GamerBunUwu
New member
Bạn đã từng nghe từ này bao giờ chưa? Drama mới nhất trên MXH chính là một phụ huynh "bóc phốt" bài "Vè chim" quen thuộc từ thời ông bà anh đang được dạy trong Sách tiếng Việt lớp 2.
Bài vè với câu "Hay chạy lon xon/ Là gà mới nở…" vốn là món ăn tinh thần tuổi thơ của bao thế hệ. Với nhịp điệu ngắn gọn, vần điệu mộc mạc, mỗi hai câu khắc họa một loài chim cực kỳ sinh động: sáo "hay nói linh tinh", chìa vôi "hay nghịch hay tếu", chèo bẻo "hay chao đớp mồi", chim sâu "có tình có nghĩa"… Đó là cách người xưa quan sát thiên nhiên và truyền lại bằng thứ ngôn ngữ giàu hình ảnh, giàu âm thanh đến không ngờ.
Nhưng plot twist nằm ở hai chữ "lon xon" nè! Phụ huynh này cho rằng câu "Hay chạy lon xon" là sai chính tả. Người này còn flexing luôn bằng chứng từ ChatGPT và nhận định: Từ đúng phải là "lộn xộn". Và từ đây, cuộc tranh cãi bắt đầu nổ ra sôi nổi trên mạng.
Nếu chỉ đối chiếu với thói quen ngôn ngữ hiện đại, chắc chắn ai cũng nghĩ ngay đến "lộn xộn" - một từ quá đỗi quen thuộc, mang nghĩa hỗn độn, không trật tự. Thế nhưng plot twist tiếp theo mới là điều gây shock!
Khi tra cứu từ điển tiếng Việt thì "lon xon" là một từ có thật luôn nha mọi người, dù được ghi chú là "ít dùng". Nghĩa thứ nhất: "như lon ton" - chỉ dáng đi, dáng chạy nhỏ nhắn, nhanh nhẹn, bước ngắn. Ví dụ: "chạy lon xon". Nghĩa thứ hai: "hấp tấp, vội vàng". Trong ca dao tục ngữ cũng từng xuất hiện: "Nghe con, lon xon mắng láng giềng" cơ đấy!
Như vậy là xét về mặt từ vựng, "lon xon" hoàn toàn không phải là lỗi chính tả nhé các bạn ơi! Đó là một biến thể cổ, hoặc một từ địa phương, tồn tại trong đời sống ngôn ngữ nhưng dần ít được dùng trong tiếng Việt hiện đại thôi.
Quan trọng hơn nữa, đặt vào context bài vè thì "Hay chạy lon xon/ Là gà mới nở" lại hợp lý vô cùng luôn! Hình ảnh chú gà con mới nở, lông còn tơ mịn, chạy những bước ngắn lích chích quanh mẹ đó chính là "lon xon", gần nghĩa với "lon ton". Nếu thay bằng "lộn xộn", câu thơ sẽ đổi hẳn vibe: từ dáng chạy nhỏ nhắn đáng yêu thành một trạng thái rối ren, mất trật tự - như vậy không còn phù hợp với hình tượng gà con tí hon nữa rồi.
Văn học dân gian vốn sinh ra từ truyền miệng mà. Mỗi vùng có thể có cách phát âm khác nhau, mỗi thế hệ có thể ghi chép lại bằng những mặt chữ hơi khác. Chính vì vậy, không thể áp một chuẩn chính tả hiện đại cứng nhắc để judge tất cả những gì thuộc về kho tàng truyền khẩu được nha!
Nhiều từ ngữ trong ca dao, vè, đồng dao từng rất quen tai với ông bà ta nhưng giờ trở nên lạ lẫm với gen trẻ. Khi gặp một từ "không quen", phản xạ đầu tiên có thể là nghĩ ngay nó sai. Nhưng đôi khi, đó không phải là sai mà là chúng ta chưa biết thôi!
Thay vì vội vàng "bóc phốt" (và còn kéo cả ChatGPT vào cuộc ), có lẽ nên dành thêm vài phút tra cứu, đối chiếu, đặt từ vào bối cảnh. Ngôn ngữ Việt phong phú và nhiều tầng lớp lắm; có những từ lấp lánh trong quá khứ mà hiện tại ta ít dùng đến đấy thôi.
Ở góc độ giáo dục, đây còn là một cơ hội hay để parents trò chuyện cùng con trẻ về sự đa dạng của tiếng Việt nè! Khi con hỏi "lon xon là gì?", thay vì sửa thành "lộn xộn", ta có thể giải thích rằng ngày xưa người ta dùng "lon xon" để tả dáng chạy nhỏ nhắn, hấp tấp. Qua đó, các bé không chỉ học thêm một từ mới mà còn hiểu rằng ngôn ngữ luôn vận động, biến đổi theo thời gian.
Nguồn: kenh14.vn