Đặc trưng nổi bật nhất của khu phố cổ chính là các phố nghề. Và sản phẩm được buôn bán chính là tên gọi của phố, với chữ "Hàng" đứng trước, mỗi phố chuyên về một mặt hàng riêng. Đây cũng là nét văn hóa đặc trưng của Hà Nội mà ai cũng phải công nhận là unique lắm
"Rủ nhau chơi khắp Long Thành/Ba mươi sáu phố rành rành chẳng sai…" - câu ca dao xưa đã tóm gọn về những con phố nghề truyền thống, nơi những người thợ tài hoa từ khắp nơi về kinh kỳ lập nghiệp. Chỉ cần lướt qua tên phố với chữ "Hàng" ở trước, tên nghề theo sau là biết ngay phố đó bán gì rồi.
Hà Nội và những phố "Hàng…" từ ngày xưa
Phố Hàng Đào chuyên bán vải điều, tơ lụa xịn xò. Phố Hàng Bông thì có nghề bật bông, chuyên bán màn bông, chăn đệm. Phố Hàng Mã bán đồ vàng mã. Muốn mua mâm, đỉnh, lư hương, hạc thờ thì phải tìm đến phố Hàng Đồng.
Cần mua lược sừng, lược gỗ thì ghé phố Hàng Lược. Phố Mã Mây ngày nay là tên ghép của hai con phố: Hàng Mã và Hàng Mây nằm giáp sông Nhị Hà, nơi tập trung thuyền bè chở song, mây, tre, nứa. Phố Hàng Bạc vốn là phường đúc bạc cho triều đình...
Ngày nay, cùng với sự phát triển và nhu cầu thị trường thay đổi, không ít phố nghề đã lặng lẽ biến mất, thậm chí cái tên cũng không còn nữa. Chắc không nhiều bạn biết hoặc còn nhớ đến những tên phố như: Hàng Trứng, Hàng Áo, Hàng Bừa, Hàng Cau, Hàng Cuốc, Hàng Đàn, Hàng Giò, Hàng Kèn...
Ông Paul Doumer - Toàn quyền Đông Dương năm 1897 (sau này làm Tổng thống Pháp 1931-1932) từng hồi tưởng: "Khu phố Annam rất kỳ lạ. Những đường phố hẹp, những ngôi nhà thấp, những cửa hiệu tràn cả ra đường, người đông nhung nhúc. Chỗ này mới đích thực là Hà Nội" - khẳng định luôn!
Trong số các hàng phố xưa của Hà Nội, phố Hàng Bạc có thể coi là nơi tập trung nhiều shop kinh doanh "xịn xò" nhất. Vào thời Pháp thuộc cuối thế kỷ XIX, phố có tên tiếng Pháp là Rue des changeurs (phố của những người đổi tiền).
Từ năm 1945 phố được đổi tên thành Hàng Bạc. Nghề kim hoàn truyền thống trên phố Hàng Bạc ngày nay có lịch sử phát triển từ làng nghề Châu Khê, xã Thúc Kháng, huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương.
Dưới triều vua Lê Thánh Tông (thế kỷ 15), quan thượng thư bộ lại Lưu Xuân Tín - người làng Châu Khê, được triều đình giao việc thành lập xưởng đúc bạc nén (đơn vị tiền tệ dùng để trao đổi lấy hàng hóa) ở kinh thành Thăng Long (Hà Nội ngày nay).
Đầu thế kỷ 19, khi triều Nguyễn chuyển vào Huế có mang theo cả xưởng đúc bạc nén. Lúc đó, phần lớn thợ Châu Khê còn ở Thăng Long vẫn tiếp tục nghề kim hoàn truyền thống, họ thành lập phường thợ ở phố Hàng Bạc ngày nay.
Đặc biệt, khi nhắc tới Hàng Bạc trong lịch sử Thăng Long - Hà Nội 36 phố phường, nhiều người còn nhắc tới câu "con gái Hàng Bạc" - ngụ ý những phụ nữ ở phố Hàng Bạc thường đẹp cả người, đẹp cả nết
Phụ nữ Hàng Bạc không chỉ giỏi làm ăn buôn bán, mà còn khéo nuôi con, duy trì giá trị truyền thống của gia đình dòng họ.Những triết lý kinh doanh xưa giờ vẫn "đỉnh"
Bà Hoàng Thị Khuê, cư dân phố Hàng Bạc, năm nay tuổi đã ngoài 80 nhưng vẫn mang nhiều nét đẹp dịu dàng của con gái Hàng Bạc xưa.
