Schengen - "viên ngọc quý" của châu Âu, nơi mà bạn có thể đi du lịch xuyên suốt các nước EU không cần visa đang dần... bay màu Lý do á? Vì ngày càng nhiều quốc gia bắt đầu kiểm soát biên giới chặt chẽ hơn bao giờ hết.
Một trong những project đỉnh nhất của châu Âu đang đối mặt với khủng hoảng thực sự đây này. Khu vực miễn thị thực Schengen - cái mà EU từng flex là "trái tim không ngừng đập của châu Âu" - giờ đang bị tổn thương liên tục khi các nước liên tục dựng lại trạm kiểm soát biên giới, với lý do lo sợ di cư bất hợp pháp hoặc khủng bố.
Năm 1995, châu Âu thành lập khu vực không biên giới Schengen - một achievement khủng lúc bấy giờ. Trong 20 năm qua, việc đi du lịch khắp châu Âu không cần visa đã trở thành chuẩn mực. Nhưng mọi thứ bắt đầu đi xuống từ cuộc khủng hoảng di cư năm 2015.
Giờ đây, đi tàu từ Áo sang Đức giống như... Schengen chưa bao giờ tồn tại ấy Tàu vừa qua biên giới là cảnh sát xuất hiện, kiểm tra giấy tờ liên tục. Vừa mất thời gian, vừa ảnh hưởng kinh tế vì hàng hóa bị delay.
Nhưng tệ hơn là mỗi lần kiểm tra như vậy lại làm xói mòn thêm một trong những dự án iconic nhất của EU. Bây giờ du khách đi qua châu Âu có thể bị dừng lại hơn chục lần vì một nhóm quốc gia không chịu tuân thủ quy định Schengen nữa
Sergio Carrera từ Trung tâm Nghiên cứu Chính sách châu Âu (CEPS) ở Brussels nhận xét: "Những gì chúng tôi đang trải qua là một nhóm các quốc gia thành viên có hành vi sai trái, đơn giản là không tuân thủ luật pháp".
List các nước đang "phá game" Schengen:
• Pháp: Lắp trạm kiểm soát biên giới (lý do: chống khủng bố)
• Đức: Kiểm tra biên giới với Áo
• CH Séc: Kiểm tra ngẫu nhiên với Slovakia
• Áo: Kiểm soát với Slovakia ngay sau CH Séc
• Na Uy: Kiểm tra tại các thành phố cảng (dù không phải thành viên EU nhưng vẫn trong Schengen)
• Thụy Điển: Kiểm tra tất cả biên giới luôn
Leon Züllig, nhà nghiên cứu về Schengen tại Đại học Gießen, thẳng thắn: "Schengen đang bị hủy hoại". Nghị sĩ EU Sylvie Guillaume của Pháp cũng xác nhận rằng bản chất của Schengen "đã bị hủy hoại bởi việc áp dụng lại các biện pháp kiểm soát trong thời gian gần đây".
Bộ trưởng Ngoại giao Áo Alexander Schallenberg lên tiếng: "Áo là nước ủng hộ mạnh mẽ Schengen với tư cách là một quốc gia ở giữa châu Âu và là những người hưởng lợi lớn từ nó. Nhưng hệ thống này không hoạt động", lưu ý rằng 1/4 các nước Schengen đã thực hiện kiểm tra biên giới, ảnh hưởng đến một nửa dân số trong khu vực này.
Ông Schallenberg nói thêm Áo đã buộc phải có biện pháp "đáng buồn" là kiểm tra riêng ở biên giới Slovenia và Hungary. Còn Thủ tướng Đức Olaf Scholz thì khẳng định việc kiểm tra biên giới là "không thể thiếu". Nhưng Ủy ban châu Âu thì... chill phết, cho rằng đó chỉ là chuyện quản lý biên giới bên ngoài thôi
Chủ nghĩa dân túy lên ngôi?
Trước cuộc họp của các Bộ trưởng Nội vụ EU, các tuyên bố chính trị về việc kiểm tra biên giới bổ sung đã "mọc lên như nấm" luôn.
Sau khi thấy hình ảnh hàng nghìn người di cư - chủ yếu là thanh niên - đến đảo Lampedusa của Italy, Áo lập tức tuyên bố sẽ kiểm tra biên giới với Italy.
Bộ trưởng Nội vụ Đức Nancy Faeser đang chịu áp lực từ chiến dịch bầu cử ở bang Hesse, cũng nhanh chóng theo trend bằng cách công bố kiểm tra biên giới với Ba Lan và CH Séc. Ba Lan không chịu thua, với đảng PiS cầm quyền tuyên bố kiểm tra ở biên giới với Đức và Slovakia. Slovakia cũng cho biết họ sẽ tạm thời khôi phục kiểm soát tại biên giới với Hungary từ 5/10.
Và những động thái này nhận được rất ít support từ các chuyên gia Schengen. "Họ không thể làm điều đó. Nó đi ngược lại ý tưởng về một khu vực Schengen và đi ngược lại các hiệp ước", Carrera từ CEPS nói rõ.
Nghị sĩ EU Erik Marquardt của Đức bình luận các biện pháp kiểm soát biên giới mới "không gì khác hơn là một phản ứng dân túy đối với một vấn đề hiện có", nhấn mạnh rằng cảnh sát vũ trang kiểm tra giấy tờ trên tàu vào Đức không giải quyết được gì cả.
"Ngoài gây chậm trễ, các biện pháp kiểm soát biên giới ở Schengen có rất ít tác động hữu hình: không thể hồi hương bất kỳ người tị nạn nào, cảnh sát biên giới chỉ có thể tiếp nhận đơn xin tị nạn", nghị sĩ trên nêu rõ.
Elisabeth Christen, nhà kinh tế cấp cao tại Viện nghiên cứu kinh tế Áo, cũng đồng tình, nhấn mạnh tác động kinh tế: "Đối với mỗi cửa khẩu biên giới trong khu vực Schengen, lưu lượng hàng hóa song phương giảm 2,7%, theo tính toán mô hình".
Các đại diện doanh nghiệp Đức cũng lên tiếng chỉ trích quyết định tái áp dụng kiểm tra biên giới vì lo ngại tác động kinh tế đối với khu vực biên giới và sự gián đoạn thương mại.
Chuyên gia Carrera gọi tình trạng hiện tại là một "cuộc khủng hoảng về luật pháp", còn nhà nghiên cứu Züllig phàn nàn rằng "Ủy ban châu Âu gần như không làm gì cả, mặc dù với tư cách là cơ quan bảo vệ các hiệp ước, họ thực sự nên bảo vệ khu vực Schengen".
Nguồn: soha.vn