Giữa vùng núi phía Nam Trung Bộ có một loại đá nhìn bên ngoài cũng bình thường như mọi phiến đá khác thôi. Nhưng mà chờ đã, khi được gõ đúng điểm thì chúng lại tạo ra tiếng vang trong trẻo, đanh đanh kiểu nghe mà tưởng tiếng chuông luôn á!
Người Raglai từ lâu đã gọi chúng bằng những cái tên siêu cute như "đá kêu", "khánh đá" - mộc mạc mà thực tế vô cùng!
Vùng đất đó chính là Khánh Sơn, tỉnh Khánh Hòa - nơi gắn với một trong những phát hiện đỉnh của the nhất của khảo cổ học và âm nhạc Việt Nam: đàn đá Khánh Sơn.
Theo các nghiên cứu thì loại "đá biết kêu" này thuộc nhóm đá rhyolite. Qua hàng nghìn năm chịu tác động của thiên nhiên, nước và thời tiết, một số khối đá đã hình thành dạng phiến, thanh dài và có thể phát ra âm thanh vang khi được gõ.
Plot twist là không phải cứ nhặt phiến đá nào cũng gõ thành đàn được nhé!
Tổ tiên của cộng đồng bản địa ngày xưa phải lựa chọn kỹ càng những thanh đá phù hợp, sau đó ghè đẽo, chỉnh sửa hình dáng và kích thước để tạo ra các cao độ khác nhau. Khi nhiều thanh được xếp thành bộ, boom - một nhạc cụ hoàn chỉnh ra đời!
Sưu tập đàn đá Khánh Sơn hiện có 12 thanh, chia thành hai bộ A và B, mỗi bộ 6 thanh. Khi ghép lại, 12 thanh có thể hoạt động như một bộ đàn với hệ thống âm thanh tương thích cực xịn.
Cục Di sản văn hóa xác định các thanh đàn được làm từ đá rhyolite porphyre và có niên đại khoảng 2.500-3.000 năm cách ngày nay. Năm 2024, sưu tập đàn đá Khánh Sơn chính thức được công nhận là Bảo vật quốc gia.
Đây chính là "dấu tích 3.000 năm" mà tiêu đề nhắc tới đấy!
Câu chuyện càng thú vị hơn khi các nhà khảo cổ tìm được bằng chứng cho thấy những bộ đàn đá này không phải được mang từ đâu tới, mà được làm ngay tại chỗ!
Hai bộ đàn nổi tiếng được gia đình ông Bo Bo Ren, người Raglai, lưu giữ sau khi tìm thấy ở núi Dốc Gạo. Đầu năm 1979, gia đình đã bàn giao chúng cho chính quyền để phục vụ nghiên cứu.
Sau đó, các đợt khảo sát khảo cổ tại Dốc Gạo phát hiện hơn 500 mảnh tước, cùng một số thanh đàn đang trong quá trình chế tác nhưng bị vỡ.
Những mảnh đá này cùng loại với vật liệu của đàn đá Khánh Sơn, trở thành bằng chứng thép rằng người xưa từng có hoạt động chế tác nhạc cụ ngay tại đây. Dốc Gạo sau đó được xếp hạng di tích khảo cổ cấp tỉnh nha!
Theo tài liệu của ngành di sản, nếu tính cả những bộ đã mất hoặc vỡ, khu vực cực Nam Trung Bộ đã ghi nhận 6 bộ đàn bằng loại đá này, tổng cộng 45 thanh. Đây là một trong những cơ sở làm nên giá trị đặc biệt của đàn đá Khánh Sơn.
Với người Raglai, thanh âm của đá không chỉ dùng để biểu diễn cho vui đâu.
Tài liệu địa phương cho biết ngày xưa những thanh đá từng được đặt gần nương rẫy, có trường hợp kết hợp với dòng nước để tạo tiếng động, giúp đuổi chim thú khỏi cây trồng. Thông minh quá đi mất!
Theo thời gian, đàn đá đi vào sinh hoạt văn hóa, lễ hội và được hòa tấu cùng những nhạc cụ truyền thống khác. Qua tay các nghệ nhân, các phiến đá có thể tạo nên những âm thanh trầm bổng chứ không chỉ đơn thuần tiếng "keng" đơn lẻ nữa.
Đến giờ, đàn đá cùng tiếng mã la, dân ca và dân vũ Raglai vẫn được địa phương giới thiệu trong các chương trình văn hóa cho du khách.
Du khách muốn khám phá câu chuyện về đàn đá có thể ghé Khánh Sơn khi đến Khánh Hòa. Hiện sưu tập đàn đá cổ nguyên gốc được lưu giữ tại Bảo tàng tỉnh Khánh Hòa, còn ở vùng Khánh Sơn thì văn hóa đàn đá vẫn xuất hiện trong các hoạt động giới thiệu đời sống Raglai.
Một điểm chill để trải nghiệm văn hóa bản địa là làng du lịch cộng đồng Hòn Dung. Tại đây, bạn có thể tìm hiểu nhà dài truyền thống, ẩm thực, tiếng mã la, đàn đá và các phong tục của người Raglai.
Nếu đi vào mùa trái cây, bạn còn có thể kết hợp tham quan các vườn sầu riêng, măng cụt và chôm chôm nữa. Khánh Sơn có khí hậu vùng núi mát mẻ, nhưng đường đèo quanh co nên nếu tự lái xe cần check thời tiết, phương tiện kỹ càng và hạn chế di chuyển khi mưa lớn hoặc sương dày nhé!
