Suốt mấy chục năm qua, ai cũng tin rằng rừng nhiệt đới châu Phi là "bức tường xanh" cực mạnh chống lại biến đổi khí hậu. Những cánh rừng bạt ngàn từ Tây Phi đến lưu vực Congo được coi như bể chứa carbon siêu to khổng lồ, âm thầm hút hết CO2 mà loài người xả ra không ngừng nghỉ
Thế nhưng plot twist đây rồi! Một nghiên cứu vừa đăng trên Scientific Reports đã làm đảo lộn mọi thứ luôn. Dữ liệu vệ tinh siêu nét kết hợp với AI cho thấy rừng châu Phi giờ không những không hút carbon nữa mà còn... thải ngược CO2 vào không khí Tấm lưới an toàn cuối cùng của trái đất đang rách toang, và thủ phạm chính là con người.
Nghiên cứu do Trung tâm Quan sát Trái Đất Quốc gia thuộc Đại học Leicester thực hiện, dựa trên hơn 10 năm dữ liệu từ các vệ tinh xịn xò như thiết bị laser GEDI của NASA và vệ tinh radar ALOS của Nhật Bản.
Đây là lần đầu tiên châu Phi có bản đồ sinh khối chi tiết đến từng ô 100 mét luôn đó. Và các con số thu được thì... sốc nặng! Giai đoạn 2007-2010, rừng châu Phi vẫn còn tăng trưởng tốt, tích được khoảng 439 triệu tấn sinh khối mỗi năm. Nhưng từ 2010 đến 2017, mọi thứ đảo chiều hoàn toàn - lục địa này mất trung bình 106 triệu tấn sinh khối/năm, tương đương khoảng 200 triệu tấn CO2 bay vào khí quyển
Các tác giả nghiên cứu khẳng định họ 100% chắc chắn về sự "phản dame" này sau khi đối chiếu dữ liệu vệ tinh với các phép đo thực tế.
Điều đáng lo hơn là rừng không suy thoái lung tung mà tập trung ở những nơi từng là "kho báu" carbon nhất: rừng lá rộng ẩm ở Cộng hòa Dân chủ Congo, Madagascar và Tây Phi.
Đây là những điểm nóng đa dạng sinh học, nơi từng cất giữ sinh khối khổng lồ hàng nghìn năm qua. Khi các hệ sinh thái ẩm ướt này sập thì tác động không chỉ trong khu vực mà lan rộng cả hành tinh luôn
Theo Giáo sư Heiko Balzter - tác giả chính của nghiên cứu, phát hiện này là hồi chuông cảnh báo siêu to cho các nhà hoạch định chính sách khí hậu. Ông nhấn mạnh rằng nếu rừng châu Phi không còn hút carbon thì các khu vực khác phải cắt giảm khí thải nhà kính nhanh gấp bội nếu muốn giữ mục tiêu 2 độ C trong Thỏa thuận Paris.
Nói dễ hiểu là các nước công nghiệp phải nhanh chóng bỏ nhiên liệu hóa thạch, còn các nền kinh tế đang phát triển cũng cần có lộ trình xanh không phụ thuộc vào khai thác rừng nữa.
Nhưng tại sao cỗ máy hút carbon tự nhiên này lại sập nhanh đến vậy? Câu trả lời không bất ngờ chút nào: con người đó mà Khắp lưu vực Congo - hệ sinh thái rừng nhiệt đới lớn thứ 2 thế giới sau Amazon - nạn phá rừng đang tăng phi mã. Người dân đốt nương làm rẫy mở rộng canh tác, các công ty khai thác gỗ quốc tế mua gỗ quý với tốc độ như chạy đua.
Đường sá, mỏ khoáng sản và các dự án hạ tầng cứ mở rộng hoài, xé toạc những vùng rừng nguyên sinh vốn tưởng là "bất khả xâm phạm". Báo cáo của FAO hay dữ liệu vệ tinh NASA từ 2012 cũng cho thấy xu hướng suy giảm tương tự.
Điều đáng sợ là câu chuyện châu Phi không phải là case đặc biệt. Ở Amazon, nắng nóng cực đoan và phá rừng hàng chục năm đã biến nhiều khu vực từ bể chứa carbon thành nguồn thải ròng. Tại Đông Nam Á, các vụ cháy than bùn to cũng gây hậu quả tương tự. Lần đầu tiên trong lịch sử, cả 3 vành đai rừng nhiệt đới lớn nhất hành tinh - Amazon, Congo và Đông Nam Á - đều không còn giữ vai trò "lá chắn khí hậu" như xưa nữa
Hậu quả của sự đảo ngược này nghiêm trọng lắm luôn. Rừng và đất rừng châu Phi hiện còn giữ khoảng 59 tỷ tấn carbon, tương đương lượng khí thải từ nhiên liệu hóa thạch toàn cầu trong 6 năm. Mất đi chỉ một phần nhỏ thôi cũng đủ làm xáo trộn chu trình carbon toàn cầu, nhiệt độ tăng nhanh hơn và kéo theo hàng loạt phản ứng dây chuyền không kiểm soát được.
Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra rằng chưa phải là "game over" đâu nhé! Nhiều sáng kiến phục hồi rừng như AFR100 hay các nền tảng số hỗ trợ trồng rừng như Restor đang mở ra hy vọng, khi huy động được cộng đồng địa phương, các tổ chức phi lợi nhuận và chính phủ
Nhưng mọi nỗ lực đều sẽ vô nghĩa nếu thiếu nguồn tài chính xanh toàn cầu quy mô lớn. Việc bảo vệ rừng nhiệt đới không thể chỉ dựa vào các quốc gia châu Phi vốn đang vật lộn với phát triển kinh tế, mà cần trách nhiệm chung từ cả những nước tiêu thụ gỗ, dầu cọ, khoáng sản và đủ thứ sản phẩm liên quan đến phá rừng.
Trên bản đồ vệ tinh, lưu vực Congo vẫn hiện lên như một dải xanh đồ sộ, phủ hơn 3 triệu km2. Nhưng ẩn dưới lớp tán cây ấy là những khoảng rừng bị đốt trụi, những con đường mới mở, những khu vực bị khai thác đến trơ trụi. Chỉ cần một thập kỷ để rừng châu Phi vượt qua ngưỡng không thể đảo ngược. Từng là lá chắn bảo vệ hành tinh trước biến đổi khí hậu, giờ đây chúng lại đang "tiếp tay" cho sự nóng lên
Nguồn: genk.vn