệu" bằng dự án "High Explosive Research" để phát triển bom nguyên tử độc lập. Vibe kiểu "không cần mày tao vẫn làm được!"
Dự án do Nguyên soái Không quân Hoàng gia Anh Charles Frederick Algernon Portal giám sát, với giáo sư vật lý toán học William Penney làm trưởng nhóm chỉ đạo.
May mắn là William Penney có "insider info" từ Dự án Manhattan, nên anh lên kế hoạch phát triển bom nguyên tử dùng plutonium.
Khi nhu cầu plutonium tăng cao, chính phủ Anh speedrun xây dựng Calder Hall - nhà máy năng lượng nguyên tử thương mại quy mô lớn đầu tiên trên thế giới - tại Sellafield năm 1956. Kỹ sư hạt nhân Christopher Hinton được giao nhiệm vụ giám sát xây dựng và vận hành Calder Hall.
Nhờ có Calder Hall và đội ngũ "thiên tài" làm việc 24/7, năm 1952, Anh mở Chiến dịch Bão táp để thử quả bom hạt nhân đầu tiên trong lịch sử. (Đọc thêm tại Kỳ 1)
Chiến dịch thành công rực rỡ, đưa Anh trở thành cường quốc thứ ba trên thế giới (sau Mỹ và Liên Xô) sở hữu vũ khí hạt nhân. Tuy thua Mỹ 7 năm, nhưng cuối cùng London cũng nắm trong tay "siêu bom" để sánh vai với hai ông lớn trong thời Chiến tranh Lạnh căng não!
Nhưng rồi... cái giá phải trả
Tuy nhiên, phía sau câu chuyện "thành công" ấy là "bill" mà Anh phải trả trong nhiều năm sau - và nó chẳng hề rẻ chút nào!
Nếu như hồi đó Calder Hall là "xương sống" của chương trình hạt nhân Anh, Sellafield được mệnh danh "hiện thân của bình minh hạt nhân"... thì giờ đây Sellafield tựa như "vết thương hở nhức nhối" của kỷ nguyên hạt nhân Anh - một trong những địa điểm hạt nhân nguy hiểm nhất châu Âu luôn!
Điều gì biến Sellafield trở thành nơi đáng sợ đến thế?
Sellafield - Khi "niềm tự hào" thành "ác mộng"
Nhà máy điện hạt nhân Sellafield, với hai lò phản ứng Windscale và Calder Hall, được coi là khởi đầu của kỷ nguyên nguyên tử Anh. Đây là nơi các nhà khoa học Anh tấp nập phát triển vũ khí nguyên tử trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh đang căng như dây đàn giữa Mỹ và Liên Xô.
Sellafield nằm ở bờ biển phía tây (Biển Ailen) của Tây Bắc nước Anh, thuộc hạt Cumbria ngày nay. Sau Thế chiến II, Anh chuyển đổi Sellafield thành nhà máy chuyên sản xuất vật liệu cho vũ khí hạt nhân, chủ yếu là plutonium.
Nhà máy hạt nhân Sellafield:
• Rộng: 6 km²
• Chứa hơn 1000 cơ sở hạt nhân
• 13.000 người làm việc tại đây
Việc xây dựng các cơ sở hạt nhân bắt đầu từ tháng 9/1947. Mặc dù chỉ rộng 6 km² nhưng Sellafield có đến hơn 1000 cơ sở hạt nhân hoạt động hết công suất. Với 13.000 nhân viên, Sellafield trở thành nhà máy hạt nhân lớn nhất châu Âu và phức tạp nhất thế giới!
Kể từ khi thành lập, Sellafield còn thực hiện các hoạt động tái xử lý, tách riêng uranium, plutonium và các sản phẩm phân hạch từ nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng.
Nhờ có Sellafield, ngày 3/10/1952 trở thành khoảnh khắc lịch sử: Quả bom nguyên tử nhiên liệu plutonium-239 đầu tiên của Anh được nổ thử thành công trong Chiến dịch Bão táp. Anh chính thức "flex" sánh ngang với Mỹ và Liên Xô!
Thảm họa đến từng bước một
Tuy nhiên, chỉ 5 năm sau thời khắc vinh quang ấy, Anh đối mặt với thảm họa hạt nhân tồi tệ nhất trong lịch sử. (Đón đọc kỳ 3 tới) Vụ hỏa hoạn khổng lồ tại lò phản ứng Windscale được xếp hạng mức độ nghiêm trọng cấp 5/7 trên Thang đo sự cố hạt nhân quốc tế (INES).