Nói về nếp sống gia đình mình, bà Hoàng Thị Khuê chia sẻ: "Phụ nữ Hà Nội xưa nói chung và những người phụ nữ sinh ra ở phố Hàng Bạc nói riêng hầu như đều có khả năng kinh doanh buôn bán. Có những gia đình có tới tứ đại đồng đường do phụ nữ cầm trịch. Bà chồng, mẹ chồng, rồi đến con và cháu đời thứ tư, toàn phụ nữ kinh doanh..." - girl power từ thời xưa luôn nha!
Bà Khuê kể, hồi những năm đầu thế kỷ 20, những cô gái phố Hàng Ngang, Hàng Đào, Hàng Gai, Hàng Bạc buôn bán giỏi đến mức họ có quyền chọn chồng luôn. Thời đó có câu "phi Cao đẳng bất thành phu phụ" - nghĩa là nếu các chàng trai không học Cao đẳng thì đừng nghĩ đến chuyện cưới họ làm vợ (chuẩn "tiêu chuẩn tìm bạn trai" từ thời xưa đây ).
Điều đáng khâm phục là các bà, các cô xưa hầu như không được cha mẹ cho đi học chữ, họ chỉ kế nghiệp công việc buôn bán của gia đình, làm việc chăm chỉ và cư xử khéo léo như thể đó là năng khiếu thiên bẩm vậy.
Không sống trên phố Hàng Bạc nhưng gia đình người viết bài này đã từng sống nhiều năm tại ngõ Phất Lộc gần đó. Những người dân sống trong ngõ Phất Lộc cũng kinh doanh nhiều thứ để kiếm sống.
Hoa kiều chủ yếu bán nộm thịt bò khô bên bờ hồ Hoàn Kiếm; giữa ngõ có nhà Phở Tý, có cửa hàng bán phở gà nổi tiếng ở phố Hàng Bạc; nhà 66 là quán cà phê cũng khá đông khách. Ngoài ra còn vài nhà mở cửa hiệu may đo, trồng răng, dệt thảm…
Tôi còn nhớ, ngôi nhà của gia đình tôi là nhà gạch lớn, mang đầy đủ những đặc trưng của kiến trúc nhà phố thời Pháp thuộc. Cửa ra vào hai cánh lớn, phần còn lại của mặt tiền được ghép bằng những tấm gỗ lim, rộng chừng 0,25m, cao chừng 2m.
Khi các cụ bán hàng thì những tấm gỗ này được tháo ra vào mỗi sáng để lộ ô cửa sổ rộng bày hàng, và ghép kín lại khi chiều muộn. Trong nhiều năm hồi đầu thế kỷ 20, cụ tôi mở ở nhà một hiệu tạp hóa nhỏ để có thêm thu nhập. Bà ngoại tôi cũng mở quầy bán đồ trang sức mỹ ký trên chợ Đồng Xuân.
"Nghề kinh doanh là phải biết dùng người, nói như ngày nay là 'có tầm nhìn chiến lược'. Tôn chỉ kinh doanh được các cụ thân sinh truyền lại chính là: Kinh doanh buôn bán thì phải ăn lời. Nhưng nếu kiếm được một đồng thì để cho con cháu bảy hào, còn ba hào làm từ thiện…" - bà Hoàng Thị Khuê đúc kết (mindset kinh doanh bền vững từ thời xưa luôn á ).
Các cụ bảo, càng làm kinh doanh càng phải sống có đức, chớ trọng phú quý, chớ khinh bần hàn. Phải luôn thương người lao động để họ trung tín, hết lòng với công việc. "Mình hay cho đi thì lại có lộc. Người buôn bán là người ăn lộc trời" - bà ngoại tôi hay nói thế.
Phụ nữ, con gái Hà Nội thời ấy được dạy phải nhu mì, đảm đang. Không chỉ kiếm tiền làm giàu và nắm tay hòm chìa khóa, họ được dạy phải coi chồng là chiếc cột cái về tinh thần trong gia đình, không bao giờ tỏ ra mình là người làm ra tiền (EQ cao từ thời xưa nha các bạn! ).
Bà ngoại tôi kể, các bác, các cô mở cửa hiệu kinh doanh tại phố Hàng Bạc đều là những thương nhân bẩm sinh. Dù có người không biết chữ, nhưng đầu óc họ như chiếc máy tính ngày nay, không cần sổ sách vẫn nhớ như in từng số lẻ ai nợ, ai thiếu, không sai một cắc.
Trong ký ức gần trăm năm của những phụ nữ Hà thành như bà ngoại tôi, như bà Khuê, khu phố cổ luôn nổi tiếng với sự ồn ào, náo nhiệt cảnh mua bán, giao thương. Nhà trong khu vực phố cổ quy mô không lớn, chủ yếu là nhà dạng ống, mái ngói nghiêng, mặt tiền là cửa hàng buôn bán, phía trong là nơi ở.
Nguồn: soha.vn