Với các hoạt động biểu diễn văn hóa, nên check lịch trước chuyến đi thay vì cứ nghĩ ngày nào cũng có nghệ nhân trình diễn đàn đá nhé.
Nguồn: kenh14.vn
Người Raglai từ lâu đã gọi chúng bằng những cái tên siêu cute như "đá kêu", "khánh đá" - mộc mạc mà thực tế vô cùng!
Vùng đất đó chính là Khánh Sơn, tỉnh Khánh Hòa - nơi gắn với một trong những phát hiện đỉnh của the nhất của khảo cổ học và âm nhạc Việt Nam: đàn đá Khánh Sơn.
Theo các nghiên cứu thì loại "đá biết kêu" này thuộc nhóm đá rhyolite. Qua hàng nghìn năm chịu tác động của thiên nhiên, nước và thời tiết, một số khối đá đã hình thành dạng phiến, thanh dài và có thể phát ra âm thanh vang khi được gõ.
Plot twist là không phải cứ nhặt phiến đá nào cũng gõ thành đàn được nhé!
Tổ tiên của cộng đồng bản địa ngày xưa phải lựa chọn kỹ càng những thanh đá phù hợp, sau đó ghè đẽo, chỉnh sửa hình dáng và kích thước để tạo ra các cao độ khác nhau. Khi nhiều thanh được xếp thành bộ, boom - một nhạc cụ hoàn chỉnh ra đời!
Sưu tập đàn đá Khánh Sơn hiện có 12 thanh, chia thành hai bộ A và B, mỗi bộ 6 thanh. Khi ghép lại, 12 thanh có thể hoạt động như một bộ đàn với hệ thống âm thanh tương thích cực xịn.
Cục Di sản văn hóa xác định các thanh đàn được làm từ đá rhyolite porphyre và có niên đại khoảng 2.500-3.000 năm cách ngày nay. Năm 2024, sưu tập đàn đá Khánh Sơn chính thức được công nhận là Bảo vật quốc gia.
Đây chính là "dấu tích 3.000 năm" mà tiêu đề nhắc tới đấy!
Câu chuyện càng thú vị hơn khi các nhà khảo cổ tìm được bằng chứng cho thấy những bộ đàn đá này không phải được mang từ đâu tới, mà được làm ngay tại chỗ!
Hai bộ đàn nổi tiếng được gia đình ông Bo Bo Ren, người Raglai, lưu giữ sau khi tìm thấy ở núi Dốc Gạo. Đầu năm 1979, gia đình đã bàn giao chúng cho chính quyền để phục vụ nghiên cứu.
Sau đó, các đợt khảo sát khảo cổ tại Dốc Gạo phát hiện hơn 500 mảnh tước, cùng một số thanh đàn đang trong quá trình chế tác nhưng bị vỡ.
Những mảnh đá này cùng loại với vật liệu của đàn đá Khánh Sơn, trở thành bằng chứng thép rằng người xưa từng có hoạt động chế tác nhạc cụ ngay tại đây. Dốc Gạo sau đó được xếp hạng di tích khảo cổ cấp tỉnh nha!
Theo tài liệu của ngành di sản, nếu tính cả những bộ đã mất hoặc vỡ, khu vực cực Nam Trung Bộ đã ghi nhận 6 bộ đàn bằng loại đá này, tổng cộng 45 thanh. Đây là một trong những cơ sở làm nên giá trị đặc biệt của đàn đá Khánh Sơn.
Với người Raglai, thanh âm của đá không chỉ dùng để biểu diễn cho vui đâu.
Tài liệu địa phương cho biết ngày xưa những thanh đá từng được đặt gần nương rẫy, có trường hợp kết hợp với dòng nước để tạo tiếng động, giúp đuổi chim thú khỏi cây trồng. Thông minh quá đi mất!
Theo thời gian, đàn đá đi vào sinh hoạt văn hóa, lễ hội và được hòa tấu cùng những nhạc cụ truyền thống khác. Qua tay các nghệ nhân, các phiến đá có thể tạo nên những âm thanh trầm bổng chứ không chỉ đơn thuần tiếng "keng" đơn lẻ nữa.
Đến giờ, đàn đá cùng tiếng mã la, dân ca và dân vũ Raglai vẫn được địa phương giới thiệu trong các chương trình văn hóa cho du khách.
Du khách muốn khám phá câu chuyện về đàn đá có thể ghé Khánh Sơn khi đến Khánh Hòa. Hiện sưu tập đàn đá cổ nguyên gốc được lưu giữ tại Bảo tàng tỉnh Khánh Hòa, còn ở vùng Khánh Sơn thì văn hóa đàn đá vẫn xuất hiện trong các hoạt động giới thiệu đời sống Raglai.
Một điểm chill để trải nghiệm văn hóa bản địa là làng du lịch cộng đồng Hòn Dung. Tại đây, bạn có thể tìm hiểu nhà dài truyền thống, ẩm thực, tiếng mã la, đàn đá và các phong tục của người Raglai.
Nếu đi vào mùa trái cây, bạn còn có thể kết hợp tham quan các vườn sầu riêng, măng cụt và chôm chôm nữa. Khánh Sơn có khí hậu vùng núi mát mẻ, nhưng đường đèo quanh co nên nếu tự lái xe cần check thời tiết, phương tiện kỹ càng và hạn chế di chuyển khi mưa lớn hoặc sương dày nhé!
Với các hoạt động biểu diễn văn hóa, nên check lịch trước chuyến đi thay vì cứ nghĩ ngày nào cũng có nghệ nhân trình diễn đàn đá nhé.
Nguồn: kenh14.vn