Không chỉ có vụ Windscale năm 1957 khiến nhiều người ví Sellafield như "Chernobyl của Anh", ngày 19/4/2005, nhà máy này còn xảy ra sự cố rò rỉ chất thải phóng xạ nghiêm trọng (cấp 3 trên thang INES) gây nguy hại khủng khiếp cho con người và môi trường vùng Tây Bắc nước Anh.
Ngày nay, sau gần 7 thập kỷ hoạt động (cả hai lò Windscale và Calder Hall đã ngừng hoạt động và đang được tháo dỡ dần), Sellafield trở thành kho chứa chất thải phóng xạ chưa qua xử lý lớn nhất thế giới - trong đó có 140 tấn plutonium dân sự chưa qua xử lý!
Để hiểu độ nguy hiểm: Chỉ cần 5-10 kg plutonium là đủ chế tạo vũ khí hạt nhân rồi!
Hiện tại, Sellafield đang "đốt" khoảng 1,9 tỷ bảng Anh mỗi năm của chính phủ để xử lý gần như tất cả chất thải phóng xạ từ 15 lò phản ứng hạt nhân đang hoạt động của Vương quốc Anh. Sellafield cũng chịu trách nhiệm tái xử lý nhiên liệu từ các nhà máy điện hạt nhân nước ngoài, chủ yếu ở châu Âu và Nhật Bản - 50.000 tấn nhiên liệu đã được tái xử lý tại đây!
Công việc "chạm tử thần" mỗi ngày
Do mức độ phóng xạ cực cao, các chuyên gia/công nhân xử lý chất thải tại Sellafield làm việc 10 tiếng/ngày, 4 ngày/tuần, với bộ đồ phòng hộ nghiêm ngặt. Riêng tại khu vực ô nhiễm nặng, họ chỉ được làm 90 phút/ngày thôi!
Khu vực xung quanh Sellafield giờ đây vắng bóng người và vật nuôi vì chất thải phóng xạ qua nhiều thập kỷ đã thấm sâu vào đất và nước.
Các chất thải được chứa trong bình có kích thước từ 50-110 tấn, một số cao đến 3 mét. Với nhiên liệu phóng xạ cao thì được chuyển vào bể lớn hơn (bằng 2 sân bóng đá, sâu 8 mét, giữ nhiệt độ 20°C) - nơi chất thải được lưu trữ và làm mát trong 3-5 năm.
Riêng tại khu vực Shear Cave, mọi hoạt động xử lý được thực hiện từ xa bằng robot vì chất thải tạo ra 280 tia phóng xạ mỗi giờ - gấp hơn 60 lần liều chết người!
Vụ rò rỉ năm 2005 khiến 83 mét khối dung dịch axit nitric thấm từ đường ống vỡ vào khoang chứa thứ cấp - một bồn inox bọc trong bê-tông cốt thép dày 2 mét. Chất lỏng rò rỉ chứa 20 tấn uranium và 160kg plutonium!
Do liên tiếp gặp sự cố, tháng 1/2015, chính phủ Anh đã "đuổi việc" tập đoàn tư nhân đang điều hành Sellafield từ năm 2008, và giao cho Cơ quan tháo dỡ nhà máy hạt nhân (NDA) kiểm soát.
Theo các chuyên gia, Sellafield cho đến nay và hàng trăm năm về sau vẫn là một trong những địa điểm hạt nhân nguy hiểm nhất châu Âu. Hiện tại, nó có lượng chất thải phóng xạ mức độ trung bình và cao đủ lấp đầy 27 bể bơi Olympic!
Dọn dẹp... trong 100 năm tới!
Sellafield đang chuyển sang chương trình khắc phục môi trường trong 100 năm (không phải typo đâu, 100 năm thật! ), nghĩa là phải đẩy nhanh việc ngừng hoạt động của các cơ sở cũ và chuyển chất thải vào nơi chứa an toàn trong nhiều thế kỷ sau.
Không chỉ "đốt" hàng tỷ bảng Anh mỗi năm cho hoạt động xử lý chất thải phóng xạ, Sellafield - "Hiện thân của bình minh hạt nhân Anh" - giờ đây trở thành "cơn ác mộng" với con người và môi trường, là địa điểm nguy hiểm bậc nhất châu Âu.
Sau những chiến thắng trong cuộc đua vũ khí nguyên tử, "cái giá" cho vị trí hạt nhân thứ ba thời Chiến tranh Lạnh của Anh giống như một vết thương hở, nhức nhối đến tận ngày nay và hàng trăm năm về sau.
- Đón đọc kỳ 3: Windscale - Thảm họa hạt nhân tồi tệ nhất trong lịch sử Anh Quốc
- Đọc các bài hồ sơ về Liên Xô, Mỹ thời Chiến tranh Lạnh TẠI ĐÂY.
Nguồn: soha.vn