Chắc bạn cũng từng thắc mắc, tại sao những cái ao nhỏ li ti, chẳng kết nối với sông hồ gì cả, nhưng sau vài năm lại đầy ụ cá bơi lội? Mà cá thì ai cũng biết là không thể đi bộ trên cạn được, thậm chí còn không hít thở được không khí nữa. Vậy mấy ông cá này ở đâu ra vậy trời?
Thiên nhiên luôn có những điều bất ngờ thú vị lắm nhen! Với những ao tù nằm gần sông hồ lớn thì chuyện này còn dễ hiểu á, vì mùa lũ nước sông tràn vào, đàn cá lướt theo dòng nước là vô tư bơi vào ao luôn. Nhưng mà còn có chuyện khá là "trời ơi đất hỡi" nữa đấy - ở một số nước như Mỹ, Úc, Anh, Philippines thì cá có thể... bay theo gió đến các ao tù luôn!
Không phải bạn đọc nhầm đâu nha! Chuyện này thật 100% luôn, vì các quốc gia đó đều từng chứng kiến cảnh tượng siêu kỳ lạ - "cá rơi từ trời xuống" ️ Những con cá này bị lốc xoáy hút lên trời cùng với nước. Nếu một số cá bị gió mạnh cuốn ra khỏi sông rồi rơi xuống ao thì chúng hoàn toàn có thể sống được trong các ao tù đó.
Nhưng mà cũng có một số loài cá không cần đến các "tác động ngoại lực" đâu nha. Ví dụ như cá lóc - khi nước cạn, cá lóc có thể "ngủ đông" trong phù sa và đợi đến khi ao đầy nước rồi mới ra ngoài hoạt động. Tuy nhiên, cá lóc chỉ có thể sống trong trạng thái này một thời gian ngắn thôi, và chỉ ngủ đông được trong bùn ẩm chứ không thể tồn tại trong môi trường khô hoàn toàn trong thời gian dài.
Cũng có nhiều người nghĩ rằng trứng của một vài giống cá có thể sống nhiều năm trong đất khô, đợi đến khi gặp nước thì cá con sẽ nở ra luôn.
Cá Killi (killifish) là một case khá đặc biệt nha! Chúng có khả năng sống sót rất lâu ngay cả khi không có nước. Bí quyết của chúng là chui vào thân cây cổ thụ, cây dừa rỗng ruột hoặc ẩn dưới lớp lá rụng để giữ ẩm cho cơ thể, như thế sẽ không bị mất nước và duy trì trao đổi chất như bình thường. Một số loài như Kryptolebias marmoratus có thể sống sót ra khỏi nước trong vài tuần luôn á! Hầu hết cá killi là cá nhỏ, chỉ có kích thước từ 2,5 đến 5 cm thôi. Thức ăn của chúng chủ yếu là động vật chân đốt thủy sinh như ấu trùng muỗi, động vật giáp xác thủy sinh và sâu.
Nhưng thực ra thì trứng cá không có vỏ cứng và màng dày đặc bảo vệ như trứng chim hay bò sát (trong sinh học gọi là trứng đa ối) đâu nha. Hơn nữa, trứng cá chỉ có thể trao đổi khí trong nước, và chúng sẽ chết nhanh chóng sau khi tiếp xúc với không khí khô. Quá trình phát triển và nở của trứng đã thụ tinh cần lượng oxy cao, nhiệt độ thích hợp và đủ oxy hòa tan trong nước mới có thể nở thành công.
Đúng là có một số loài cá có thể tạo ra trứng ngủ đông, có thể ngủ đông trong đất rồi tiếp tục phát triển và nở khi gặp nước - đây là cách thích nghi với hạn hán ở một số môi trường khắc nghiệt. Nhưng không có nhiều loài cá có thể đẻ ra những quả trứng như vậy đâu, chỉ có một số loài cá killifish thôi. Và ngay cả những quả trứng ngủ đông cũng chỉ có thể sống trong đất khô tối đa là vài tháng.
Nhưng thực ra thì việc xuất hiện cá từ những nguồn kể trên trong các ao hồ tù không hề phổ biến lắm đâu. Mưa lớn chỉ có thể mang cá đến những ao không xa sông, nhưng một số ao tù nằm ở vị trí xa sông hồ cũng có cá, tại sao lại thế nhỉ? Việc "hồi sinh" cá ngủ đông và trứng cá chỉ giới hạn ở những ao khô cạn nước nhất định, nhưng nếu sau vài tháng không có nước thì cá và trứng cá có thể sẽ chết hoàn toàn.
Và giờ thì đáp án chính xác sẽ được reveal nèee! Có thể nói các loài thủy cầm (chim nước) là phương pháp khá phổ biến để các loài cá nước ngọt có thể "chuyển nhà" đấy Thủy cầm ăn cá và trong quá trình này nó có thể vô tình dính trứng cá trên lông rồi mang chúng từ vùng nước này sang vùng nước khác. Ngay từ thế kỷ 19, các học giả tự nhiên đã tin rằng các loài thủy cầm là nguyên nhân chính khiến cá được mang đến các ao tù.
Các học giả Đức đã tiến hành thí nghiệm vào năm 1925 và chứng minh rằng trứng cá không hề dễ vỡ như những gì chúng ta vẫn tưởng tượng, việc trứng cá dính vào lông các loài thủy cầm và phát tán là điều hoàn toàn có thể xảy ra. Trên thực tế, người ta có quan sát thấy trứng cá vược trên lông của các loài chim nước. Họ đã từng tìm thấy một số quả trứng cá trên mặt của những con vịt, và con cá con nở ra trên mặt con vịt vài ngày sau đó luôn á!
Vào năm 2013, Oulton và 3 học giả khác đã phát hiện qua thí nghiệm rằng khi trứng cá tiếp xúc trực tiếp với không khí, chúng sẽ chết sau 15 phút. Nhưng nếu trứng cá dính vào lông thủy cầm ẩm thì 20% trong số chúng sẽ sống sót sau một giờ. Vì vậy, trứng cá tuy không thể sống lâu trong không khí nhưng vẫn có thể tồn tại được một thời gian nếu gặp môi trường ẩm ướt, trong tự nhiên, lông của thủy cầm lại là môi trường hoàn hảo để duy trì sự sống cho trứng cá khi được mang ra khỏi mặt nước.
Vào năm 2019, các học giả như Giliandro còn phát hiện ra một điều "chấn động" nữa là một số lượng nhỏ trứng của một số loài cá có thể đi qua đường tiêu hóa của các loài thủy cầm và sẽ tiếp tục phát triển rồi nở sau khi được chúng thải ra theo phân vào môi trường nước Ngay cả khi những quả trứng này đã trải qua hơn 30 giờ trong bụng của các loài thủy cầm thì thực sự chúng vẫn có thể nở thành cá con bình thường!
Các nghiên cứu trong những năm gần đây đã phát hiện ra rằng thủy cầm đóng một vai trò quan trọng trong sự mở rộng môi trường sống của tôm càng và tôm sông nữa nè.
Nguồn: soha.vn