Rái cá biển là loài sinh vật siêu xịn sò luôn! Tên khoa học là Enhydra lutris, nhưng mà điểm đặc biệt nhất là chúng sở hữu bộ lông mềm mại nhất hành tinh này - tưởng tượng nha, hơn 140.000 sợi lông trên mỗi cm2 cơ thể, dày hơn tóc người tận 700 lần luôn
Khác với các loài thú biển khác, rái cá biển không có lớp mỡ dày để giữ ấm, nên phải ăn cực nhiều - bằng 1/4 trọng lượng cơ thể mỗi ngày! Đúng là "ăn để sống" theo đúng nghĩa đen Nhưng điều đỉnh nhất là chúng đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc bảo vệ rừng tảo biển ở Bắc Thái Bình Dương.
"Ít có loài động vật nào ăn nhiều như vậy so với cân nặng hoặc đóng vai trò trung tâm trong việc bảo tồn môi trường sống của chúng," Brent Hughes - nhà sinh thái học biển từ Đại học Sonoma State University ở California chia sẻ.
Và giờ đây, các nhà khoa học đang khám phá ra rằng những boss nhỏ đáng yêu này còn là siêu anh hùng khí hậu nữa đấy! Rái cá biển giúp hệ sinh thái hấp thụ carbon từ không khí và lưu trữ chúng dưới đáy biển sâu, ngăn carbon biến thành CO2 gây biến đổi khí hậu
Ngày xưa, rái cá biển sống khắp nơi dọc bờ biển Bắc Thái Bình Dương, từ Baja California đến Alaska, thậm chí cả Nga và Nhật Bản. Nhưng vào thế kỷ 18-19, các thương gia săn lông thú đã làm chúng gần tuyệt chủng, chỉ còn khoảng 2.000 con
Mặc dù các nỗ lực bảo tồn đã giúp số lượng rái cá biển tăng trở lại, nhưng khoảng 4.000km bờ biển từng là nhà của chúng vẫn trống trơn. Và sự biến mất của rái cá biển đã cho thấy chúng quan trọng như thế nào với rừng tảo biển.
Vào thập niên 1970, khi lặn ở Quần đảo Aleutian thuộc Alaska, James Estes - nhà sinh thái biển từ Đại học California Santa Cruz - đã phát hiện một điều kinh ngạc: những nơi không có rái cá biển thì rừng tảo bẹ gần như biến thành sa mạc đáy biển.
Ngược lại, nơi nào có rái cá biển thì tảo bẹ phát triển um tùm - kéo theo cả một hệ sinh thái đa dạng sinh sống giữa rừng tảo. "Trong tâm hồn tôi, đó là thứ quan trọng," ông chia sẻ. "Tôi cảm thấy mình đã học được điều gì đó khá quan trọng."
Bí mật nằm ở chế độ ăn "không ngừng nghỉ" của rái cá biển
Để duy trì quá trình trao đổi chất siêu nhanh, chúng phải ăn liên tục. Món khoái khẩu của chúng là nhum biển (nhím biển) - dễ bắt và giàu calories. Rái cá biển ăn nhum nhiều đến mức số lượng loài không xương sống này luôn ở mức thấp ở những nơi có rái cá sinh sống.
"Chúng có tác động cực kỳ lớn lên hệ sinh thái nếu hiện diện nhiều," Heidi Pearson - nhà nghiên cứu sinh vật biển tại Đại học Alaska Southeast cho biết. Đây chính là lý do chúng được gọi là loài "then chốt" - nếu chúng biến mất, cả hệ sinh thái có thể sụp đổ theo.
Khi rái cá biển biến mất, nhím biển sẽ tăng nhanh và ăn sạch rừng tảo, thậm chí nhai cả rễ tảo ở đáy biển khiến cả cây tảo khổng lồ trôi dạt. Theo đó, hệ sinh thái của cá, các loài không xương sống và thú có vú khác cũng biến mất.
Sau khi ăn sạch tảo, nhum vẫn sống sót bằng cách "ngủ đông", chờ tảo mọc lại rồi tiếp tục ăn tiếp. Vì thế chúng được gọi là "zombie nhím biển"
Nhưng nếu rái cá biển quay trở lại, chúng sẽ ăn nhum đủ để kiềm chế số lượng và giúp rừng tảo hồi sinh.Không chỉ bảo vệ tảo biển, rái cá biển còn giúp ích cho cỏ biển nữa! Ở những vùng này, rái cá chủ yếu ăn cua. Khi số lượng cua giảm, cỏ biển mà cua ăn sẽ phát triển trở lại. Sên trần và ốc sên không ăn cỏ biển mà lại dọn dẹp tảo mọc trên cỏ, giúp cỏ hấp thụ ánh mặt trời tốt hơn.
"Thật kỳ diệu là chúng không ăn cỏ biển," Hughes giải thích. "Chúng có dải răng nhỏ chải nhẹ nhàng [trên cỏ biển] và ăn những loài biểu sinh sống trên mặt cỏ. Và vì vậy chúng cũng bảo vệ cỏ biển."
Ở cửa sông Elkhorn, California, rong lươn gần như tuyệt chủng vào đầu thập niên 1980 vì ô nhiễm từ nông trại. Nhưng từ khi rái cá biển quay lại, rong lươn đã tăng gấp 6 lần! Và trong cả hai hệ sinh thái này, rái cá biển có thể đã giúp tăng khả năng tồn trữ carbon đấy.
