Hóa ra chuyện đề xuất đưa kho vũ khí hóa học Syria vào tầm ngắm giám sát quốc tế không phải kiểu nghĩ là làm đâu nha! Nó đã được bàn bạc kỹ càng từ hơn một năm trước rồi đó
Khi hai ông "big boss" gặp nhau
Một nguồn tin cấp cao giấu tên từ team Washington vừa thả thính trên USA Today về drama hậu trường giữa Mỹ và Nga xoay quanh kế hoạch bảo vệ kho vũ khí hóa học của Syria.
Thật ra thì ý tưởng này đã lóe lên từ hơn một năm trước, khi Tổng thống Mỹ Barack Obama và Tổng thống Nga Vladimir Putin lần đầu bàn về chuyện này bên lề Hội nghị thượng đỉnh kinh tế tại Los Cabos, Mexico.
Trong các cuộc gặp này, ông Obama có hơi bức xúc vì Nga cứ bán vũ khí cho Syria khiến drama đổ máu cứ kéo dài mãi. Còn ông Putin thì flex luôn là chuyện buôn bán này chỉ là phần "duyên phận" lâu đời giữa Nga và Syria thôi mà. Tuy không ra được deal gì to tát, nhưng hai vị lãnh đạo cũng tìm được vài điểm chung về việc cần phải giữ an toàn cho kho vũ khí Syria.
"Tôi đã đề nghị Mỹ và Nga cần hợp tác để đối phó với vấn đề đặc biệt nghiêm trọng này", ông Obama kể lại trong buổi phỏng vấn trên Fox News ngày 9/9. "Nó không giải quyết được tận gốc cuộc xung đột ở Syria nhưng nếu chúng ta fix được vụ vũ khí hóa học thì có thể mở đường cho các cuộc bàn sâu hơn về giải pháp chính trị ở Syria".
Giờ đến lượt các "pro player" ngoại giao
Ngoại trưởng Mỹ John Kerry và Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov lần đầu bàn về ý tưởng này trong chuyến thăm của ông Kerry tới Moscow vào tháng 4/2013, rồi lại tiếp tục vào tháng sau đó trong một bữa tối tại Bộ Ngoại giao Nga đêm trước Ngày chiến thắng – lễ kỷ niệm ngày phát xít Đức đầu hàng Liên Xô.
"Vào thời điểm đó, ý tưởng còn mang tính ước mơ nhiều hơn và cũng chưa gấp lắm vì áp lực buộc chế độ Assad phải hợp tác với quốc tế chưa đủ lớn", vị quan chức giấu tên cho hay.
Hai nhà ngoại giao, cùng với hai Bộ trưởng Quốc phòng Chuck Hagel và Sergei Shoigu lại tiếp tục bàn về chuyện này khi các lãnh đạo Nga ghé thăm Washington ngày 9/8.
Sau ngày 21/8, khi chính phủ Syria bị tố dùng vũ khí hóa học tấn công ở ngoại ô Damascus và Tổng thống Obama quyết định kêu gọi Quốc hội ủng hộ một đòn quân sự giới hạn thì các cuộc trao đổi giữa ông Kerry và ông Lavrov tăng chóng mặt luôn. Hai bên đã "nhắn tin" cho nhau tới 9 lần kể từ ngày 21/8 đó
Ánh sáng cuối đường hầm hiện ra rồi
Tại Hội nghị G-20 ở St Petersburg (Nga), tuy không có lịch gặp chính thức nào giữa Putin và Obama nhưng hai ông đã "tám" không chính thức vào cuối phiên họp toàn thể đầu tiên. Họ rủ nhau sang góc phòng và nói về Syria khoảng 20-30 phút.
Cả hai nhắc lại quan điểm rằng giải pháp chính trị là ending hợp lý duy nhất cho cuộc nội chiến Syria nhưng vẫn còn "đá" nhau về vai trò của ông Assad trong quá trình này.
Tuy nhiên, cả hai đã đồng ý cần phải làm gì đó về vũ khí hóa học, và ông Putin một lần nữa nhắc đến ý tưởng về việc tìm hướng đi dẫn tới thỏa thuận quốc tế loại bỏ vũ khí hóa học ở Syria. Ông Obama cũng gật đầu rằng đây là hướng đi đáng cân nhắc và cả hai nhất trí để ông Kerry và ông Lavrov tiếp tục xử lý.
Hôm 9/9, tại họp báo ở London, Ngoại trưởng Kerry cho biết một cuộc đối đầu quân sự có thể tránh được nếu Syria từ bỏ vũ khí hóa học. Lúc đó, phát biểu này trông có vẻ random vãi và các quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ ngay lập tức gọi đây là tuyên bố "hơi quá lời".
Nhưng đến cuối ngày 9/9, ông Kerry đã gọi điện cho ông Lavrov và thông báo rằng Mỹ không vội vàng nhận đề nghị như vậy nhưng sẵn sàng xem xét nghiêm túc nếu nó đáng tin cậy.
Ngay sau cuộc gọi, ông Lavrov tuyên bố Nga sẵn sàng đóng vai trò trong việc đảm bảo an toàn kho vũ khí hóa học của Syria. Đề xuất này nhanh chóng được các quan chức chính phủ Syria và Tổng Thư ký LHQ Ban Ki-moon chấp nhận ngay
Một ngày sau, Tổng thống Obama phát biểu với các nhà lập pháp rằng ông muốn đề xuất của Nga có cơ hội thành công và đang cân nhắc hoãn cuộc tấn công. Cũng vào cuối ngày, ông Obama đã điện đàm với Tổng thống Pháp Francois Hollande và Thủ tướng Anh David Cameron để thảo luận xem đề nghị của Nga có khả thi không.
Trong khi đó, Tổng thống Putin nói với các phóng viên rằng ông sẽ chỉ đồng ý giao vũ khí hóa học của Syria nếu Tổng thống Obama bỏ việc dùng vũ lực chống lại Damascus.
"Khó mà bắt Syria hay bất kỳ nước nào trên thế giới tự giải trừ vũ khí nếu vẫn còn hành động quân sự đang được cân nhắc chống lại họ", Tổng thống Putin tuyên bố.
Các cuộc đàm phán về Syria sẽ còn tiếp tục khi hai nhà ngoại trưởng Kerry và Lavrov gặp nhau ngày hôm nay tại Geneva, Thụy Sỹ.
Nguồn: soha.vn