Nói đến long bào của các vị hoàng đế Trung Hoa xưa, ai cũng nghĩ ngay đến màu vàng rực rỡ, sang xịn mịn đúng chuẩn "main character" vậy
Nhưng mà, plot twist là không phải lúc nào màu vàng cũng là "chính thức" của thiên tử đâu nha! Năm 221 TCN, sau khi thống nhất thiên hạ, Tần Thủy Hoàng lại chọn màu đen làm màu chủ đạo của cả triều đại luôn.
Từ đồ mặc của vua quan đến cờ hiệu, màu đen xuất hiện khắp nơi. Vậy tại sao vị hoàng đế đầu tiên thống nhất Trung Quốc lại "mê" màu này đến vậy?
Người Tần vốn "nghiện" màu đen rồi
Chuyện Tần Thủy Hoàng mặc long bào đen không phải vì ông thích kiểu "dark aesthetic" đâu nha. Màu này đã có vị trí đặc biệt trong văn hóa nước Tần từ lâu rồi!
Theo Hán Thư - Luật Lịch Chí, có lần Tần Văn Công đi săn bắt được con rồng màu đen. Người Tần tin rằng màu đen gắn với Thủy Đức (tức hành Thủy trong thuyết Ngũ hành). Họ nghĩ triều đại mình thuộc Thủy Đức, nên màu đen là màu "hợp mệnh" với quốc gia luôn
Từ thời Xuân Thu - Chiến Quốc đến lúc Tần Thủy Hoàng "flex" việc thống nhất thiên hạ, màu đen vẫn giữ vị trí quan trọng trong đời sống và nghi lễ. Không chỉ đồ mặc, cờ hiệu quân đội cũng toàn màu đen. Sau khi "đập tan" sáu nước, Tần Thủy Hoàng vẫn "đẩy" màu này lên vị trí top 1 trong các nghi lễ và biểu tượng đế quốc.
Ngũ hành quyết định màu sắc triều đại à?
Đằng sau chuyện chọn màu sắc này có cả một hệ thống triết học xịn sò: thuyết Ngũ hành!
Học thuyết này do nhà âm dương Trâu Diễn (người nước Tề thời Chiến Quốc) phát triển. Theo đó, thế giới vận hành dựa trên năm yếu tố: Kim, Mộc, Thủy, Hỏa và Thổ. Các yếu tố này giải thích cả việc thịnh suy của các vương triều nữa đó!
Câu "Phụng thiên thừa vận, hoàng đế chiếu viết" quen thuộc đó cũng liên quan đến Ngũ hành đấy. Nhà Tần thuộc Thủy Đức nên màu đen. Sau khi nhà Tần "toang", nhà Hán được coi là Hỏa Đức, màu đỏ là đại diện. Vì thế màu đỏ lên ngôi thời Hán, triều đại này còn được gọi là "Viêm Hán" (viêm = lửa)
Nhà Hán tránh màu đen vì... nhà Tần "bay màu" nhanh quá?
Thực tế là nhà Tần tồn tại khá ngắn sau khi Tần Thủy Hoàng mất. Triều đại nhanh chóng khủng hoảng và bị thay thế sau cuộc chiến giữa Lưu Bang và Hạng Vũ.
Từ đó có giai thoại rằng việc Tần Thủy Hoàng chọn màu đen bị gắn với vận mệnh "ngắn hạn" của nhà Tần. Theo truyền thuyết, Lưu Bang tin màu đen mang nghĩa không may, tang tóc nên các hoàng đế sau không dùng nữa
Tuy nhiên, cách giải thích khác lại dựa vào hệ thống Ngũ Đức: Tần thuộc Thủy Đức thì Hán thuộc Hỏa Đức, nên nhà Hán dùng màu đỏ để thể hiện sự thay đổi "đức" của triều đại. Trong cách hiểu này, việc bỏ màu đen không hẳn là vì kiêng kỵ.
Cũng có quan điểm cho rằng các vua đời sau muốn tạo "brand identity" riêng thay vì dùng màu gắn chặt với Tần Thủy Hoàng - một nhân vật có vị trí đặc biệt trong lịch sử.
Từ đen chuyển sang vàng như thế nào?
Sau thời Tần, màu đen không biến mất hoàn toàn khỏi trang phục hoàng gia. Nhưng nó dần mất vị trí "độc tôn" như thời Tần Thủy Hoàng.
Đến thời nhà Tùy, màu vàng bắt đầu được sử dụng nhiều hơn trong hoàng gia. Về sau, màu vàng dần gắn với địa vị hoàng đế và hoàng tộc.
Đặc biệt dưới thời nhà Thanh, màu vàng trở thành biểu tượng mạnh mẽ của hoàng gia. Vì vậy, hình ảnh long bào vàng quen thuộc trong phim ảnh thực chất là kết quả của quá trình lịch sử dài. Trước khi màu vàng thành "iconic", từng có một triều đại chọn màu đen làm màu của quyền lực tối cao
Với nhà Tần, màu đen không đơn thuần là màu trang phục mà còn được đặt trong hệ thống quan niệm về Thủy Đức và vận mệnh vương triều. Sau khi triều đại này sụp đổ, cách các thế hệ sau nhìn nhận màu sắc hoàng gia cũng dần thay đổi theo thời gian thôi!
Nguồn: techz.vn