Năm 2012, nhóm nghiên cứu của Estes công bố tiềm năng của rái cá biển trong việc cô lập carbon ở vùng Bắc Thái Bình Dương giữa quần đảo Aleutian và Đảo Vancouver.
Sử dụng dữ liệu về tốc độ tăng trưởng và độ dày của rừng tảo, họ phát hiện sự hiện diện của rái cá biển trong khu vực rộng 51.551 km2 (tương đương Costa Rica) có thể giúp tồn trữ 4,8 đến 8,7 triệu tấn carbon so với khi không có rái cá. Con số này tương đương lượng khí thải của hơn 1 triệu xe hơi mỗi năm!
Trước cả khi có nghiên cứu về rái cá biển, rừng tảo bẹ đã được coi là giải pháp chống biến đổi khí hậu rồi. Lý do là tảo biển mọc cực nhanh - đến 60cm mỗi ngày! Điều này có nghĩa tảo bẹ hấp thụ carbon nhanh hơn nhiều so với cây mọc chậm (về mặt kỹ thuật thì tảo biển thuộc nhóm rong tảo).
Khi tảo bẹ chết và trôi vào bờ, carbon sẽ thải trở lại khí quyển khi thối rữa. Nhưng nếu tảo chìm xuống đáy biển sâu, nó có thể không nổi lên (và phân hủy tạo CO2) trong hàng ngàn năm. "Lá tảo trôi xuống đáy biển và phân hủy, carbon đó có thể bị chìm cùng trầm tích trong hàng thiên niên kỷ hoặc hàng triệu năm," Pearson giải thích.
Vì vậy, carbon bị chôn vùi - không thải vào khí quyển trong 100 năm hoặc lâu hơn - và đây có thể là chìa khóa giải quyết biến đổi khí hậu
Nhưng tảo biển có thể hấp thụ bao nhiêu carbon vẫn chưa rõ ràng hoàn toàn. Một phần vấn đề là phần cuống tảo rỗng chứa đầy khí. Khi tảo chết, nó vẫn nổi cho đến khi những "phao" nhỏ này vỡ ra. "Khi tảo bẹ bị tách rời, chúng có thể trôi dạt trên biển hơn 1.000km," Hughes nói.
Ngoài bảo vệ rừng tảo, tác động của rái cá biển với cỏ biển cũng tốt cho khí hậu nha.
Giống tảo bẹ, cỏ biển hấp thụ carbon khi mọc và lưu trữ phần lớn ở rễ. Khi rễ cỏ già chết đi, carbon chìm xuống cùng trầm tích, và có khi phải hàng trăm năm sau mới trở lại dạng khí.
"Khi tôi nghĩ đến những loài thực vật đáy biển cô lập carbon cực tốt, thường đó là các loài có rễ," Hughes nói. "Tôi muốn nói đến cỏ biển, đầm lầy và sú vẹt - theo tôi đó là ba nhóm môi trường lớn có khả năng cách ly carbon."
Thậm chí với ước tính thấp, khả năng hấp thụ carbon nhờ rái cá biển vẫn có thể tăng lên đáng kể.
Nếu chỉ 1% lượng tảo bẹ trong vùng từ quần đảo Aleutian đến Đảo Vancouver chìm xuống đáy biển sâu, lượng này vẫn đủ bù đắp khí thải của 100.000 xe hơi mỗi năm. Và nếu số lượng rái cá biển tiếp tục tăng ở những nơi chúng từng sống, khả năng tồn trữ carbon sẽ càng cao - cả hệ sinh thái sẽ được hưởng lợi
"Khi ta giúp phục hồi những loài săn mồi then chốt, ta cải thiện tình hình theo rất nhiều cách ngay cả trước khi nhận ra những điều đúng đó là gì," Lilian Carswell - nhân viên phục hồi rái cá biển ở miền nam thuộc Cơ quan Quản lý Động vật Hoang dã và Cá của Hoa Kỳ, viết trong email gửi BBC.
Nhưng phục hồi rái cá biển không phải lúc nào cũng toàn lợi đâu nha. Sự "phàm ăn" của chúng có thể làm giảm số lượng hải sản và ảnh hưởng sinh kế của cộng đồng ngư dân bản địa
Việc định lượng tác động của rái cá biển có thể giúp giảm thiểu ảnh hưởng đến ngành nghề này.
Dựa trên giá Thị trường Trao đổi Carbon châu Âu tháng 12/2012 là 47 USD/tấn carbon, nghiên cứu của Estes ước tính sự hiện diện của rái cá biển ở Bắc Thái Bình Dương có giá trị lên đến 408 triệu USD.
Giá carbon từ đó đến nay đã tăng cao, gần đây vượt 71 USD/tấn, khiến giá trị của rái cá biển còn cao hơn nhiều theo giá hiện tại
Nghiên cứu năm 2020 cho thấy giá trị kinh tế của rái cá biển - nhờ phục hồi tảo bẹ, tăng số lượng cá, cách ly carbon và du lịch sinh thái - cao hơn hẳn chi phí mất nguồn thủy sản đánh bắt.
Có lẽ cần có chiến lược win-win để giúp loài động vật then chốt này phục hồi số lượng.
Nguồn: tinhte.vn