Ở Tuvalu, câu hỏi không phải là "có nên di dời không" mà là "còn bao lâu nữa thì phải đi?" – nghe mà thấy nặng trĩu cả tim luôn á
Hôm đó, khi biển động dữ dội, chị Gitty Yee (25 tuổi) không chạy trốn mà... cầm máy ảnh chạy thẳng ra xoáy nước. Cơn bão tháng 2 năm nay ập vào Tuvalu với đợt thủy triều khủng khiếp, sóng dữ nuốt chửng hai bên đảo chính Fongafale, để lại đường xá tan hoang.
"Đó là cơn bão tệ nhất tui từng thấy," chị Gitty nhớ lại. "Nó phá hủy nhiều ngôi nhà, phá cả tường chắn sóng. Nước ngập tận đầu gối luôn á!"
Nhưng điều khiến chị shock nhất? Là cảnh lũ trẻ con vẫn lao ra biển chơi đùa giữa sóng dữ, không hề hay biết Thái Bình Dương đang "nổi cáu" như thế nào. Chị Gitty giải thích: "Mỗi lần thủy triều lên đều như thế này thôi" – nghe mà rợn người!
Countdown đến ngày "biến mất"
Tuvalu – hòn đảo hình vành đai nằm sát mực nước biển – đang được dự báo là một trong những quốc gia ĐẦU TIÊN biến mất khỏi bản đồ vì biến đổi khí hậu. Thủy triều dâng cao từng ngày từng ngày cắn xé bờ biển mỏng manh.
Các nhà khoa học tính rồi: nếu lượng khí thải nhà kính vẫn tăng như hiện nay thì đến cuối thế kỷ này, 95% thủ đô Funafuti sẽ bị ngập hàng ngày. Và trước đó rất lâu – có thể sớm nhất là năm 2050 – nơi đây đã không thể ở được rồi
Bộ trưởng Biến đổi khí hậu Maina Talia nói: "Tụi mình vẫn sợ biến đổi khí hậu lắm, nhưng bạn nhìn kìa, lũ trẻ vẫn yêu biển. Chúng vẫn chơi đùa ở bờ biển và tận hưởng thủy triều lên cao, dù biết rõ nó đang tàn phá cuộc sống của mình. Nhưng mình chẳng làm gì được cả..."
Giờ đây, Tuvalu đã trở thành "hot spot" nghiên cứu, thu hút các nhà khoa học đến tìm hiểu. Thậm chí ở nhà khách Funafuti còn bán áo phông in dòng chữ: "Tuvalu, tuyến đầu của biến đổi khí hậu" và "Tuvalu, nơi biến đổi khí hậu là hiện thực"
Bài phát biểu viral năm 2022
Năm 2022, cựu Bộ trưởng Ngoại giao Simon Kofe từng gây bão mạng khi đứng phát biểu tại COP26 với... nước ngập đến đầu gối:
"Chúng ta không thể chờ đợi những bài phát biểu trong khi mực nước biển xung quanh đang dâng liên tục. Chúng ta đang chìm, nhưng mọi người khác cũng vậy!" – Real luôn á!
Giải pháp "beyond tưởng tượng": Quốc gia không đất đai?
Tháng 9/2024, Tuvalu đã sửa hiến pháp với nội dung cực đặc biệt: tình trạng nhà nước sẽ vẫn tồn tại VĨNh VIỄN, dù lãnh thổ có bị mất hay không. Nghe oách nhưng mà... buồn ghê!
Nhưng chính phủ hiện tại vẫn cứng: "Di dời? Chắc chắn là KHÔNG!"
Bộ trưởng Maina Talia khẳng định: "Mọi người có quyền tự do rời đi nếu muốn. Nhưng vai trò của chính phủ là giữ Tuvalu tồn tại. Nếu không, một ngày nào đó con tôi sẽ hỏi: 'Ba ơi, Tuvalu ở đâu? Chúng ta đến từ đâu?' – mà Tuvalu đã biến mất rồi thì sao?"
"Deal" với Úc: Con đường thoát hiểm
Tháng 11/2023, Tuvalu ký Hiệp ước Liên minh Falepili với Úc, cho phép 280 người Tuvalu/năm được visa dài hạn để sống, làm việc và học tập tại Úc.
Với dân số chỉ khoảng 12.000 người, đây là con số "khủng" đấy! Bộ trưởng Paulson Panapa nói: "Đây là cơ hội quan trọng, hoàn toàn tự nguyện. Không phải cuộc sống ở đây không tốt, nhưng cơ hội việc làm rất khó khăn..."
Theo báo cáo Ngân hàng Thế giới 2021, hơn 200 triệu người có thể sẽ phải di cư vào năm 2050 vì biến đổi khí hậu. Tuvalu chỉ là "case study" đầu tiên thôi!
Gen Z Tuvalu: Ở lại hay ra đi?
Chị Gitty Yee – nhiếp ảnh gia trẻ – thừa nhận: "Hầu hết bạn tui đang có kế hoạch rời Tuvalu. Chúng mình chỉ muốn một tương lai tốt hơn. Tui không nghĩ họ thấy tương lai tươi sáng ở đây..."
"Nhưng lớn lên ở Tuvalu, nơi này là NHÀ. Theo quan điểm riêng của tui, tui không muốn rời đi. Và vấn đề là, chúng mình đang phải cố thích nghi với vấn đề hoàn toàn KHÔNG PHẢI LỖI của mình – nghe đau lòng không?"
Chị Gitty dùng máy ảnh ghi lại tinh thần quê hương: "Tuvalu không chỉ có biến đổi khí hậu. Tuvalu còn có truyền thống, văn hóa, lối sống, ẩm thực, cảnh quan tuyệt đẹp và đặc biệt là... HOÀNG HÔN!"
Hoàng hôn Tuvalu: Khoảnh khắc bình yên giữa cơn bão
Mỗi buổi chiều, khi cái nóng tan dần, các gia đình lại ra bơi ở vùng nước nông – chỉ cách nhà vài mét. Trên đường băng quốc tế (chỉ có 1 chuyến bay/ngày từ Fiji), mọi người chơi bóng chuyền, bóng bầu dục. Lũ trẻ đạp xe, teen đi dạo dọc đường băng thay vì đâu đó khác vì... đảo quá nhỏ!
Màu sắc hoàng hôn lan tỏa, bùng nổ trên bầu trời – những khoảnh khắc bình yên giữa cơn sóng dữ đời
Thế giới ơi, wake up!
Anh Talua Nivaga – nhà hoạt động khí hậu trẻ tuổi – kêu gọi: "Đây là vấn đề CỰC ĐOAN với chúng mình. Chúng mình đang hợp tác để đảm bảo rằng sẽ TỒN TẠI và KHÔNG chết đuối. Thế giới biết chúng mình đang bị ảnh hưởng rồi đấy. Đây là về MẠNG SỐNG, về TRẺ EM, về những người dễ bị tổn thương nhất phải gánh hậu quả từ hành động của người khác!"
Tại COP28 ở Dubai năm ngoái, các nước đã đồng ý thành lập quỹ hỗ trợ các quốc gia dễ bị tổn thương. Nhưng câu hỏi là: tiền ở đâu và khi nào đến?
Bộ trưởng Maina Talia nhắn nhủ thế giới: "Đừng lãng mạn hóa biến đổi khí hậu. Chúng ta đang nói về SỰ SỐNG CÒN – không chỉ của Tuvalu mà của tất cả những người sống ở các đảo san hô thấp..."
Nguồn: kenh14.vn